نقش ويتامينها در رژيم غذائي سينه پهنان

ويتامينها از جمله موادي به شمار مي آيند که جانوران جهت رشد و توليد مثل به آنها نيازمند اند و عموما در مقادير مناسب توسط غذاهاي طبيعي قابل تامين هستند. وظيفه اين مواد به طور معمول تنظيم اعمال بدن مي باشند و مي توانند اعمال بدن را در جهت بالا بردن رشد، توليد و در نتيجه بهبود سلامتي تنظيم نمايند که در نتيجه اين فرآيندها بدن قادر مي گردد تا به صورت مطلوبي با بيماريها مبارزه نمايد. ويتامين ها در دو شکل ديده مي شوند که شامل ويتامينهاي محلول در چربي مانند: A, D, E, K و ويتامينهاي محلول در آب مانند ويتامينهاي گروه ب (B-COMPLEX) ، مانند: ويتامين ب 12 و ب 6 هستند. 
همانند ساير جانوران شترمرغ ها نيز نيازمند هر دو گروه ويتامين هاي محلول در چربي و محلول در آب هستند که در اين ميان نياز به انواع محلول در آب بيشتر مي باشد چون ويتامينهاي محلول در چربي به خصوص ويتامين A براي مواقع اضطراري در ذخيره چربي بدن نگهداري مي شوند و مقادير اضافي اين نوع ويتامين ها در غذا هم مي تواند براي مواقع بعدي ذخيره و استفاده شود اما قدرت ذخيره سازي بدن در مورد ويتامينهاي محلول در آب بسيار کمتر مي باشد. بنابراين شترمرغ به صورت روزانه به اين ويتامينها احتياج دارد که بايد در مقادير مناسب و ثابتي از طريق آب و خوراک براي آنها تامين گردند. 

نگاهي کلي به نقش و عملکرد ويتامينها 
ويتامين A 
ويتامين A براي رشد، حفظ و بقاي سلامتي بافتهاي بدن مانند: پوست، اندام تنفسي، اندامهاي گوارشي و اندامهاي تناسلي ضروري است. هنگاميکه اين بافتها به درستي حفظ و نگهداري شوند در برابر هجوم عوامل بيماريزا مصون مي مانند که نتيجه اين افزايش مقاومت و ايستادگي در برابر بيماريها، سلامتي پرندگان و بهبود رشد و توليد مي باشد. 
همچنين ويتامين A براي باروري و توليد مثل نيز لازم است و کمبود آن در فصل توليد مثل سبب بي نظمي در عادتهاي جفتگيري پرندگان شده و آنها به آساني آبستن نمي شوند. 
تقريبا مي توان گفت که ويتامين A در مواد خوراکي طبيعي وجود ندارد و اين مواد داراي ماده سازنده آن يعني بتا کاروتن هستند که در داخل بدن به ويتامين A تبديل مي شود. البته بسياري اوقات اين تغيير و تبديل و مقدار ويتامين بدست آمده از اين راه مي تواند ناکافي باشد. حتي گاهي ساير واکنشهاي متابوليسمي نيز مي تواند منجر به اختلال در توليد و جذب اين ماده شود. بعنوان مثال مقادير اضافي نيتراتها در غذا يا آب مانع از تبديل بتا کاروتن به ويتامين A مي گردد. 

ويتامين D 
مقادير کافي ويتامين D در هنگام عمل گوارش مي تواند تاثير به سزائي در جذب کلسيم و فسفر داشته باشد که اين مطلب يک عملکرد بي نهايت مهم است. همچنين ويتامين D به حفظ و نگهداري مواد معدني که به قوي شدن استخوانها مي انجامد کمک مي کند. 
همچنين ويتامين D به ثابت نگهداشتن مقادير طبيعي اين مواد معدني در خون کمک مي کند. مقادير کافي اين ويتامين در رژيم غذائي مي تواند يک تاثير مثبت بر روي اشتهاي پرندگان داشته باشد که اين امر باعث افزايش مصرف غذاي آنها و در نتيجه رشد، توليد و همجنين کارآئي بهتر آنها مي شود. از طرف ديگر کمبود اين ويتامين سبب کندي رشد و توليد کم و ضعيف شدن استخوانها و کاهش توليد مثل مي گردد. 
با توجه به نظريه اي که نور خورشيد را در توليد و جذب ويتامين D موثر مي داند مي توان گفت که با توجه به کاهش شدت تابش آفتاب در ماه هاي سرد سال، نياز پرندگان به اين ويتامين افزايش يافته و تامين آن وابستگي بيشتري به مواد خوراکي پيدا مي کند. 
 





ويتامين E 
هر ساله تحقيقات زيادي در خصوص نياز حيوانات اهلي به ويتامين E انجام مي گيرد. 
ويتامين E با عناصر معدني کم نياز رابطه دارد. بعنوان مثال سلنيم از تخريب بافتهاي ماهيچه اي مانند قلب و همچنين از سندرم مرگ ناگهاني در سلامت ظاهري که بدون هيچ علامت قبلي باعث مرگ پرندگان مي گردند، جلوگيري مي کند. نتايج تحقيقات نشان مي دهند که در بيشتر موارد از بين رفتن بافتهاي زنده، ناشي از کمبود ويتامين E سلنيم مي باشد. فعاليت ويتامين E همانند يک آنتي اکسيداني است که از تخريب ساير ويتامينها و مواد غذائي در جيره جلوگيري کرده و همچنين در داخل بدن از تخريب بافتهاي بدن و عضله ها و قسمتهاي زنده جلوگيري مي نمايد. همچنين به نظر مي رسد وقتي که ويتامين E به مقدار کافي وجود دارد به آبستني و توليد مثل کمک مي کند. 
به طور کلي مقادير مناسب ويتامين E در تمام مواد غذائي موجب بهتر شدن سلامتي پرندگان مي شود که نتيجه آن بهبود سلامتي، افزايش وزن، بازده غذائي بهتر و کم شدن بيماريها است. 
در گذشته اين چنين احساس مي شد که خوراکهاي دامي شامل مقادير مناسبي از ويتامين E براي توليد بيشتر در چهارپايان اهلي هستند اما توجه داشته باشيد هنگاميکه مواد غذائي به صورت مصنوعي خشک مي شوند تخريب هائي در ساختمان اين ويتامين رخ مي دهد که موجب کاهش ميزان آن در اينگونه مواد مي شود که در نتيجه آن در موقع تکميل جيره نياز به ويتامين E افزايش مي يابد. 
به طور کلي اينطور ذکر مي شود که براي راندمان بيشتر در توليد، تمام جيره هاي غذائي بايد شامل مکملهائي از ويتامين E و تمام غذاها بايد شامل سلنيم باشند. همچنين ويتامين E در افزايش سيستم ايمني بدن شترمرغ موثر شناخته شده است. 
(شايان ذکر است که پژوهش هاي انجام شده در مزارع ايران در خصوص تاثير ويتامين E با سلنيم -به صورت مکمل E سلنيم- بر روي قدرت باروري و نطفه داري تخم شترمرغ نشان دهنده موثر بودن اين ترکيب در افزايش ميزان نطفه داري تخمها و در نتيجه افزايش راندمان توليد بوده است – بخش علمي سايت فارميران) 

ويتامين K 
اين ويتامين بعنوان يک عامل مهم در انعقاد خون و لخته شدن طبيعي آن مي باشد . در هنگام کمبود ويتامين K زمان براي لخته شدن خون افزايش مي يابد که اگر اين کمبود به خوبي تشخيص داده شود مي توان از بروز خونريزي هاي جدي در حيوانات جلوگيري کرد. مقادير اضافي ويتامين K در جيره غذائي مي تواند براي غلبه بر مشکلات سودمند باشد. اين يک توصيه است که تمامي جيره هاي غذائي شترمرغ شامل مقادير زيادي از ويتامين K باشند. 

ويتامينهاي گروه B 
ويتامينهاي گروه B محلول در آب هستند و به مدت طولاني در بدن حيوانات نگهداري نمي شوند و تامين اين ويتامين ها به صورت پيوسته و منظم در جيره غذائي شترمرغها لازم است. 
اين گروه از ويتامينها شامل 10 نوع متفاوت هستند که هر کدام از آنها وظائف به خصوص خود را بعهده دارند و 6 تاي آنها بايد مرتبا به جيره غذائي شترمرغها اضافه شوند که شامل: ريبوفلاوين، نياسين، اسيد پانتوتنيک، کولين، ويتامين B6 و B12 هستند. ويتامين هاي گروه B فعاليت آنزيمها را در داخل بدن کنترل مي کنند. 
اين آنزيمها اشتها را تحريک مي کنند و نتيج? فعاليت آنها افزايش توليد، رشد مناسب، استفاده موثر از غذاها و بهبود توليد مثل است. هر کدام از ويتامينها گروه B عملکرد مخصوصي دارند که مقاله هاي زيادي به بحث درباره آنها پرداخته است. 
يکي از مفيد ترين اعضا اين گروه ويتامين B12 است که آخرين ويتامين کشف شده مي باشد و براي تشکيل گروهي از پروتئين ها و همچنين در جلوگيري از کم خوني موثر است. يکي از عملکردهاي مهم ويتامين B12 تاثير ان در کاهش مصرف منابع پروتئين حيواني در جيره هاي غذائي طيور است. از آنجائيکه تقريبا گياهان داراي اين نوع ويتامين نيستند لذا تا پيش از کشف ويتامين B12 و ساخت صنعتي آن، استفاده از منابع پروتئيني حيواني غير قابل اجتناب بود زيرا بافتهاي حيواني به دليل دارا بودن مقادير بالاي ويتامين B12 تنها راه تامين اين نوع ماده در بدن بودند اما امروزه تنها با استفاده از مقدار اندکي از اين ويتامين که به صورت صنعتي توليد مي گردد مي توان از مصرف منابع پروتئين حيواني خودداري نمود و تنها با استفاده از منابع پروتئيني گياهي جيره هائي با کيفيتي بسيار مطلوب توليد کرد که داراي ريسک شيوع بيماريهاي خطرناک ناشي از منابع حيواني مانند بيماري جنون گاوي نيز نيستند. 

نتيجه 
همانطور که ملاحظه کرديد ويتامينها نقش مهمي را در بالانس جيره غذائي شترمرغها بازي مي کنند کمبود يکي از آنها در جيره مي تواند تاثير زيادي بر روي عملکرد داشته باشد. در پرندگان تخمگذار کمبود ويتامينها مي تواند سبب موارد زير گردد که شامل: 
- عدم باروري 
- ايجاد تخمهائي با خلل و فرج زياد که باعث ايجاد مشکل در دستگاه انکوباتور مي شود. 
- مرگ زودرس جنين 
- جوجه هاي غير طبيعي 

همچنين در طي 3 هفته اول زندگي جوجه ها فقر غذائي مولدها مي تواند سبب خميدگي يا بد شکلي نوک، برگشتگي انگشت پا و بروز تاندونهاي ضعيف که سبب از هم باز شدن پاها در جوجه هاي جوان مي گردد، شود. کمبود ويتامينها در رژيم غذائي جوجه ها مي تواند سبب شود که بدن زودتر از ساختار استخواني رشد کرده که اين امر نيز باعث خميدگي و چرخش استخوانها مي شود.

نکات مهم در تغذيه جوجه هاي شترمرغ

 
تغذيه در جوجه هاي شترمرغ 
تغذيه جوجه شترمرغها مسئله اي بسيار مهم جهت آغاز و تداوم رشدي خوب و موثر است که در دراز مدت مي تواند بر روي آينده توليدي پرندگان نيز بسيار موثر باشد. در طي سه ماه اول، پرورش، جوجه‌ها بسيار حساس بوده و درصد تلفات آنان بيشتر از سنين ديگر مي‌باشند. براي به حداقل رساندن تلفات رعايت کامل بهداشت و تغذيه مناسب و دقيق امري ضروري است. براي دستيابي به بازده بيشينه در امر خوراک دهي پرندگان مي توان از راه کارهائي ساده استفاده نمود که در ادامه مقاله به برخي از آنها اشاره مي گردد: 

استفاده از سنگريزه در خوراک 
به‌منظور خرد شدن غذا در سنگدان، شترمرغ نياز به تکه‌هاي کوچک سنگريزه دارد. تا زماني‌که جوجه‌ها از طريق گردش و چرا به چنين منابعي دست نيافته‌اند بايستي به غذاي آنان سنگريزه اضافه گردد. سنگريزه‌ها بايستي نصف اندازه ناخن انگشت پرنده باشند. براي جوجه‌هاي تازه متولد شده اين اندازه در حد يک دانه برنج است. 
بعضي از پرورش‌دهندگان، سنگريزه يا ماسه زبر و خشن را به‌طور آزاد در اختيار جوجه‌ها قرار ‌مي‌دهند (شن و ماسه بايد کاملاً خشک باشد) و بعضي ديگر به‌دليل ترس از انباشتگي معده يا روده حيوان قوياً اين روش را رد مي‌نمايند. آنها اضافه نمودن اين مواد را به جيره ترجيح مي‌دهند. ? تا ? سنگريزه کوچک براي هر جوجه در روز کافي به‌نظر مي‌رسد. البته برخي منابع نيز سنگريزه را فقط بعد از سه هفتگي پيشنهاد مي‌کنند. توجه داشته باشيد که سنگ‌هاي صنعتي به‌دليل امکان بروز يبوست نبايستي مورد استفاده قرار گيرند. 

ويتامين‌ها 
اضافه نمودن ويتامين‌هاي محلول به آب آشاميدني براساس دستورالعمل مصرفي کارخانه در دو تا سه هفته اول پرورش جوجه براي افزايش مقاومت در مقابل بيماري‌ها، توصيه مي‌گردد. بسياري از ويتامينها تاثيرات مستقيم يا غير مستقيم در رشد و بازده پرندگان دارند. به طور مثال در هنگام بروز استرسهاي گوناگون از قبيل استرسهاي گرمائي استفاده از ويتامين C مي تواند تاثيرات بسيار خوبي در کاهش اينگونه تنشها داشته باشد. 

خوراندن کود 
فلورميکروبي لازم جهت هضم ميکروبي در روده کور و بزرگ جوجه در اولين روزهاي زندگي شکل مي‌گيرد. در حيات وحش اين فرآيند با بلعيدن مدفوع والدين به‌عنوان اولين غذا صورت مي‌پذيرد. کود حاوي جمعيت باکتري‌هاي مورد نياز پرنده است. به اين منظور بعضي از پرورش‌دهندگان کود تازه پرندگان بالغ را براي جوجه‌ها توصيه مي‌نمايند. البته خطر انتقال انگل‌هاي روده‌اي و عوامل بيماري‌زا به جوجه‌ها وجود دارد (در برخي کشورها خوراندن کود ممنوع است). حداقل براي جلوگيري از انتقال انگل‌ها و عوامل بيماري‌زاي خاص شترمرغ، بعضي از پرورش‌دهندگان، کود تازه گاو را پيشنهاد مي‌نمايند. اين روش مورد بحث بسيار بوده و توسط بعضي از پرورش‌دهندگان رد شده است. 
در طي روزهاي اول زندگي، جوجه‌ها مدفوع خود را مي‌خورند که اين امر باعث بروز مشکلات بهداشتي فوق‌الاشاره مي‌شود. براي جلوگيري از اين خطرات، مدفوع بايستي مرتباً جمع‌آوري گردد. در بعضي از مزارع آمريکا جوجه‌ها ابتدا روي توري‌هاي فلزي پرورش مي‌يابند تا مدفوع از دسترس آنها خارج گردد. 

آب آشاميدني 
به همراه اولين وعده غذا در دو يا سه روزگي، بايستي آب نيز در اختيار جوجه‌ها قرار گيرد. پرندگان بايستي همانند غذا خوردن چگونگي آشاميدن آب را نيز ياد بگيرند. رنگي نمودن آب توسط رنگ‌هاي خوراکي و يا چسباندن يک عکس رنگي در داخل آبخوري باعث جذب پرندگان مي‌گردد. آبخوري‌ها نبايستي در ارتفاع بلند قرار گرفته و بايد توسط يک شيء سنگين (مثل يک سنگ) مهار شوند. به ازاء هر سه دانخوري، يک آبخوري در نظر گرفته مي‌شود. 
جوجه‌ها چه در پناهگاه نگهداري شوند و چه در محوطه باز، آب مصرفي و مدفوع و ادرار آنها بايستي کاملاً کنترل گردد. ادرار طبيعي به رنگ سفيد است. انتظار مي‌رود جوجه‌هاي ضعيف آب بيشتري خورده و در نتيجه دچار اسهال شوند. در اين صورت پيشنهاد مي‌شود ? تا ? بار در روز و به مدت محدود آب در اختيار جوجه‌ها قرار گيرد. به‌عنوان يک قاعده کلي ميزان آب بايستي ?/? تا ? برابر مقدار غذاي کنسانتره باشد. 
آبخوري‌ها بايستي به‌طور روزانه تميز و با آب تازه پر شوند. جوجه‌ها و پرندگان در حال رشد هرگز نبايد آب مانده و گرم استفاده نمايند. اگرچه هيچ‌گونه مدرک علمي در اين رابطه وجود ندارد، ولي اين مسئله موجب بيماري و تلفات مي‌شود. بنابراين نبايستي آبخوري‌ها در معرض نور مستقيم خورشيد قرار گيرند. 

تغذيه جوجه‌ها با علوفه 
جوجه‌ها به‌ محض عادت به غذاخوردن، به علوفه‌? تازه علاقه پيدا مي‌کنند، زيرا علوفه تازه محرک اشتهاء است. لذا علاوه بر غذاي آردي بايستي علوفه خرد شده مثل گزنه، شبدر، يونجه و کلم سه تا چهار بار در روز اضافه گردد. به‌دليل خطر بروز انباشتگي بايد توجه داشت که در طي ماه اول فقط از برگ علوفه مصرف شده و از ساقه آنها استفاده نگردد. مي‌توان بوته‌ها تازه يونجه يا شبدر را در حدود ارتفاع سر جوجه‌ها آويزان کرد. با خوردن برگ‌ها توسط جوجه‌ها مي‌توان بوته عاري از برگ را جمع‌آوري نمود. علوفه? مانده و پژمرده نيز سبب مشکلات گوارشي مي‌شود. لذا علوفه سبز را بايستي به مقداري در اختيار جوجه‌ها گذاشت که در عرض دو ساعت خورده شود. 
چنانچه به‌عللي دسترسي به علوفه سبز ممکن نباشد مي‌توان از شبدر و يونجه خشک به‌عنوان جايگزين ااستفاده نمود. به‌هرحال علوفه خشک يا تازه بايستي به قطعات ريز خرد شوند. اندازه قطعات براي جوجه‌هاي جوان بايستي ? ميلي‌متر و در هر صورت هميشه کمتر از طول انگشت کوچک پرنده باشد. مقدار علوفه با افزايش سن جوجه‌ها افزايش يافته و ممکن است در سن ?? هفتگي به ?? درصد ميزان غذاي خشک برسد. 

نکاتي در مورد ساخت دان جوجه شترمرغ 
علاوه‌بر خود جيره، مقادير کمي علوفه سبز خرد شده براي تحريک اشتهاء و تأمين ويتامين‌ها و پروتئين‌ها اضافه مي‌گردد. اضافه کردن تکه‌هاي هويج و بالاخره تکه‌هاي ريز تخم‌مرغ کاملاً جوشيده و سفت شده به غذاي خشک در دو هفته اول مفيد بوده است. 
در ميان غذاهاي آماده تجاري براي ساير گونه‌هاي حيواني، غذاي آغازين جوجه بوقلمون و جوجه مرغ (حداقل داراي ?? درصد پروتئين خام و ?/?? مگاژول در کيلوگرم انرژي قابل سوخت و ساز) به‌شرطي‌که داري داروهاي ضدکوکسيديوز يونوفور نباشد براي جوجه شترمرغ‌ها مناسب است. به‌دليل کم بودن الياف خام و به‌منظور بهبود بخشيدن به ساختار دان آغازين ماکيان که اغلب به‌دليل ريزي بيش از حد براي جوجه شترمرغ مناسب نمي‌باشد بايد بين ? تا ?? درصد (بسته به سن جوجه) يونجه يا شبدر ريزه شده به غذاي آنان اضافه شود. همچنين به‌دليل ناکافي بودن کلسيم و فسفر اين جيره‌ها افزودن فسفات کلسيم، يا پودر استخوان يا خرده صدف و يا سنگريزه‌هاي آهکي توصيه مي‌گردد. 

روش غذادهي 
درست قبل از اينکه جوجه شترمرغ پوسته تخم را بشکند کيسه? زرده را از طريق ناف به محوطه? شکمي جذب مي‌کند. وزن زرده ممکن است تا حدود يک سوم وزن زمان هيچ جوجه باشد. کيسه زده به‌عنوان يک منبع غذائي باعث مي‌گردد که جوجه‌ها ? تا ? روز اول زندگي را بدون غذا و مايعات زندگي کرده و نيازي به غذاي کمکي نداشته باشند. بنابراين کاهش وزن بدن در طي روزهاي اوليه طبيعي است. 
علي‌رغم اين حقيقت جوجه‌ها بايستي به‌محض سرپاشدن يعني در يک يا دو روزگي به غذا و آب دسترسي داشته باشند. جوجه شترمرغ‌ها مجبور هستند غذا خوردن را ياد بگيرند. البته آنها به‌طور غريزي به جستجوي غذا مي‌روند ولي قادر به تشخيص غذا در دانخوري‌ها نمي‌باشند. در صورت عدم مراقبت کافي احتمال تلف شدن جوجه‌ها در اثر گرسنگي و يا بلعيدن اشياء و در نتيجه انباشتگي معده يا روده وجود دارد. بدين‌منظور بهتر است جوجه‌ها برروي بستر سيماني، حصير پلاستيکي يا گوني پرورش داده شوند. کف و مواد بستر به‌کار رفته بايستي مرتباً تميز و شسته شوند. تنها از سن حدود ? ماهگي به‌بعد مواد بستري ديگري مثل شن و ماسه و يا پوشال توصيه مي‌گردد. 
براي عادت دادن جوجه‌ها به غذاي موجود در دانخوري بايستي گردشگاه آنان کوچک در نظر گرفته شود (کمتر از ?/? مترمربع براي هر جوجه). دانخوري‌ها بايستي در تمامي نقاط سالن وجود داشته باشند تا غذا به‌راحتي در دسترس جوجه‌ها قرار گيرد. همچنين مي‌توان در روزهاي اول غذا را در دانخوري‌هاي طويل ناوداني يا برروي پارچه‌هاي کتاني، کنفي (بدون نخ‌هاي اضافي) يا گوني خالي پاشيد. 
به‌دليل کنجکاوي جوجه شترمرغ‌ها، تمايل آنان به غذا با انگشت کشيدن به غذا برانگيخته مي‌شود. براي تحريک بينائي جوجه براي غذا خوردن، افزودن يا مخلوط کردن علوفه سبز خرد شده (برگ کلم، کاهو و يونجه) و نيز قطعات هويج و تخم‌مرغ کاملاً جوشيده و سفت شده (به همراه پوسته) به جيره خشک مؤثر است. حتي سبز کردن رنگ غذا نيز موجب تحريک جوجه‌ها مي‌گردد. بعضي از پرورش‌دهندگان به‌منظور آموختن طرز غذا خوردن يک يا چند جوجه بزرگتر را به همراه جوجه‌هاي جوان نگه مي‌دارند. 
جوجه‌هاي جوان غذاي آردي را به غذاي پلت ترجيح مي‌دهند. عموماً پرندگان غذاي مرطوب به آساني از غذاي خشک دوست دارند. بايستي به اين نکته توجه نمود که غذاي مرطوب آسان‌تر فاسد شده و در نتيجه باعث سود هضم در جوجه‌ها مي‌گردد. دانخوري‌ها بايستي به‌‌طور روزانه تميز و غذاي باقي‌مانده در آنها خارج شده و براي تغذيه پرندگان بزرگتر استفاده گردد. بعد از اولين نوبت تغذيه، مدفوع جوجه بايستي به مدت ? تا ? روز به‌دقت کنترل شود. در صورت مشاهده اولين علائم اسهال بايستي به آب آشاميدني يا غذاي آنها آنتي‌بيوتيک اضافه گردد. 
به‌دليل استفاده از ذخيره زرده، مصرف دان در طي ده روز اول زندگي جوجه‌ها کم مي‌باشد. برخلاف روش قبلي يعني تغذيه آزاد (Ad libitum)، در حال حاضر تغذيه محدود مورد بحث است. التهاب کيسه زرده معمول‌ترين علت مرگ و مير جوجه‌ها محسوب مي‌گردد. به‌وسيله محدوديت غذائي جوجه‌ها در روزهاي اول زندگي مي‌توان جذب زرده را تسريع بخشيد. در مطالعه‌اي توسط Farzi مشاهده شد که ميزان تلفات در جوجه‌هائي که از جيره محدود شده استفاده مي‌کردند، نسبت به جوجه‌هائي که آزادانه غذا مي‌خورند به‌طور معني‌داري کمتر بوده است. در مورد دوم مرگ و ميرها بيشتر در اثر تورم کيسه زرده، اسهال و يبوست بوده است. Farzi ميزان غذاي خشک مصرفي روزانه را ?/? تا ? درصد وزن زنده پرنده پيشنهاد مي‌کند. اين مقدار بايستي به‌تدريج و همگام با افزايش رشد جوجه‌ها و سلامت آنان افزايش يابد. Arts تعداد دفعات غذادهي در روز را دوبار پيشنهاد مي‌کند که در هر نوبت ميزان غذا بايد به اندازه‌اي باشد که در عرض ? ساعت خورده شود. برگ‌هاي خرد شده گزنه‌ها بدون هيچ‌گونه محدوديتي به‌عنوان مکمل غذائي پيشنهاد مي‌شود. 
به‌دليل عدم فعاليت جوجه‌ها در شب نيازي به تغذيه شبانه نيست. به‌منظور تشخيص سريع هرگونه انحراف از رشد طبيعي، مصرف غذا و رشد پرنده بايستي به‌طور مداوم مورد پايش قرار گيرد. افزايش وزن اضافي از طريق کاهش ميزان غذا يا افزايش درصد فيبرخام جيره جبران مي‌گردد. 

گردش و چرا 
از سن دو تا سه هفتگي چرا در يک مزرعه يونجه يا شبدر يک جايگزين مطمئن براي علوفه? تازه خواهد بود. براي جلوگيري از مصرف بيش از حد ساقه و اشياء غيرقابل هضم و در نتيجه خطر يبوست بايستي به نکات زير توجه نمود: 
- جوجه‌ها نبايستي در حالت گرسنه وارد مزرعه شوند بلکه بايد قبل از آن با غذاي پرانرژي تغذيه گردند. 
- در هنگام شروع چرا بايستي رفتار خوراک خوردن جوجه‌ها به دقت کنترل شود. 
- چراهاي اوليه نبايستي بيش از نيم ساعت و دوبار در روز تجاوز نمايد. پس از آنکه جوجه‌ها به چريدن عادت کردند مي‌توان زمان را افزايش داد. 
- در صورت بلند بودن ارتفاع علوفه چراگاه به‌خصوص يونجه، ممکن است کندن برگ از ساقه‌هاي بلند براي جوجه مشکل بوده و لذا علوفه خود را از دست داده و به چيزهاي ديگر مثل علف هرز، شن و ماسه و سنگريزه تمايل نمايد. مزارع موردنظر براي چراي جوجه‌ها بايستي به‌طور منظم درو شده و بلندي علوفه تا سن شش هفتگي از ارتفاع پشت جوجه‌ها تجاوز ننمايد. 
علاوه‌بر نکات فوق بايستي توجه داشت که تا سن سه تا چهار ماهگي، هنگام انتقال جوجه به چراگاه نبايستي علوفه چراگاه مرطوب باشد. پرورش‌دهندگان شترمرغ در آفريقاي جنوبي در يافته‌اند که خيس شدن سطح شکم پرنده در اثر تماس با برگ‌هاي خيس ناشي از باران و شبنم در مزرعه باعث مرگ جوجه‌ها مي‌گردد. بنابراين در زمان بارندگي، گردش و چراي روزانه جوجه بايستي تا خشک شدن کامل علف‌ها به تعويق افتد. 
........

نکاتي در مورد پرورش شترمرغ ، امو و ره-آ

مقدمه 
درسالهاي اخير پرورش شترمرغ (OSTRICH)، امو (EMU) و ره-آ (RHEA) در ميان مزرعه داران خرده پا محبوبيت يافته است. اين اعضاء خانواده شترمرغيان به واسطه عدم قدرت پرواز، توانائي دويدن و فقدان جناق در استخوان سينه شان شناخته ميشوند. شترمرغ ها ، اموها و ره-آ ها حيواناتي مقاوم بوده و به آساني ميتوانند با شرايط گوناگون اقليمي سازگار شوند. 
سابقه 
شترمرغ (Struthio Camelus) بومي افريقاست و بصورت تجارتي از اواسط قرن نوزدهم پرورش داده شده است. اين پرندگان در اصل به خاطر پرهاي ارزشمندشان براي استفاده در كلاه، لباس وگردگيرهاي پري، صيد شده و پرورش مي يافتند. درسال 1882، اولين شترمرغ به ايالات متحده برده شد و مدت كوتاهي بعد از آن پرورش شترمرغ در آريزونا، فلوريدا وجورجيا براي توليد پر شترمرغ شروع شد. پس از جنگ دوم جهاني چرم و گوشت شترمرغ نيز مورد تقاضا قرار گرفتند و در دهه 1980 ميزان پرورش شترمرغ در ايالات متحده با افرايش زيادي روبرو شد . 
امو (Dromaius novaehollandiae) حدود 80 ميليون سال قبل در استراليا نشات گرفت. سكنه اوليه استراليا (بوميها) از امو به عنوان منبع گوشت و از پرهايش براي مد استفاده ميكردند. اموها اولين بار بين سالهاي 1930 و 1950 به ايلات متحده آورده شدند. 
ره-آ ها (Rhea americana) بومي مناطق پست و دشتهاي مرتفع امريكاي جنوبي هستند. پرورش ره-آ در سالهاي اخير در ايالات متحده محبوبيت بسيار زيادي يافته است. 

ويژگيهاي گونه  

1- شترمرغ 
شترمرغ ها با حدود 10 فوت ارتفاع و نزديك به 400 پوند وزن بزرگترين پرندگان روي زمين هستند. شترمرغ ها چرندگاني طبيعي بوده و جيره شان حاوي گياهان، ميوه هاو حشرات است. نرها و ماده ها به ترتيب در 30 و 24 ماهگي به بلوغ رسيده و معمولا توليدمثل را درسن 5/2 تا 3 سالگي شروع ميكنند. 
متوسط طول عمر يك شترمرغ 70 سال بوده و عمر توليد مثلي آن ميتواند به بيش از 40سال برسد. فصل تخمگذاري در فوريه شروع شده و تا اگوست ادامه يافته ولي بسته به محل تغيير ميكند. شتر مرغ معمولا يك روز در ميان تخم گذاشته و ممكن است در هر فصل تخمگذاري30تا 50 تخم توليدكند. دوره جوجه كشي 43-42 روز است. تخم شترمرغ سفيد رنگ بوده و حدود 3 پوند وزن دارد نرها معمولا بوسيله پرهاي سياه تيره با شاه پرهاي سفيدرنگ شناخته ميشوند در حاليكه پرهاي ماده ها كوچكتر بوده و خاكستري مايل به قهوه اي هستند. مكانيزم هاي دفاعي پرنده شامل توانايي دويدن با سرعت 30 مايل در ساعت براي مدت زماني پيوسته و استفاده از ناخن انگشت به عنوان يك اسلحه هنگام لگدزدن است. 

2- امو (EMU) 
امو كوچكتر از شترمرغ است. درسن بلوغ حدود 120 پوند وزن و 5 فوت قد دارد. اموها در 18 ماهگي تا 3 سالگي به سن بلوغ ميرسند. اموهاي ماده تخمگذاري را در 5/1تا 3 سالگي شروع كرده وممكن است تا 25 سالگي ادامه دهند. تخم ها 3 تا 5 روز يكبار گذاشته شده و ماده ممكن است درهر فصل 40 – 20 تخم توليد كند. فصل توليد مثل در اوايل دسامبر شروع شده و در آوريل خاتمه مي يابد و دوره جوجه كشي 56- 48 روز ميباشد. اين پرنده مانند شتر مرغ با دويدن ، لگد زدن و شناكردن از خوددفاع ميكند. 
.............
   
.................
3- ره-آ (RHEA) 
ريه ها هنگام بلوغ 4 تا 5 فوت قد و 80-60 پوند وزن دارند . فصل توليد مثل از اوايل مارس تا اگوست ادامه مي يابد . تخمگذاري را در 24- 18 ماهگي شروع كرده و مي توانند تا بيش از 60 تخم در هر فصل توليد ميكنند . 
............
   
................
نيازها و مديريت 
خانواده شترمرغ سانان حداقل احتياجات نگهداري را داشته و با انواع شرايط اقليمي سازگار مي شوند. 
اكثر اعضاء خانواده شترمرغ سانان به صورت جفتي يا مانند ره-آ به صورت مولد هاي سه تايي ( 2 ماده و يك نر ) نگهداري ميشوند . 
ارتفاع حصار بايد حداقل 6 فوت براي شترمرغ و امو و حداقل 5 فوت براي ره-آ باشد . هنگام طراحي پن، توجه كنيد كه در بين خانواده شترمرغ سانان گير كردن پاها يا سر در حصار امري عادي است. يك راه حل براي اين مشكل استفاده از حصار با كشش زياد يا حصارهاي زنجيري است . يك فضاي خزيدن در زير حصار حدود 36 تا 48 سانتي متر ميتواند براي فرار هنگام تهاجم پرندگان مفيد باشد. براي كاهش خطر ناهنجاري هاي پا و پوست، پن ها بايد فضاي كافي براي فعاليت پرندگان را فراهم كنند. براي محافظت پرندگان از عوامل نامساعد يك سر پناه سهل الوصول بايد درون پن ساخته شود. ابعاد سرپناه پيشنهادي براي نگهداري يك جفت شترمرغ 20 فوت در 20 فوت مي باشد . براي يك جفت يا يك گروه سه تايي ( تريو ) امو و ره-آ، ابعاد پيشنهادي 10 فوت در 10 فوت است. 
خوراك و آب تازه بايد بطور دائم موجود بوده و دانخوريها زير سرپناه قرار داشته باشند. 
شناسايي پرندگان بخشي حياتي از حفظ ركورد ميباشد . يك ابزار موقت براي شناسائي حيوانات نوار پلاستيكي يا لاستيكي است كه دور زانو يا بالاي مفصل خرگوشي بسته ميشود . روشهاي شناسايي دائم شامل خال كوبي زيربال يا گذاشتن يك ميكروچيپ است كه بوسيله يك اسكنر قابل خواندن ميباشد . 

تغذيه 
تغذيه بخش مهمي از مديريت خانواده شترمرغيان است. جيره هاي خانواده شترمرغ، به علت فقدان تحقيقات در اين زمينه، در حال حاضر عموما براساس مقادير مربوط به طيور فرموله ميشوند. 
براي تمام پرندگان بايد آب تازه ويك منبع سنگريزه فراهم شود. 
سنگريزه به هضم كمك كرده و از منابعي شامل سنگهاي كوچك يا شكل تجارتي آن در فروشگاههاي خوراك تهيه مي گردند. 
از زمان تفريخ تا 2 روزگي براي شترمرغ ها بايد مقدار زيادي آب، نور مداوم و يك جيره آغازين با كيفيت بوقلمون يا پرندگان شكاري با حداقل 26% پروتئين خام تامين شود. اين مشكل ترين مرحله در پرورش شترمرغ است زيرا جوجه ها هر چيزي رامصرف كرده و ممكن است دچار پرخوري شوند كه موجب انسداد ميگردد. يبوست حاد منجر به انسداد كولون گرديده كه شايع ترين عامل تلفات در جوجه هاي تاره تفريخ شده است. يك جيره آغازين خرد شده مشابه جيره آغازين مرغ يا بوقلمون با 26% پروتئين خام بايد به صورت آزاد براي سه هفته اول به جوجه ها داده شود و پس از سه هفتگي همان جيره را بصورت آزاد روزي 2 بار به آنها مي دهيم. پلت هاي يونجه را ميتوان بصورت انتخاب آزاد در اختيارشان گذاشت. ويتامين ها و الكتروليت ها در دوزها ي تعيين شده بايد در آب آشاميدني آنها در شروع 2 تا 3 هفتگي حل شود. آب بايد پس از تفريخ در دسترس باشد و علف را ميتوان 2 روز بعد از تفريخ وارد خوراكشان نمود . 
همانطوركه پرندگان رشد كرده و بزرگ ميشوند احتياجاتشان تغيير ميكند. 
آخرين مرحله تغذيه پس از بلوغ جنسي رخ ميدهد. به ماده ها بايد يك جيره تخمگذار خانواده شترمرغ، يا جيره مولد داده شود. 
بعلاوه، شترمرغ ها بايد با يك منبع مكمل يونجه تغذيه شوند. پلت ها يا حبّه ها به علف ترجيح دارند زيرا آنها تلفات كمتري داشته و مصرف آنها راحت تر است. يك مكمل كلسيم بايد به جيره براي جبران منبع مورد استفاده در توليد تخم افزوده شود. 

امنيت محيط زيستي 
روشهاي صحيح حفظ سلامت مي توانند انتشار بيماري را در گله كاهش داده يا حذف كنند. توصيه ميشود كه پرندگان خانواده شترمرغ و ساير گونه ها(اهلي و پرندگان شكاري) به علت احتمال انتشار بيماري با يکديگر نگهداري نشوند. جوندگان و حيوانات شكارچي بايد از محلهاي نگهداري پرندگان، بوسيله ذخيره سازي خوراك درمخزن هاي كاملا مسدود دور نگهداشته شوند. 
اگر انواع مختلفي از پرندگان درمزرعه تان داريد، آنها را در محلهاي مختلف نگهداريد. اگر نگهداري مجزا غير ممكن باشد گونه ها را بوسيله حصارها از هم جدا كنيد. هنگام وارد كردن پرندگان جديد به گله تان، پرندگان جديد را براي حدود 30 روز مجزا كنيد. اين كار به کارشناس شما فرصت کافي براي آناليز خون و آزمايش وجود انگل ها و سالمونلا مي دهد. 
تاسيسات حيوان بايد بطور منظم بهسازي شود. خوراكها بايد خشك نگهداشته و در سطحي بالاتر از كف ذخيره شوند. آبخوريها و دانخوريها بايد بطور منظم تميز شوند. تهويه خوب به خشك نگهداشته شدن داخل پن ها كمك خواهد كرد. توصيه ميشود كه ساختمانها با استفاده از مخلوط آب و صابون ضدعفوني شوند. همچنين احتمال ورود بيماري جديد را بوسيله كاهش تعداد بازديد كنندگان به محلهاي كليدي مزرعه به حداقل برسانيد. 

شروع كار 
يك توليد كننده ممكن است يكي از چندين انتخاب ( ممكن ) راهنگام شروع به پرورش پرندگان خانواده شترمرغ برگزيند. يك انتخاب خريد و جوجه كشي تخم هاست. گرچه هزينه اينكار كم است ولي خطر آن به علت ميزان تلفات روز اول تا سه ماهگي زياد است. آموزش در برنامه هاي کندلينگ و نيز تكنيك هاي جوجه كشي ضروري است. به واسطه رنگ تيره وكيفيت پوسته، تخم هاي امو را نميتوان کندلينگ كرد و توليد كننده بايد براي تكنيك ها ي جوجه كشي تخم آموزش ببيند. 
به صرفه ترين روش خريد جوجه هاي بزرگتر از سه ماه مي باشد. گرچه اينكار نسبت به خريد تخم ها پرهزينه تر است ولي تلفات كمتري به واسطه مرگ ومير جوجه رخ مي دهد. اگر يكساله ها يا پرندگان تازه بالغ خريداري شوند وقفه زماني بين رشد و توليد كاهش يافته و پرندگان ممكن است در طي 2 سال پس از خريد بارور شوند. پرهزينه ترين انتخاب هنگامي است كه كار بايستي با خريد پرندگان بالغ اصلاح شده و داراي ركورد توليد مثل شروع گردد. با اين وجود، اين روش ممكن است منجر به بازده سرمايه گذاري بيشتري در فصل بعد ( توليدمثل ) شود. 

پيشگيري از بيماري 
هنگامي كه انتظار يك مشكل براي سلامت پرندگان مي رود بايد از افراد حرفه اي كمك گرفت. بكارگيري خود سرانه درمانها و داروها مشكلاتي را بوجود مي آورند. مشكلات معمول سلامت شامل گرسنگي كشيدن و سوء تغديه، انسداد و عفونت هاي روده اي مي باشند. 

حمل 
حمل دستي شترمرغ ها ميتوانند هم براي پرنده و هم شخص حمل كننده خيلي خطرناك باشد. شترمرغ بالغ با قدرت تا 500 پوند براينچ مربع لگد مي زند. شترمرغ ها هنگامي كه ترسانده شوند از جا پريده و با ساقهايشان ضربه زده و ميتوانند صدمه جدّي به شخص حمل كننده وارد كنند. يك مراقب خوب براي تربيت پرندگان جوان وقت صرف ميكند. حمل پرندگان آرام خيلي آسانتر بوده و آنها كمتر تمايل به مجروح كردن خودشان و فرد حمل كننده دارند. 
توجه داشته باشيد که حركت آرام ميان پرندگان و خوراك دادن دستي روزانه موجب آرامش آنها خواهد شد. 
با تمامي اين احوال يک پرورش دهنده موفق و زيرک هميشه بايستي از وجود کارشناسان و مشاوران آگاه به کار استفاده نمايد. اگرچه اينکار در ظاهر هزينه هاي اوليه بيشتري را مطالبه مي کند اما مطمئن باشيد که در نهايت سود حاصله از اين عمل بسيار بيشتر از هزينه هاي آن خواهد بود. 
.........
امين هنرور

ياد آوري نکات اوليه در تغذيه شترمرغ

متاسفانه با توجه به کمبود اطلاعات و آگاهي هاي علمي، سطوح احتياجات غذائي سفارش شده براي شترمرغ اغلب بر پايه قوانين و اصول صحيح تغذيه اي نمي باشد. 
تغذيه با ماندگاري و يا ميزان مرگ و مير جوجه ها و نيمچه هاي جوان ارتباط مستقيمي دارد به طوريکه تغذيه نادرست مشکلاتي از قبيل سو تغذيه، گرسنگي، انسداد روده اي و ناهنجاري هاي پا را در بر مي گيرد علاوه بر اينکه هزينه هاي مربوط به تغذيه حدود 80-70% از کل هزينه هاي توليد را شامل مي گردد با اينحال توجه داشته باشيد که نبايد جهت صرفه جوئي در هزينه هاي خوراک و کاهش قيمت آن از مواد نامرغوب استفاده کرد زيرا در نهايت زيان چنين کاري از سود آن بسيار بيشتر خواهد بود. 
پس کاهش هزينه ها به معناي افت کيفيت خوراک نخواهد بود بلکه بايستي با استفاده از علوم روز و بهره گيري از کارشناسان تغذيه اقدام به تهيه جيره هاي غذائي نمود که علاوه بر داشتن بهاي مناسب، تمامي نيازهاي پرنده را تامين نمايند. 


همچنين مي توان از خوراکهاي آماده اي که در بازار وجود دارد استفاده کرد اما در کل تا پيدا کردن کارخانه اي مطمئن بهتر است در مزرعه خود اقدام به تهيه خوراک نمائيد. 
البته ما در اين مقاله قصد نداريم تا به مسائل ريز تغذيه اي در شترمرغ وارد شويم، مسائل علمي مواردي هستند که در مقالات بعدي به آنها خوهيم پرداخت، ما در اين قسمت سعي داريم تا مزرعه داران را با مواردي آشنا کنيم که شايد در نظر اول بسيار ساده و بديهي به نظر آيند اما مهمترين عوامل تلفات و مرگ و مير، خصوصا در جوجه هاي جوان در مزارع ايران هستند. 
مطمئنا پس از پايان مقاله خواهيد گفت : تمامي اينها را مي دانستم. اما بايد از خود بپرسيد با وجود تذکرات مکرر به چند درصد از نکات زير در مزارع خود توجه و عمل مي کنيد؟ 
کليه موارد ذکر شده مواردي هستند که صرفنظر از نوع حيوان مورد پرورش در کليه دامداريها بايستي مورد توجه قرار گيرند اما در مزارع پرورش شترمرغ بسياري از آنها به دليل ويژگيهاي منحصر به فرد اين پرنده مانند: کنجکاوي زياد، علاقه وافر به بلع انواع اجسام و اشيا و مواردي نظير اينها، بايستي بيشتر مدنظر باشند. جالب است بدانيد بيش از 70% تلفات جوجه ها، حتي در مزارع صنعتي و بزرگ، تنها به دليل عدم رعايت همين نکات واضح است. 
در کل جهت تغذيه بهتر پرندگان خود و دستيابي به نتايجي بهتر حتما موارد زير را در تغذيه اين حيوان در نظر بگيريد: 

1- هيچگاه در تهيه مواد مرغوب حتي با بهائي گرانتر تامل نکنيد. 
2- مواد اوليه را طبق فرمولاسيون ويژه اي که توسط متخصصين آگاه به مسائل تغذيه اي شترمرغ تنظيم گرديده است، مخلوط کنيد. 
3- در تهيه خوراک، نيازهاي گروه هاي سني مختلف را در نظر بگيريد. 
4- در صورت فقدان ميکسر در مزرعه، جهت مخلوط کردن مواد هميشه از مقادير کم شروع کنيد. 
5- فرمولهاي استفاده شده را با ذکر تاريخ و مقدار مصرف در جائي مطمئن بايگاني کنيد تا در هنگام نياز به راحتي قابل بازبيني باشند. 
6- مراقب اجسام خارجي نظير: شيشه، ميخ، پارچه، نخ و ... باشيد زيرا بلع آنها مي تواند موجب آسيب دستگاه گوارشي پرندگان و حتي مرگ آنها گردد. 
7- پس از تهيه خوراک تا زمان مصرف آنها را در جائي خشک با دمائي مناسب و دور از دسترس حشرات و جوندگان انبار کنيد. 
8- در صورت امکان از مواد ضد قارچ در دان استفاده کنيد تا زمان طولاني تري قادر به نگهداري آنها باشيد. 
9- هميشه مراقب پس مانده هاي غذا که در دانخوريها مانده و مصرف نمي شوند باشيد زيرا مي توانند محيط مناسبي براي رشد قارچها و ايجاد مسموميتهاي غذائي باشند. 
10- حتي الامکان پس از هر بار مصرف خوراک ظرف را از باقيمانده هاي خوراک پاک نمائيد. 
11- تا حد امکان ازخيس کردن غذا پرهيز کنيد، البته گاهي نمناک کردن آنها مي تواند به تحريک پرندگان به خوردن خوراک کمک کند. 
12- هميشه غذا را در ظرفهاي تميز و خشک در اختيار پرندگان قرار دهيد. 
13- استفاده از تعداد مناسب دانخوري و آبخوري مي تواند از تراکم پرندگان به دور محلهاي خوراک جلوگيري کرده و در نتيجه علاوه بر کاهش دور ريز خوراک موجب تغذيه بهتر پرندگان خصوصا جوجه هاي جوان گردد. 
14- سعي کنيد دانخوريها و آبخوريها را با فواصل زياد از هم قرار دهيد تا از ريختن خوراک درآب و آلوده شدن آن جلوگيري بعمل آيد. 
15- هر سه روز يکبار اقدام به ضدعفوني کامل آبخوري و دانخوريها نمائيد. 
16- ظرف خوراک را در زير تابش مستقيم آفتاب يا در معرض باد و باران قرار ندهيد. 
17- استفاده از سبزيجات تازه اي مثل: کاهو، کلم و اسفناج به دليل دارا بودن اسيد اگزاليک و ممانعت از جذب کلسيم مي تواند موجب بروز ناهنجاريهاي پا گردد. 
18- حتي الامکان خوراک را به صورت پلت در دسترس پرندگان قرار دهيد. 
19- در صورت وجود جوجه هاي تازه متولد شده، استفاده از جوجه هاي مسن تر براي آموزش تغذيه به آنها مي تواند موثر باشد. 
20- مراقب وزن پرندگان خود باشيد زيرا افزايش بيش ازحد وزن جوجه ها موجب بروز ناهنجاريهاي پا شده و در پرندگان بالغ نيز موجب افت توليد مي گردد. 
21- هرگز از خوراکهاي کپک زده و يا مشکوک استفاده نکنيد. 
22- در تهيه خوراک استفاده از مکملهاي معدني و ويتامينه را از ياد نبريد زيرا بسياري از ويتامينها و مواد معدني مورد نياز از طريق خوراکهاي عادي قابل تامين نبوده و حتما بايستي از مکملهاي ويژه استفاده نمود. 
23- سعي کنيد خوراک را در حجم کم و دفعات زياد در اختيار پرنده قرار دهيد. 
24- آب آشاميدني سالم و بهداشتي به طور مداوم در اختيار پرنده قرار گيرد. 
25- در هنگام استفاده از علوفه خشک شده مراقب ساقه هاي درشت آن باشيد زيرا مي توانند به دستگاه گوارش پرنده آسيب رسانده و علاوه بر ايجاد زخم موجب انسداد و انباشتگي گردند. 
26- محلهاي خوراک دهي گروه هاي سني گوناگون را که از فرمولهاي غذائي مختلف استفاده مي کنند از يکديگر جدا کنيد. 

اميد است که با بکارگيري نکات فوق به عملکرد بهتري در مزرعه دست پيدا کنيد. 
در مقالات آينده به موارد علمي تغذيه شترمرغها خواهيم پرداخت که اميدواريم مورد توجه و استفاده قرار گيرد.

مهمترين بيماري هاي تغذيه اي در شترمرغ

امروزه پرورش شترمرغ با عنايت به مزاياي بسيار زياد آن بعنوا يک رويکرد جديد در صنعت دامپروري مورد توجه بسيار واقع شده است. اين پرند ههمه چيز خوار بوده و در مناطق خشک و کم آب براحتي زيست مي کند. از لحاظ پايداري در برابر شرايط نامساعد طبيعي در مقابل کمبود آب و غذا شبيه شتر و از لحاظ ظاهري شبيه پرندگان است. در حال حاضر مي توان شترمرغ را به عنوان دام آينده در بسياري از مناطق معرفي کرد. شترمرغ ها به کنجکاوي و بويژه علاقه مندي به اجسام درخشنده و زنگي مشهور هستند، از اينرو ممکن است اجسام خارجي توسط آنها بلغ و زمينه لازم براي بروز بيماري يبوست (انباشتگي) را فراهم کند. بنابراين عوامل موثر در سلامتي و بهداشت اين پرندگان يکي از جنبه هاي بسيار مهم اين نوع پرورش مي باشد. انباشتگي بيماري است که اغلب به طور مکرر مشکلاتي را در رشد جوجه ها بوجود مي آورد. 
در حال حاضر دو نوع يبوست يا انباشتگي شناسائي شده است: 
يبوست حاد يا يبوستي که با علائم شديد و در زمان کوتاه يعني بين 12 تا 24 ساعت بروز مي کند و نوع ديگر يبوست مزمن يا نوع دراز مدت. 
به طور معمول يبوست حاد در شترمرغ هائي که مقدار بسيار زيادي از مواد غير خوراکي مصرف مي کنند، ديده مي شود که به طور معمول مي تواند ناشي از مصرف بيش از اندازه شن، خاک، سنگريزه، علفهاي زبر و از اين قبيل مواد، باشد. انسداد حاد منجر به کوليک و سرانجام مرگ پرنده خواهد شد. معمولا انباشتگي پيش معده به صورت جزئي مانع عبور مواد به طور کامل مي شود که اين عامل مي تواند مسبب بروز نوع مزمن آن باشد. چنين پرنده هائي معمولا وزن نرمالي بدست نخواهند آورد و در ظاهر غالبا دچار سوء تغذيه شده و گرايش به بلع مواد غير خوراکي دارند. نوع خوراک، فاکتورهاي استرس، عوامل محيطي و ... را مي توان از فاکتورهاي مهم بروز يبوست در صنعت پرورش شترمرغ دانست. 
از فاکتورهاي خوراکي ايجاد کننده يبوست مي توان مصرف بيش از اندازه فيبر، دريافت برگها و ساقه هاي يونجه، ساقه گراس ها براي جوجه هاي جوان به ويژه جوجه هائي که در مزرعه کوچک داراي محدوديت چراگاه هستند را بر شمرد. دريافت حجم زيادي از دانه هاي زبر، گراسهاي خشک و ميوه هاي وحشي مي تواند زمينه ساز انباشتگي در شترمرغ هاي مسن باشد. از آنجائيکه پيلور معده شترمرغ خيلي کوچک بوده و جوجه هاي جوان ظرفيت توسعه براي هضم را ندارند، توصيه مي شود که جيره غذائي در نظر گرفته شده براي آنها از کيفيت مطلوب برخوردار باشد. از تغذيه فيبر نامرغوب براي شترمرغهاي زير وزن 35 کيلوگرم بايد امتناع نمود و نکته ديگر اينکه خطر انباشتگي با افزايش سن در شترمرغ ها سير نزولي پيدا مي کند. ناتواني شترمرغ هاي جوان در هضم فيبر به علت نبود باکتريها ي هاضم سلولز در قولون است و يکي از عوامل حيواني مي باشد که مي تواند منجر به بروز اين عارضه شود. جوجه ها بدون مصرف غذا در دراز مدت احساس گرسنگي نمي کنند از اين رو مقدار زيادي مواد خارجي مانند تکه چوب، کيسه پلاستيک و سيم مي بلعند. از فاکتورهاي ديگر بروز انباشتگي در شترمرغ ها عوامل محيطي- مديريتي است، مانند پروراندن جوجه ها بر روي کف شني که اگر خاک نرم و سبک يا خشک باشد سبب بلغ بيش از اندازه شن و ماسه مس شود. گرسنگي و سر و صداي محيطي مي تواند ايجاد کننده استرس باشد که اين عامل منجر به جانشين سازي خوراک شده و از عوامل ديگر بروز به حساب مي آيد. در واقع مي توان گفت کمبود تغذيه اي شترمرغها را به سمت گند خواري يا اشتها ي غير يطبيعي تحريک مي کند. نبود سنگريزه و شن در حد مطلوب جهت کمک به آسيا کردن مواد بلع شده در سنگدان ممکن است زمينه انسداد را مهيا کند. بنا بر اين وجود سنگريزه در يک حد معين براي پرندگان ضروري است. 
عواملي مانند عفونت ناشي ازتجمع عوامل باکتريائي (MEGABACTERIA) و قارچي (CANDIDA) نيز مي توانند باعث ايجاد زمينه مساعد جهت انسداد گردد. جوجه هاي مبتلا به انسداد افزايش وزن روزانه نداشته و بسيار آهسته رشد مي کنند. همچنين تخليه مدفوع همراه با زحمت و فشار زياد انجام شده و از خود صدا در مي آورند، به غذا نوک مي زنند ولي غذا نمي خورند. انسداد را مي تون با ملاسمه سختي و بزرگ بودن شکم مشخص نمود. شترمرغ هاي مبتلا به انباشتگي در حالت جناغ سينه اي دچار زمين گيري شده، کاملا هوشيار بوده و گردنشان را به حالت کشيده نگه مي دارند. 

پيشگيري و درمان يبوست: 
در پيشگيري از بروز اين بيماري توجه به استرس هاي ناشي از انتقال و تغيير محل و دست يابي به مواد خارجي بسيار حائز اهميت است. مي توان با اجتناب و دوري از عوامل سببي در مزرعه از يبوست جلوگيري به عمل آورد. لذا بايد جهت به حداقل رسانيدن تلفات، براي افرادي که به شيوه اي با حيوان سر و کار دارند تعاليمي در نظر گرفته شود تا فائق آمدن بر مشکلات را بياموزند. در پرواربندي متراکم شترمرغ ها احتمال آنکه يبوست يک مشکل عديده به شمار آيد کم است، اما مي توان آن را بعنوان يک عامل مهم فناپذير براي جوجه هاي جوان در صنعت پرورش نيمه متراکم که دسترسي به چراي آزاد يا محدوديت پايه اي دارند به حساب آورد. انباشتگي معده کمي پس از انتقال جوجه ها از جايگاه نگهداري با کف بتني به محوطه باز بي ترديد يکي از مشکلات رايج مزارع پرورش به حساب مي آيد. ساده ترين روش، روغني کردن يا ايجاد لغزيش راه دهان است که روغنهاي گياهي قادر به تجزيه مقداري ازاين مواد است که شترمرغ ها مجددا به يک جيره غذائي نرمال دست خواهند يافت. زماني که امر تشخيص به سهولت امکان پذيرد مداخله جراحي مي تواند خيلي موثر واقع شود که پس از باز کردن پيش معده مي توان پيش معده و سنگدان را تميز کرد. 
خوراندن داروي روغني نمک اپسوم (سولفات منيزيم) در آب به مقدار 4/1 قاشق چايخوري براي جوجه هاي شترمرغ تا 2 قاشق سوپ خوري براي يک شترمرغ بالغ پيشنهاد شود. 
از اصول هاي ديگر درمان مي توان به موارد زير اشاره کرد: 

1- در اختيار قرار دادن پارافين طبي، سولفات باريم و لاکتوز به طريقه خوراکي 
2- دسترسي آژاد و آسان به غذا جهت ممانعت تحريک پرنده به خوردن اشيا خارجي 
3- دور کردن اشيا خارجي از بستر و جايگاه نگهداري 

مدفوع خواري: 
در وضعيت طبيعي جوجه هائي که به تازه گي از تخم خارج شده اند مواد دفعي والدينشان را مصرف مي کنند که ممکن است منبع ميکروارگانيسم هائي باشد که در مجراي گوارش آنها ساکن است. 

پر خواري: 
اين عارضه بعنوان يک فعاليت جانشين و جبراني به طور انفرادي در گله هاي شترمرغ حادث مي شود. اين رفتار ناپسند معولا توسط يک پرنده آغلز مي شود. شترمرغ هاي ديگر با مشاهده زخم هاي کوچک و خونريزي در پشت پرندگان ديگر تحريک شده اين عمل را تقليد مي کنند ولي اغلب يک پرنده مقصر است. 
پرخوري در شترمرغ ها مي تواند با جيره غذائي شترمرغ ها تصحيح شود. اين جيره داراي 25% پروتئين، 3/0% متيونين، 36/1% لايزين، 67/1% آرژنين، 025/0% تريپتوفان، 7% فيبر، 97/6% انرژي متابوليسمي، 9/3% کلسيم، 21% فسفر و 5% نمک است. 

بيماري هاي کمبود تغذيه اي: 
ويتامين E و سلنيوم: کاهش جوجه در آوري، ديستروفي عضلاني، مرگ و مير شديد جوجه ها و ناباروري هميشگي در نرها مي تواند از علائم کمبود طولاني مدت به حساب آيد. 
استفاده از مکمل ويتامين E و سلنيوم در جيره مي تواند موثر واقع شود. مکمل ويتامين E و سلنيوم را مي توان هر روز به مقدار 1 گرم در کيلوگرم به شترمرغ ها خوراند که اين مکمل داراي 40000 IU ويتامين E و 40 ميلي گرم سلنيوم در هر کيلوگرم است. تزريق ويتامين E و سلنيوم در 25/0 ميلي ليتر براي جوجه هاي با بالاي دو هفته از سن و تقريبا 5 ميلي ليتر براي يک پرنده بالغ در هر چهار هفته به صورت درون ماهيچه اي توصيه مي شود. 

ويتامين هاي مهم گروه B ، ويتامين B2 و بيوتين: 
کمبود اين ويتامين ها منجر به پيچيدگي انگشتان پا به علت نقص در جوجه در آوري، فلجي دائم، پيچش پاها، لغزش تاندون و کاهش جوجه درآوري مي گردد. 
مکمل ويتامين محلول در آب مي تواند در سن چهار هفتگي و در زمان احساس کمبود، به آب آشاميدني اضافه شود. تزريق ويتامين B کمپلکس به مقدار 1 ميلي ليتر در 10 کيلوگرم از وزن بدني توصيه مي گردد. 

اسيد پانتوتنيک: 
التهاب پوست در اطراف منقار، چشمها و بالها و تاخير در رشد را مي توان از مشخصات بارز کمبود اين ويتامين دانست. جهت رفع علائم اين بيماري 5/0 ميلي ليتر براي جوجه هاي تازه متولد شده توصيه مي گردد. 

نياسين: 
کمبود اين ويتامين داراي عالئم مشخصه زير مي باشد: طاسي در سر و گردن، کاهش جوجه در آوري، رشد ضعيف جوجه ها، نداشتن پر در سر و گردن و پر درآوري ضعيف. 

کلسيم ، فسفر و ويتامين D : 
از بارزترين علائم کمبود، بد شکلي پاي حيوان است. با تصحيح نسبت کلسيم به فسفر در جيره تکميلي بوسيله سنگريزه سنگ آهک يا استخوان هاي آسيا شده مي توان کمبود را جبران نمود. 

منگنز: 
ناهنجاري سيستم اسکلتي به خصوص لغزش تاندون، کوتاهي و کلفتي استخوان هاي پا ناشي از کمبود منگنز مي باشد. افزايش حداقل 120 گرم منگنز در 1000 کيلوگرم خوراک، افزودن سولفات منگنز يا کلريد منگنز به مقدار 2 گرم در 10 ليتر آب آشاميدني توصيه مي شود. 

روي: 
ضعيف پاها از علائم کمبود روي است. وجود روي به مقدار 80 گرم در 100 کيلوگرم از خوراک فرموله شده توصيه مي شود. همچنين استفاده از آب عبور داده شده از لوله هاي گالوانيزه شده مي تواند در درمان اين بيماري ها موثر واقع شود. 

اسيد هاي چرب ضروري، اسيد لينولئيک، لينولنيک و آراشيدونيک اسيد: 
از علائم کمبود کاهش يافتن قابليت جوجه درآوري و زنده ماندني جوجه ها مي باشد که با مکمل کردن روغن هاي گياهي و روغن ماهي در جيره قابل درمان مي باشد. 

نتيجه گيري: 
از آنجائي که پرورش شترمرغ، يک کار پر خطر است و مرگ و مير در اولين هفته از زندگي گاهي تا 50 درصد نيز مي رسد از اينرو نفوذ بيماري قادر به افزايش تلفات خواهد بود. انباشتگي و انسداد پيش معده و سنگدان زماني رخ مي دهد که اين اندامها توسط بستر، شن، فيبر زياد يا مواد خارجي مانند تکه هاي چوب و کيسه هاي پلاستيکي پر شوند. 
همچنين با قرار دادن علوفه هاي خشک بلند در اختيار آنها به خصوص جوجه ها زمينه را براي يبوست فراهم مي کنيم. همچنين يکي از بهترين روشها براي پيشگيري از بيماري هاي کمبود تغذيه اي ترتيب دادن جيره اي مناسب با توجه به سن پرنده و فاکتورهاي محيطي و ... مي باشد. بنابراين با درنظر گرفتن اصول مديريتي مي توانيم از تلفات ناشي از اين سندرمها بکاهيم. 
..
...
...

نويسنده: آقاي دکتر هرمز حميديه

مهمترين بيماريها و علل تلفات شترمرغ در پنج سال گذشته ايران.

با توجه به روند روبه رشد صنعت پرورش شترمرغ و استقبال نسبتا خوبي که در اين زمينه در ايران صورت گرفته است و با توجه به نو پا بودن اين صنعت و کمبود اطلاعات و تجربه کافي در نگهداري و پرورش صحيح شترمرغ، لازم است عواملي که موجب بيشترين درصد تلفات در طي يک دوره پرورش مي شود را يادآور شويم ولي بايد مجددا به اين نکته توجه کافي داشته باشيم که هميشه پيشگيري بهتر از درمان مي باشد و با رعايت نکات بهداشتي و واکسيناسيون و برنامه صحيح مديريتي از بروز بسياري موارد ابتلا و تلفات مي توان جلوگيري نمود. 
..
در مزارع ايران بيشترين عامل تلفات جوجه شترمرغ ها، عواملي هستند که به راحتي و با هزينه هاي کم قابل پيشگيري مي باشند که جهت آگاهي شما به چند نمونه از آنها اشاره گرديده است: 
..
عفونت هاي باکتريائي 
..
1- عفونت کيسه زرده 
..
بيشترين علل تلفات جوجه شترمرغ در سنين اوليه و زير يکماهگي مربوطه به عفونت کيسه زرده مي باشد که معمولا بروز آن باعث تلفات از روزهاي اول تا حدود يکماهگي مي گردد. 
عفونت کيسه زرده را مي توان به سه مرحله تقسيم بندي کرد: 
الف- عفونت پيش از انتقال به دستگاه جوجه کشي. 
ب- عفونت پس از انتقال به دستگاه جوجه کشي. 
ج- عفونت بعد از انتقال به هچري. 
..
عفونت پيش از انتقال به دستگاه جوجه کشي معمولا در اثر عدم رعايت موازين و اصول بهداشتي در مرحله تخم گذاري، جمع آوري و نگهداري تخم شترمرغ مي باشد. 
براي پيشگيري از وقوع اين بيماري لازم است حتما پس از جمع آوري تخمهاي موجود، ابتدا پوسته تخم هاي آلوده را به آرامي توسط دستمال کاغذي و يا پارچه نرم استريل شده پاک نمائيم و اگر بقاياي کود و آلودگي در خلل و فرج هاي تخم باقي است، توسط يک برس نرم آنها را کاملا پاک کرده و سپس با استفاده از مواد ضدعفوني کننده مناسب سطح پوسته تخم را ضدعفوني کنيم. 
گاهي اوقات استفاده از مواد ضدعفوني کننده نامناسب و يا بکار بردن روشهاي غلط ضدعفوني مي تواند باعث بروز و افزايش ريسک ورود عوامل عفوني به داخل تخم گردد. 
پس از انتقال تخمهاي شترمرغ به دستگاه جوجه کشي، با توجه به افزايش دما و رطوبت محيط ، معمولا شرايط مساعدي جهت رشد و فعاليت عوامل عفونت زا فراهم مي گردد، در صورتيکه شرايط استريل و بهداشتي در دستگاه هاي جوجه کشي رعايت نگردد ميکرو ارگانيسم هاي موجود در دستگاه و يا ورود تخمهاي آلوده ديگر به داخل دستگاه مي تواند باعث انتقال عفونت به تخمهاي ديگر شود به همين خاطر بايد از قرار دادن تخمهاي آلوده در دستگاه جلوگيري شود و پس از هربار تخليه دستگاه کاملا شستشو و ضدعفوني گردد. 
پس از انتقال تخمها به دستگاه هچري، معمولا با شکسته شدن پوسته تخم و پاره شدن پرده کوريو آلانتوئيک که خود نقش مهم و باز دارنده اي را در پيشگيري از ورود عوامل عفونت زا بر عهده دارد، در صورت وجود ميکرو ارگانيسم ها در محيط دستگاه اين عوامل به راحتي از طريق مجراي بند بافت که هنوز کاملا بسته نشده است وارد کيسه زرده شده و در آنجا سريعا رشد و تکثير مي يابند و به دليل ارتباط خوني بين جوجه و کيسه زرده عفونت از طريق رگهاي خوني وارد بدن جوجه شترمرغ شده و باعث بروز آلودگي و تلفات در جوجه ميشود. در اين مرحله لازم است که شرايط بهداشتي در دستگاه کاملا رعايت شود و پيش از ورود تخم جديد به دستگاه و پس از هر بار تخليه، دستگاه کاملا ضدعفوني گردد. همچنين پس از خروج جوجه از تخم سريعا محل بند ناف جوجه ضدعفوني شده و جوجه هاي تازه از تخم در آمده به محيطي بهداشتي و عاري از عوامل عفونت زا منتقل شوند. 
..
2- بيماري هاي ميکروبي دستگاه گوارش 
بيشترين عامل بروز بيماري هاي گوارشي در جوجه شترمرغ ها عفونت هاي باکتريائي مي باشند که از آن دسته مي توان به عفونت هاي کلستريديائي ، کلي فرمي، سالمونلائي و پزودوموناسي اشاره کرد. 
عفونت هاي روده و اسهال عفوني در جوجه ها معمولا در اثر رشد و تکثير باکتري هاي گرم منفي حاصل مي شود که مهمترين آنها E.Coli ، سالمونلا و پزودوموناس مي باشند. 
اولين علائم بروز اين بيماري، کسالت و گوشه گيري جوجه ها و خشک شدن پوست پاي آنها مي باشد که متعاقب آن ورود باکتري ها به داخل جريان خون و بروز آنژيت و تب در انتها حادث شدن مرگ رخ خواهد داد. 
بررسي هاي انجام شده بر روي نمونه هاي مبتلا در 5 سال گذشته نشان داده است که بيش از 50% عفونت ها کلي باسيلي و نزديک 13% عفونت سالمونلائي و 37% نيز ساير موارد عفونت زا را شامل مي شود. در موارد شديد، آلودگي و ابتلا به آنژيت و اسهال در جوجه شترمرغ هاي زير 3 ماه سن بين 30-20 درصد تلفات به همراه داشته است که اين امر مجددا لزوم رعايت کامل اصول بهداشتي و مراقبت و کنترل شديد بهداشتي از جوجه هاي شترمرغ بويژه در ماه هاي اول زندگي را خاطر نشان مي سازد. 
..
آنژيت کلستريديائي و آنتروتوکسمي 
دو بيماري فوق عامل بيشترين تلفات باکتريائي در شترمرغ هاي ايران مي باشند. کلستريديوم ها جزو ميکروارگانيسم هاي فلور طبيعي روده هستند. در مواردي که هر نوع استرس ناگهاني، تغيير در جيره غذائي و يا تغيير در مواد تشکيل دهنده و نوع جيره مصرفي حيوان انجام گردد اين دسته ميکروبها با رشد و تکثير سريع در روده ها باعث دفع مقادير زيادي سم در محيط روده مي گردند (اين باکتري بر اساس نوع سم توليدي به تيپ هاي A,B,C,… تقسيم بندي مي گردند). 
سموم دفع شده باعث التهاب شديد در روده ها (آنژيت) مي شود و اين سموم پس از جذب از جدار روده وارد جريان خون شده و موجب بروز آنتروتوکسمي و مرگ سريع و ناگهاني در شترمرغ مي گردد. در کالبد گشائي ها، معمولا حيوان تلف شده را با معده اي پر از مواد غذائي، روده پر خون و ملتهب، ضخيم شدن موکوس روده و گاهي اوقات خونريزي در روده مي بينيم که اين علائم در آنتروتوکسمي فرمن (که معمولا در سنين بالاتر به چشم مي خورد) معده و سنگدان خالي و روده هاي پر خون و پر گاز با جداره هاي نازک مي باشد و معمولا نقاط نکروتيک بر روي لايه سروز رئودنوم و ژئوژنوم روده به رنگ سفيد يا زرد ديده مي شود. همچنين گاهي در حيوانات کوچکتر انباشتگي سنگدان و پر خوني ريه و کبد نيز به چشم مي خورد. 
بهترين راه مقابله با اين بيماري همانطوريکه در ابتدا هم ذکر شد پيشگيري مي باشد که در حال حاضر به اين منظور استفاده از واکسن آنتروتوکسمي در سنين سه هفتگي و تکرار مجدد بعد از سه هفته بهترين نتيجه را به همراه داشته است. 
در مراحل همه گيري (اپيدمي) آنتروتوکسمي حاد در جوجه هاي زير سه ماه، بهترين راه درمان استفاده از داروي تتراسايکلين خوراکي به صورت محلول در آب آشاميدني به همراه واکسيناسيون مي باشد و در موارد انفرادي (آندميک) هم استفاده از مشتقات پني سيلين به صورت تزريق در عضله بال بهترين نتيجه را به همراه داشته است. 
..
با توجه به موارد ذکر شده، مي توان بهترين راه کاهش تلفات در جوجه شترمرغ هاي جوان را به صورت زير جمع بندي نمود: 
1- رعايت کامل موارد بهداشتي در هنگام جمع آوري تخمها 
2- رعايت کامل نکات فني در هنگام ضدعفوني تخمها 
3- انبارداري مناسب و رعايت مسائل بهداشتي 
4- ضدعفوني به موقع دستگاه هاي جوجه کشي اعم از ستر و هچر 
5- پرهيز از قراردادن تخمهاي آلوده در کنار تخمهاي سالم، چه در هنگام انبار داري و چه در هنگام جوجه کشي 
6- استفاده از دستگاه هاي مجزا جهت ستر و هچر 
7- ضدعفوني بند ناف جوجه به محض خارج شدن جوجه شترمرغ از تخم 
8- قرار دادن جوجه هاي تازه از تخم در امده در محيطي گرم و بهداشتي 
9- جداسازي محل نگهداري جوجه هاي مشکوک به بيماري از جوجه شترمرغ هاي سالم 
10- جدا سازي محل نگهداري جوجه بر اساس سن و رعايت فاصله ميان جايگاه هاي نگهداري جوجه شترمرغ هاي جوان با شترمرغ هاي مسن تر بويژه تا سه ماه اول زندگي 
11- پرهيز از تغيير ناگهاني جيره و يا اجزا آن 
12- رعايت اصول بهداشتي در هنگام تهيه جيره و استفاده از مواد اوليه مرغوب و مطمئن 
13- ملزم کردن کارکنان مزرعه بويژه کارکنان جوجه کشي و بخش نگهداري جوجه شترمرغ هاي جوان به رعايت کامل موارد بهداشتي 
14- و در انتها استفاده از نظرات متخصصين آگاه به علوم روز 
..
..
دکتر آيرام لو

نظارت و مراقبت بر بهداشت و پرورش گله هاي شترمرغ (بخش 1)

 ..
با توجه به اينکه صنعت پرورش شترمرغ بعنوان يک صنعت جديد در تمامي دنيا شناخته شده و اطلاعات مدون و متمرکز در خصوص آن چنان زياد نمي باشد لذا آگاهي از تجارب ساير کشورها و استفاده از اين تجارب براي پرورش دهندگان کشورهائي چون ايران که صنعت پرورش شترمرغ در آنها جزو رشته هاي جوان محسوب مي گردد، بسيار سودمند و اجتناب ناپذير خواهد بود. 
در همين رابطه بخش علمي فارميران پيرو فعاليتهاي قبلي در جهت درج اخبار و گزارشات جهاني اين صنعت، در بخش مقالات نيز سعي بر آن دارد تا با درج مقالات علمي – کاربردي که حاوي يافته هاي ديگر کشورها در خصوص پرورش شترمرغ مي باشند، اطلاعات و آگاهي هاي عمومي در خصوص اين رشته را بيشتر نمايد تا بدين طريق مزرعه داران و دست اندرکاران صنعت پرورش شترمرغ کشور با آگاهي از تجارب فعالين اين بخش در ساير کشورها، با تکرار تجارب موفق و عدم تکرار تجارب ناموفق و اشتباهات آنها، ريسک سرمايه گذاري را کمتر کرده و از هدر رفتن سرمايه هاي مالي و انساني جلوگيري به عمل آورند. 
در حال حاضر مي توان گفت که صنعت پرورش شترمرغ ايران در وضعيت حساس و مرحله ورود از بخش پرورش به بازار مصرف قرار دارد که نحوه واکنش تمامي فعالين صنعت اعم از: پرورش دهندگان، کارشناسان، مسئولين و حتي مصرف کنندگان مي تواند به نوعي مبين آينده اين صنعت در کشور باشد. پس بديهي است که هر گونه عمل نسنجيده و بي برنامه مي تواند زيانهاي جبران ناپذيري را به پيکره 12 ساله صنعت پرورش شترمرغ ايران وارد نمايد. از آنجا که راه اندازي اين صنعت در ايران بدون وجود هيچگونه تجربه خاص پيشين و حتي بدون انتقال همزمان و برنامه ريزي شده دانش فني از کشورهاي صاحب اين صنعت انجام گرفت، لذا هم اکنون و با توجه به گسترش موفقيت آميز و قابل توجه اين رشته در کشور، استفاده از تجارب ساير کشورهاي توليد کننده مي تواند جهت تصميم گيري ها و برنامه ريزي هاي آتي مورد توجه خاصي قرار گيرد. با توجه به اينکه در ساليان اوليه ورود صنعت شترمرغ به ايران، سياست گذاري هاي انجام شده بيشتر در جهت گسترش کمي مزارع در سطح کشور استوار شده بودند و کمتر به مسائل فني و کيفي توجه مي شد، لذا تا اين اواخر، اغلب گله هاي پرورش شترمرغ کشور کوچک بوده و در گستره وسيعي از کشور پراکنده بودند به گونه اي که حتي در بسياري از موارد حتي ارگانهاي مسئول نظير وزارت جهاد کشاورزي و دامپزشکي نيز از وجود بسياري از اين مزارع کوچک بي اطلاع بودند که در سالهاي بعدي همين امر و نبود آمار دقيق موجب بروز خطاهاي بسياري در نياز سنجي به واردات جوجه و تخم نطفه دار، ميزان توليدات داخلي، زمان ورود محصولات شترمرغ به بازار مصرف و در نهايت بروز بحران هاي مقطعي و حتي در اين اواخر، شديد، در صنعت شترمرغ کشور شد. 
بر همين اساس، واضح است که هم اکنون نظارت کارشناسي (دامپروري و دامپزشکي) بر پرورش و تامين بهداشت اين پرنده تا چه اندازه اي مي تواند به خروج صنعت از بحران فعلي کمک کرده و حتي به دليل وجود مزارع پراکنده در کشور و عدم دسترسي کامل و کنترل آنها توسط مراجع ذيصلاح، اين نظارتهاي کارشناسي حتي چنانچه با حضور دائم همرانه نباشد، در تامين بهداشت و امنيت غذائي جامعه کمک نمايد. 
با توجه به اينکه هم اکنون برنامه کشتار مداوم و تجاري شترمرغ تا حدودي آغاز شده و منجر به کشتار شترمرغ هاي تازه بالغ و حتي مولدين اضافه به منظور توليد چرم و گوشت گرديده، اين امر موجب شده که در ماه هاي اخير قيمت شترمرغ زنده به طرز محسوسي کاهش يافته و به بهاي کشتار نزديک گردد (تقريبا برابر با 45000-40000 ريال به ازا هر کيلو وزن زنده). 
با در نظر داشتن اين تحولات و اين مطلب که همين کاهش قيمت پرنده زنده مي تواند موجب ورود تعداد جديدي از پرورش دهندگان بدين عرصه و در نتيجه تنگ تر شدن بازار رقابتي گردد، لذا اهميت بهره وري کلي از گله به خوبي مشخص مي شود و همين تغيير نگرش به سمت بهره وري بيشتر از گله، نياز به وجود کارشناسان (دامپرور و دامپزشک) جهت مراقبت و نظارت بر توليد و بهداشت در گله هاي پرورش شترمرغ بيش از پيش آشکار مي سازد. 
اهميت بکارگيري روشهاي کارشناسي زماني روشنتر خواهد شد که بدانيم، عليرغم آنکه برنامه هاي متعدد مراقبت و نظارت بر بسياري از صنايع دامي از جمله طيور طراحي گرديده است تا با يک ارزيابي آينده نگرانه در خصوص بهداشت و پرورش جمعيت هاي دام و طيور فراهم گردد، با اين وجود چنين اطلاعات منتشر شده اي براي گله هاي شترمرغ وجود ندارد. 
..
اين مقاله به صورت خلاصه مطالب منتشره در خصوص تدوين و کاربرد برنامه هاي نظارت و مراقبت در جمعيت هاي شترمرغ را موردبررسي قرار داده و با يک بررسي موردي روش استفاده بالقوه از اطلاعات نظارتي را براي پرورش دهندگان شترمرغ و کارشناسان به نمايش مي گذارد. 
..
مديريت و توليد شترمرغ 
گروه هاي توليد مثلي شترمرغ عمدتا به صورتهاي تک به تک، سه تائي (دو ماده و يک نر)، کلني (سه ماده و دو نر) و يا گروهي نگهداري مي شوند. انتخاب هرکدام از روشهاي فوق به طور مستقيم متاثر از هدف شما از پرورش شترمرغ و حتي نحوه درآمد زائي مزرعه دارد. اگر هدف شما توليد جوجه هاي اصلاح نژاد شده با خصوصيات ژنتيکي برتر بوده و در آمدزائي شما نيز از اين محل خواهد بود، بهتر است که جهت کنترل بهتر آميختگي ها از روشهاي تک به تک و يا حداکثر سه تائي استفاده کنيد زيرا در اين روشها، به راحتي مي توانيد تلاقي هاي ميان پرندگان نر و ماده را مورد کنترل قرار داده و حتي شناسائي پدر و مادر جوجه هاي توليدي نيز به سادگي انجام خواهد شد که اين امر، يعني مشخص بودن خطوط خوني يکي از مهمترين نکات در اصلاح نژاد خواهد بود. بديهي است که در اين صورت جوجه هاي توليد شده با بهاي بسيار بيشتري نسبت به جوجه هاي توليد شده در روشهاي ديگر و بعنوان پرندگان مولد نسل هاي بعد به مزارع مادر گروه دوم فروخته خواهند شد. 
مزارع مادر گروه دوم را مزارعي تشکيل مي دهند که در آنها اصلاح نژاد و خصوصيات ژنتيکي هدف اول نبوده و توليد بيشتر محصولات و در آمدزائي از راه فروش پرندگان پرواري به کشتارگاه ها اصلي ترين منبع درآمدي آنها مي باشد. لذا در اينگونه مزارع که بيشترين درصد مزارع را تشکيل ميدهند هدف توليد بيشتر و رسيدن به حداکثر ميزان رشد و گوشت آوري در پرندگان کشتاري مي باشد، از همين رو بهترين راه جهت توليد بيشترين تخم نطفه دار و به تبع آن جوجه، نگهداري پرندگان مولد به صورت گروهي مي باشد. از آنجا که شترمرغ ها به صورت طبيعي پرندگان اجتماعي محسوب شده و در حيات وحش نيز در گروه هاي نسبتا بزرگ زندگي مي کنند لذا به نظر مي رسد که فراهم آوردن شرايطي مشابه در مزارع نيز مي تواند به سلامت و آرامش رواني پرنده کمک بسيار زيادي نمايد که اين امر نيز به نوبه خود تاثير بسيار زيادي در بهبود فاکتورهاي گوناگون توليد از جمله افزايش تعداد دفعات جفتگيري، نطفه داري درصد بيشتري از تخمهاي توليدي و ... به دنبال خواهد داشت. براي اين منظور و جهت جلوگيري از آميختگي بيش از اندازه پيشنهاد مي گردد که شترمرغ ها در گروه هاي 9 الي 15 قطعه اي نگهداري شوند. 
اغلب پرورش دهندگان، شترمرغ هاي جفت خورده جهت توليد مثل را در اين دوران جابجا نکرده و مزاحمشان نمي شوند زيرا اين امر مي تواند موجب وارد آمدن تنش به پرنده و به اصطلاح از تخم افتادن آن و از دست رفتن توليد شود. 
در فصل توليد مثل محوطه هاي محصور مخصوص توليد مثل را به طور روزانه مورد بازرسي قرار داده و تخمهاي توليدي پس از مشاهده، هر چه سريع تر جمع آوري مي شوند. به استثناي چند مورد، پرورش دهندگان شترمرغ تمام تخمها را در ماشين جوجه کشي قرار مي دهند. تخمها معمولا پيش از قرار گرفتن در ماشين جوجه کشي و گاهي نيز هنگام جوجه کشي ضد عفوني مي شوند. بازرسي تخم توسط چراغ مخصوص و يا وزن کشي روزانه آن نيز متداول مي باشد. به طور معمول تخمها پس از 39 روزگي از ستر به هچر منتقل شده و پس از هچر، جوجه ها در جايگاه ويژه و به دور از محل پرورش شترمرغ هاي بالغ و مولد نگهداري ميشوند. پس از گذشت زمان محدودي در محوطه پرورش، اين جوجه ها به محوطه هاي بزرگتري انتقال مي يابند و در آنها بسته به نوع سياست فروش، تا سن 9 الي 14 ماهگي نگهداري شده و سپس براي کشتار به کشتارگاه هاي ويژه اعزام مي گردند. 
توجه داشته باشيد که صرفنظر از نوع سياستي که در دستور کار داريد، کنترل فرآيندهاي فوق و رسيدن به نتيجه مطلوب نيازمند وجود برنامه هاي اجرائي جهت جمع آوري روزانه و دقيق فاکتورهاي محيطي و فني موثر بر توليد هستند که با آناليز آنها بتوان نقاط ضعف را برطرف و نقاط قوت را پيدا کرده و حتي براي ساليان آينده مزرعه پيش بيني برنامه اي دقيق تر را داشت ...
..
..

نظارت و مراقبت بر بهداشت و پرورش گله هاي شترمرغ (بخش 2)

موارد مورد براي اعمال برنامه هاي نظارت و مراقبت 
در برنامه هاي نظارت و مراقبت مي توان به طور مداوم بهداشت و پرورش جمعيت هاي دام و طيور پرورشي را ارزيابي کرده و نتيجه آنرا در اختيار کارشناسان (دامپرور و دامپزشک) و مشتريان قرار داد. اين برنامه ها به منظور گرد آوري و تفسير داده هاي مربوط به بهداشت و پرورش بر سامانه مناسب ثبت اطلاعات استوار مي باشند. 
از مسئوليتهاي اصلي و اساسي سامانه هاي ثبت براي پرورش دهندگان دام عبارت است: 
از ايجاد انگيزه براي رکوردگيري، شناسائي دام، سادگي و تداوم کار، سهولت ورود و انتقال داده ها و تسهيل در دسترسي به اطلاعات. 
به دليل تعلل اغلب پرورش دهندگان در گردآوري نظام مند داده ها، ايجاد انگيزه در آنها شايد از مهمترين الزامات باشد. در رابطه با تمام انواع حيوانات پرورشي، اطلاعات بدست آمده از برنامه هاي نظارتي مي تواند براي مقاصد گسترده اي از جمله موارد زير بکار گرفته شود: 
- تحقق اهداف واقعي براي اجرا در يک مزرعه يا در سطح منطقه 
- شفاف سازي خسارات کلي وارده بر اين صنعت و در نتيجه ابداع يک مبناي واقعي جهت تحقيقات آتي و اقدامات بعدي 
- شفاف سازي خسارات وارده در مزارع 
- ابداع مبنا جهت بررسي مشکلات در مزارع 
- ارزيابي بي طرفانه از گله هائي که به منظور خريد و کشتار نگهداري مي شود 
- پيش بيني نيازهاي غذائي، بهداشتي و مديريتي مزرعه 
- پيش بيني نياز به مواد اوليه جهت تهيه خوراک پرندگان در طول دوره هاي معين 
- پيدا کردن سريع نقاط ضعف و برطرف کردن آنها 
- برآورد سريع هزينه هاي خوراک پرندگان در سنين گوناگون 
- ميزان وزن گيري و رشد پرندگان 
- آگاهي سريع از بيماري هاي موجود در گله 
- مشخص نمودن کيفيت و کميت توليد 
..
و بسياري از موارد ديگر که آگاهي از آنها مي تواند تاثير به سزائي در سودآوري و ميزان بهره وري مزرعه داشته و مزرعه دار را در انجام پيش بيني براي آينده مزرعه ياري نمايد. 
اگرچه کليات برنامه هاي مديريتي تهيه شده براي شترمرغ مشابه ساير دامها مي باشد اما با توجه به منحصر بودن و يا اهميت ويژه برخي نکات در صنعت پرورش شترمرغ، لازم است که در هنگام تهيه برنامه هاي مديريتي اين نکات مورد توجه ويژه قرار گيرند. 
..
از جمله اين ويژگيها مي توان به نياز به ثبت موارد زير در برنامه هاي درنظر گرفته شده اشاره داشت: 
1- ثبت تعداد تخمهاي توليدي توسط هر شترمرغ ماده در طي سال (تعداد تخم در سال) 
2- در صد تخمهاي نطفه دار که در ماشين جوجه کشي قرار داده مي شوند (درصد باروري) 
3- درصد تخمهاي بارور که هچ مي شوند (درصد هچ) 
4- درصد جوجه هائي که از تخم بيرون آمده و تا سن معيني زنده باقي مي مانند (درصد بقا و ماندگاري) 
5- ميزان ماندگاري جوجه ها تا سن سه ماهگي 
6- وزن تخمها در ابتدا و طول دوران جوجه کشي 
7- مشاهدات دروني تخم در طي دوره جوجه کشي از طريق کندلينگ (مشاهده تخم با استفاده از چراغهاي ويژه اي بنام چراغ کندل) 
8- وزن کشي جوجه هاي تازه از تخم درآمده 
9- وزن کشي جوجه ها در دوره سه ماهه اول زندگي جهت تشخيص ميزان رشد و وزن گيري و تشخيص بيماري هاي احتمالي که مي تواند بر روي رشد جوجه ها تاثير منفي داشته باشد. 
10- ميزان مصرف خوراک توسط مولدين در دو دوره توليد و استراحت 
11- ميزان مصرف خوراک جوجه ها تا سن سه ماهگي 
12- ميزان مصرف خوراک جوجه ها از سه ماهگي تا کشتار 
..
و بسياري موارد ديگر که اندازه گيري آنها و آناليز اعداد بدست آمده مي توانند تا حد زيادي در افزايش بهره وري مزرعه موثر باشند. 
توجه داشته باشيد که براي اجراي دقيق تر موارد فوق، نياز است تا با استفاده از کدهاي داده شده به تخمها، پنهاي نگهداري مولدين وجوجه ها و همچنين انواع فرمولهاي غذائي مورد استفاده در مزرعه، موارد گوناگون را از يکديگر مشخص سازيم. براي کد دهي در نظر داشته باشيد که بهتر است کدهاي داده حاوي مختصري از اطلاعات فني مربوطه نيز باشند به طور مثال در کد دهي به تخمها بهتر است که کد حاوي اطلاعاتي نظير: 
تاريخ گذاشته شدن تخم، 
شماره پن يا ماده تخمگذار، 
شماره تخم و 
شماره دستگاه ستر باشد. 
به طور مثال در کد داده شده به صورتD/E A/ B.C/ ، A معرف شماره پني که پرنده تخمگذار در آن قرار داشته و يا شماره خود پرنده، B نشان دهنده ماه تخمگذاري، C نشان دهنده روز تخمگذاري، D نشان دهنده شماره تخم و E نشان دهنده دستگاهي است که تخم در آن قرار داده شده است. هر کدام از اعداد بالا به نحوي موجب مي شوند تا مزرعه دار به راحتي بتواند نتيجه کار خود را بررسي نمايد. به طور مثال در پي بروز مرگهاي جنيني در طول دوره جوجه کشي، چنانچه پس از کالبدشکافي مشخص شود که عواملي مانند نامناسب بودن دما و يا رطوبت موجب مرگ جنين گشته است، به راحتي مي توان با رجوع به کد نشانگر دستگاه (E) دريافت که اشکال موجود مربوط به کدام دستگاه بوده و درصدد برطرف کردن آن برآمد. 
همچنين در نظر داشته باشيد که در هنگام کد دهي به جنبه هاي گوناگون کار بهتر است اين عمل را به نحوي انجام دهيد که يکنوع همبستگي منطقي بين کدهاي داده شده در بخشهاي گوناگون وجود داشته باشد. 
در نظر داشته باشيد که استفاده از برنامه هاي رايانه اي ويژه که براي مديريت مزارع تهيه شده اند تا حد بسيار زيادي مي توانند در جهت هماهنگ کردن و ارگانيز کردن اطلاعات به مزرعه داران کمک کنند اما چنانچه شما از جمله مزارعي هستيد که به هر دليل قادر به استفاده از اين برنامه ها نيستيد بهتر است که اطلاعات مذکور را در قالب فرمهاي خاصي جمع آوري کنيد تا هر زمان که نياز پيدا کرديد به راحتي بتوانيد به آنها رجوع و اطلاعات مورد نياز را بازبيني کنيد. اين فرمها مي تواند براي آمارگيري از پنهاي مولدي و جوجه ها، فرم آمارگيري انبار دان، فرم مصرف روزانه خوراک، فرم انبار تخم، فرم دستگاه جوجه کشي در انواع ويژه دستگاه ستر و هچر، فرم مخصوص فرمولهاي مورد استفاده براي تغذيه پرندگان و حتي در مواردي خاص فرم مخصوص هواشناسي باشد که در آن فاکتورهائي نظير: سرعت باد، جهت وزش باد، ميزان آفتاب، دماي متوسط و حداقل و حداکثر هوا، رطوبت و ... باشد. 
..
توجه داشته باشيد که اين فرمها، به صورت قطعي نبوده و بنا به نياز مزرعه و فاکتورهاي اختصاصي موجود مي توانند به صورتهاي متفاوتي طراحي شوند.

مروري بر تغذيه شترمرغ

EMU (شترمرغ استراليايي) و شترمرغ تقريباً از همه چيز حتي از علفها براي تغذيه خود استفاده مي‌كنند ولي در عين حال مواد غذايي آنها بايد از مواد فيبري لازم برخوردار بوده و براي رسيدن به وزن استاندارد بايد از غلات نيز استفاده گردد. دكتر پيترشارپ خاطر نشان مي‌سازد كه هنوز بازده غذايي شترمرغ همانند بوقلمون و مرغهاي صنعتي به بالاترين نقطه خود يعني به حد استاندارد نرسيده است. (Misset-World poultry.Vo.8-no7 1992 ) 
سيستم هضم غذا: 

سينه پهن‌ها پرندگاني كه در ميان ساير طيور فاقد چينه‌ دان مي‌باشند. در شترمرغها و EMU ها وظيفه چينه دان را عضو فراخي چون پيش معده بعهده دارد. پيش معده در شترمرغها از ديواره ضخيمي برخوردار است. سينه پهن‌ها توانايي تخمير غذا را دارا هستند از اين رو سيستم هضم در آنها شبيه نشخواركنندگان است. Mackie در سال 1987 با اندازه‌گيري توليد اسيدهاي چرب فرار ( VFA ) در پيش معده و سنگدان اين پرندگان متوجه شد كه بيشتر اسيدهاي چرب فرار از استات بودند كه نشانه تخمير در قسمت قدامي دستگاه گوارشي است. به دليل تخمير در قسمت خلفي دستگاه گوارش، سينه پهن‌ها بيشترين انرژي را نسبت به ساير طيور مي‌توانند از جيره غذايي حاوي فيبر چون يونجه و علوفه خشك بدست آورند. با اين وجود ارزش غذايي و ميزان توليد انرژي حاصل از عمل تخمير تا كنون اندازه‌گيري نشده است. اضافه كردن سنگ ريزه به غذا ممكن است به هضم غذا كمك نمايد. 
البته بعضي از پرورش دهندگان معتقدند كه به خاطر عضلات محكم ديواره سنگدان و جيره غذايي مناسب نيازي به اين كار نخواهند بود. 
روده بزرگ در شترمرغ سه برابر روده كوچك آن است. سكوم نسبت به اندازه جثه پرنده طويلتر از ساير طيور نيست. ميزان توليد اسيد چرب فرار شبيه به نشخواركنندگان است. مقدار سرعت عبور غذا در لوله گوارش در يك شترمرغ به وزن 5/7 كيلويي در حدود 39 ساعت است. اين سرعت وقتي وزن پرنده به 50 كيلوگرم برسد به 48 ساعت خواهد رسيد. 
از نظر آناتومي لوله گوارش EMU و شترمرغ با هم فرق دارد. سنگدان در اين نوع پرنده‌ها كمي بزرگتر از پيش معده است و بخشي از روده محسوب مي‌شود. سرعت عبور غذا در روده EMU ها 5/5 ساعت است. 
عناصر غذايي:
 غذاي اصلي سينه پهن‌ها را يونجه تشكيل مي‌دهد كه به آن ذرت، سبوس گندم، جو دوسر، پوست سويا، پس مانده خشك كارخانجات آبجوسازي اضافه مي‌گردد. فرمول دهندگان غذاي شترمرغها از پودر گوشت و پودر استخوان ماهي به عنوان منبع پروتئيني استفاده مي‌كنند. براي توليد انرژي از چربي گياهي و حيواني نيز استفاده مي‌شود. غذاي شترمرغها توسط ويتامينها و مواد معدني تقويت مي‌گردند. 
مواد فيبري احتمالاً يكي از مهمترين بخش غذايي سينه پهن‌ها را تشكيل مي‌دهد ولي متخصصين تغذيه مقدار نياز مواد فيبري را تعيين نكرده‌اند. مقدار مواد فيبري مورد نياز در غذا بيش از 6 الي 18 درصد نيست كه آن هم بستگي به سن پرنده دارد. 
نيازهاي پروتئيني سينه پهن‌ها بخوبي مشخص نشده است. بيشترين مقدار پروتئين خام موجود در غذا بين 15 تا 24 درصد است. بيشترين مقدار پروتئين در پرندگان جوان مصرف مي‌شود كه با بالا رفتن سن مقدار آن كاهش مي‌يابد. شترمرغهاي پرورشي با خوراك محتوي 15 درصد پروتئين تغذيه مي‌شوند. 
اطلاعات بسيار جامعي از تحقيقات انجام شده در آمريكا توسط Angel در سال 1993 جمع‌آوري شده است. 
شترمرغهاي جوان مانند ساير حيوانات قادر نيستند كه چربي را بخوبي هضم نمايند. ولي در سنين 10 هفتگي بخوبي يك بوقلمون 12 هفته‌اي از عهده هضم چربي برمي‌آيند. پرندگان سينه پهن فاقد كيسه صفرا هستند. مقدار كل چربي در جيره غذايي نبايستي بيشتر از 6 الي 8 درصد باشد. 
ويتامين E و سلنيوم از عناصر غذايي هستند كه بايد كمبود آن را مد نظر قرار داد. Rae در گزارشي استحاله عضلاني در سينه پهن‌ها را در نتيجه كمبود اين عنصر اعلام مي‌نمايد. بنظر مي‌رسد وقتي جيره غذايي كمتر از 20 تا 40 واحد بين المللي در كيلو ويتامين E داشته باشد شترمرغها نمي‌تواند آن را به تخمها انتقال دهد. از اين رو متخصصين تغذيه 80 واحد بين المللي به هر كيلو غذا ويتامين E اضافه مي‌نمايند. به نظر چند تن از متخصصين آزمايشگاهي طيور موارد ثبت شده‌اي از بيماري Encephalomalacia وجود دارد كه آنرا نتيجه كمبود ويتامين E مي‌دانند. متاسفانه، با اطلاعات كمي كه در مورد اثرات كمبود ويتامين E براي پرورش دهندگان و برخي متخصصين تغذيه وجود داشت، آنها اقدام به تجويز اين ويتامين با دز بالا از راه خوراكي و تزريقي نمودند كه با تلفات و ناقص شدن جنين‌ها همراه بود. بيشتر غذاهاي صنعتي حاوي 1 الي 3 PPm سلنيوم مي‌باشند كه كافي بنظر مي‌رسد. تا كنون در جايي به چشم نخورده است كه از راه تزريق از اين ماده استفاده شده باشد. آناليز تخمها نشان داده كه سلنيوم در مكملها وقتي بالاتر از حد نرمال باشد مي‌تواند اثرات سمي برجاي گذارد. طبق قوانين موجود در صنايع غذايي استاندارد شده در آمريكا براي اين دسته از پرندگان مقدار سلنيوم را PPm 1 در نظر گرفته اند. 
به هر حال با توجه به اينکه بيش از 75% هزينه هاي پرورش مستقيما به خوراک مربوط مي باشد لذا اهميت استفاده از برنامه هاي غذائي علمي و توجه به نيازهاي پرنده به خوبي نمايان مي گردد. مطمئن باشيد که با بکارگيري يک برنامه غذائي علمي مي توانيد از بسياري مشکلات و بيماري جلوگيري نموده و نتايج بسيار خوبي را در کميت و کيفيت کسب نمائيد.
  نجفي (کارشناس دامپروري) 

مروري بر مشخصات نژادهاي گوناگون شترمرغ.

امروزه شترمرغهاي وحشي تنها در افريقا زندگي ميكنند اما تا يك قرن پيش ،جمعيت وحشي در منطقه مديترانه اي اروپا و در خاورميانه نيز زندگي ميكردند. زيستگاه اين حيوان مناطق نيمه خشك است بعبارت ديگر جايي كه دامنه نوسانات حرارت زياد است يعني از 40+ درجه سانتيگراد(104 درجه فارنهايت) تا چندين درجه سانتيگراد زير صفر(32 درجه فارنهايت)،اين امرعلت زيست شترمرغها را در هر اقليمي توضيح ميدهد. شترمرغ يا Struthio Camelus چهار زير گونه دارد: كه معمولا Struthio Camelus Australis و S. C. Molibdophanse گردن آبي و S. C. Camelus و S.C. Masaicus گردن قرمز ناميده ميشوند. متداولترين اسامي مورد استفاده سياه افريقايي يا گردن سياه است كه حاصل تلاقي هاي انتخاب شده بسياري است كه اينكار بيش 100 سال قبل در افريقاي جنوبي شروع شد و هدف از آن ابتدا اصلاح كيفيت پرها (براي بازار فرانسه)و پس از چند سال براي توليد چرم بود. در زير به طور مختصر به خصوصيات نژادهاي گوناگون اشاره شده است: 
.....
1- گردن سياه: 
اين نژاد گردن و پاهايي كوتاه و پوستي خاكستري دارد. فوليكولهاي روي پوست زياد و خيلي نزديك بهم اند. منقار و پاهاي ماده داراي قسمتهاي روشنتري نسبت به نر است. متوسط تخمگذاري 65 عدد در هر فصل است و وزن تخمها 1/1 تا 6/1 كيلوگرم(53/3 –43/2 پوند) ميباشد. اين نژادمعمولا آرام است. 
2- گردن آبي ناميبيا: اين نژاد داراي گردن و پاهايي بلند ،اما بدنش كشيده بوده و قوزي برآمده در پشت دارد. پرها باريك و صافند. پوست داراي فوليكولهايي اندك و فاصله دار است. در طول فصل جفتگيري قسمت جلوي استخوان كف پا و پاي نرقرمز ميشوند. آنها فاقد يك صفت برجسته اي بوده و خيلي تحريك پذيرند. 

3- گردن آبي زيمبابوه: 
اين نژاد قدبلند با بدني توپر و خيلي سرزنده است. وزن و حجم بدن بيشتر از رايج ترين نژادهاست ، وزن ماده ها 140-120 كيلوگرم(310-265 پوند) ونرها 170-150 كيلوگرم(375-330 پوند) ميباشد. در طول فصل جفتگيري ساق پا تا انتهاي ران و نيز تمام كله و زيرپوست گردن قرمزرنگ ميگردد. فوليكولهاي پوست فاصله دارند. ماده ها پرهايي بلند و صاف داشته و پرهاي روي سينه نرها تا حدي فردارند. منقار و پاهاي ماده خاكستري كمرنگ است. ماده ها در هر فصل 60 تخم ميگذارند كه وزن هر كدام 2/2-5/1 كيلوگرم(3/3-8/4 پوند) ميباشد. اين نژاد به سادگي اداره ميشود. 

4- گردن قرمز: 
جثه بزرگي دارد ،اما هنوز بسيار مهاجم و كم توليد است. پوست تمام بدن صورتي رنگ است و در طول فصل جفتگيري پررنگتر ميشود. سرفاقد پراست. ماده در سن 5-3 سالگي تخمگذاري را شروع ميكند البته ماده خود را با سختي زياد براي توليد مثل سازگار مينمايد و بسياري اوقات اصلا تخمي نميگذارند و در هر حال جوجه هاي خيلي ضعيفي خواهند داشت. 

5- نسل جديد گردن سياه افريقايي: 
نژاد سياه افريقايي مرسومترين شترمرغ در جهان است همچنانكه مزرعه داران افريقاي جنوبي توليد شترمرغها را براي پرارزشمند آنها (در حدود سال 1880) شروع كردند و ضمنا اولين صادركنندگان پرشترمرغ به سراسر جهان نيز بوده اند. بدليل اينكه اين نژاد به مدت طولاني براي توليد پرها و چرم مرغوب مورد انتخاب قرار گرفته جثه آن كوچك شده و لذا توليد گوشت خوبي ندارد. 

توليد گوشت دومين نژاد شترمرغ معمول دنيا يعني گردن آبي ناميبيا حتي كمتر از آن است. ناميبيا تقريبا بطور كامل كشوري بياباني است. لذا شترمرغهاي اوليه قد بلند و لاغر بودند تا بهتر بتوانند حرارت اضافي بدن خود را از دست دهند. در اين مناطق كه توليد شترمرغها در حال حاضر به فعاليتي جدي بدل شده است دو نژاد بالا هرچه بيشتر توسط نژاد گردن آبي زيمبابوه در حال جايگزيني ميباشند زيرا اين نژاد جثه بزرگي دارد كه با تخمگذاري خوب و زودرسي آن مرتبط است بعلاوه بدليل منشا اوليه اش راحتتر در اقليم هاي سردتر سازگار ميشود. زيمباوه در مقايسه با همه مناطق اوليه ديگر شترمرغ كشوري بسيار سردتر است ،زيرا اين كشور از فلاتي تشكيل شده كه از لحاظ پوشش گياهي غني است ،لذا گله اوليه در آنجا از شترمرغهايي بزرگ و سنگين وزن بوجود آمده است. اين نژاد سرعت رشدي بسيار سريعتر از ساير نژادها دارد ،بطوريكه تنها در 7 ماهگي به وزن بيش از 100 كيلوگرم (220 پوند) ميرسد. تا بحال مبناي انتخاب شترمرغهايي كه اكثرا مزرعه داران ايتاليايي (و نيز مزرعه داران سايركشورها) خريداري كرده اند برمبناي پيروي از قوانين توليدي نبوده بلكه به دلايل بسيار گوناگوني از جمله جاذبه قيمت هاي پايين شترمرغ ،مشورت با فروشنده يا بواسطه وعده هاي بي اساس عده قليلي از مزرعه داران صورت گرفته كه در نهايت براي مزرعه آنها بي ثمر بوده است. هم اكنون، باوجودي كه خيلي دير شده ولي نژاد گردن آبي زيمبابوه كه از جمله در ايتاليا از طرف كساني كه بعد از مرحله احتكار اوليه شترمرغ ميخواهند كار توليد شترمرغ را بصورتي جدي و به روشي حرفه اي تر ادامه دهند بسيار مورد تقاضاست در نتيجه اين حرفه همواره سود خوبي در بر خواهد داشت. نژاد گردن آبي زيمبابوه براي مزارعي كه ميخواهند در آينده رقابتي باشند به جزئي اساسي تبديل شده و لذا چشم پوشي از داشتن گروههاي 2 يا 3 تايي شترمرغ كه داراي نرهاي گردن آبي باشند ،غيرممكن است. برخي از مزارع در توليد شترمرغهاي نژاد گردن آبي زيمبابوه تخصص دارند. 
گله مولد عمدتا از شترمرغهاي منتخب از منشا گردن آبي خالص تشكيل شده است كه از لحاظ رشد بزرگترين و زودرس ترين نژاد ميباشد و ميتوانند ابعاد بدني و وزن بيشتري در زمان كوتاهتر بدست آورند ،يعني در حال حاضر در 7 ماهگي به وزن بيش از 100 كيلوگرم ميرسند ،لذا گوشت بيشتري توليد كرده و نسبت وزن به گوشت بسيار بهتري دارا ميباشند. 
يك شترمرغ 100 كيلوگرمي(220 پوندي) ممكن است از 27 تا 48 كيلوگرم(106-59 پوند) گوشت قابل خوردن توليد كند ،كه اين امر عمدتا به نژاد آن بستگي دارد ،لذا براي موفقيت مزرعه ،انتخاب ايده آل ترين شترمرغها بدين منظور كاري اساسي است (بهترين توليد متوسط متعلق به نژاد گردن آبي زيمبابوه است). تقريبا 3/2 گوشت قابل خوردن بوسيله 10 عضله اصلي آن بخش از لاشه توليد مي شود كه استيك هاي بزرگ از آنها بدست مي آيند. 
گوشت شترمرغ نبايد با گوشت گاو يا اسب كه در آنها استخوانها ،غلاف غضروفي ،غضروف يا چربي نيز همراه با گوشت اند ،مقايسه شود، از طرفي اين گوشت بسيار لخم است لذا نبايد حتي با بهترين برشهاي لخم ساير گوشتها نيز مقايسه شود، بلكه فقط با فيله قابل مقايسه است كه همين موضوع موجب شده تا نسبت قيمت به كيفيت در اين گوشت بسيار بهتر گردد. يكي از ارزشمندترين چيزها از نظر سرآشپزهاي رستورانها مقدارغذاي حاصل از هر كيلوگرم گوشت شترمرغ است كه معمولا عملكرد (طباخي) آن 20-15 درصد بهتر از هر گوشت ديگري است. 
نه تنها گوشت شترمرغ بلكه با استفاده ازجگر، دل و گردن آن نيز خوراك استخوان مغزدار و آبگوشت واقعا خوشمزه اي تهيه ميشود. متاسفانه ،امروزه هنوز هم گوشت تازه شترمرغ كمياب است ،زيرا قسمت اعظم آنچه كه در سوپرماركتها فروخته ميشود ،از افريقاي جنوبي يا ساير كشورها وارد ميشود. طعم در گوشت منجمد شترمرغ ،همانند ساير گوشتها قدري از بين ميرود. گوشت تازه، واقعا چيز ديگري است. گرچه رنگ قرمز و طعم آن خيلي به گوشت گاو نزديك است ، ولي گوشت شترمرغ تردي گوشت طيور را دارد ،زيرا فيبرهاي گوشت آن كاملا كوتاهند. اين گوشت طعم بسيار خاصي دارد و از ويژگيهاي خاص آن سادگي تشخيص آن است و اگر چه خوشمزه تر از گوشت گاو است ولي از گوشت طيور نيز تيره تر است. اين گوشت از هر گوشت ديگري قابل هضم تر است زيرا به علت تردي زودپز بوده و بخاطر طعم خوشمزه خاصش نيازي به سس يا خورشي اضافي ندارد. ويژگيهاي اصلي گوشت شترمرغ آنرا بهتر از هرنوع گوشت ديگري مينمايد. فراتر از ميزان كم عوامل چربي كه 2-1%ميباشند(99-98% بدون چربي)، توجه به اين نكته مهم است كه آنها به نسبت ايده آل يك سوم بين سه نوع چربي يعني اسيدهاي چرب اشباع ،اسيدهاي چرب غير اشباع يك ظرفيتي و اسيدهاي چرب غير اشباع چند ظرفيتي تقسيم ميشوند. ميزان اسيد لينولنيك آن خيلي بالاست (كه اين نوع اسيد چرب ،اسيد چربي غير اشباع چند ظرفيتي است و بدن انسان نميتواند آنرا بسازد ،اما براي متابوليسم بدن خيلي ضروري است). متوسط HDL (كلسترول خوب) در اين گوشت خيلي بالاست ،تقريبا 62-60% . ميزان –L كارنيتين (كه ماده اي اساسي براي متابوليسم چربي هاي درون سلولي است) در بين تمام حيوانات اهلي بالاترين است و ميزان كراتين كه متابوليسم انرژيك قلب را بهبود ميبخشد نيز خيلي بالاست. ميزان آهن آن 7/3 ميلي ليتر در هر 100 گرم است كه بالاترين ميزان در بين گوشتهاست يعني بالاتر از گوشت سينه بوقلمون (5/2 ميلي گرم) يا گوشت مرغ (9/0 ميلي گرم) و يا گوشت گاو(65/1 ميلي گرم) . بعلاوه گوشت شترمرغ ميزان بالايي از عناصر كم نياز مانند روي و منيزيم را داراست. نبايد فراموش كرد كه گوشت شترمرغ ويتامين PP (نياسين) را تامين كرده ،و نسبت به ساير گوشتها مقادير بيشتري ويتامينهاي A و C (كه بقيه انواع گوشت فاقد آنها هستند) ،علاوه بر ويتامينهاي B1 و B2 (ريبوفلاوين) تامين مينمايند. به تمام دلايل بالا اين گوشت براي ورزشكاران (بعلاوه براي تمام كساني كه مجبور به انجام فعاليتهاي بسيار طولاني هستند ،مانند دوچرخه سواران ،شناگران ،دوندگان دو استقامت ،جاده نوردها ،دوندگان دو ماراتون و غيره) و همچنين براي افراد در دوره نقاهت و بزرگسالان توصيه ميشود. در بسياري كشورهاي اروپايي ،گرچه مصرف گوشت شترمرغ براي موارد ذيل اجباري نيست ولي توسط جراحان قلب براي بيمارانشان قبل و بعد از جراحي يا به عنوان پيشگيري در برابر بيماريهاي قلبي و عروقي بهترين و موثرترين درمان بر عليه كلسترول توصيه شده و نيز براي افراد با فشار خون بالا ، بدليل ميزان بسيار كم سديم آن و در سالنهاي زيبايي با اهداف اجراي رژيم غذايي و حفظ تندرستي پيشنهاد مي گردد و بالاخره اينكه بسياري از خطوط هواپيمايي گوشت شترمرغ را در صورت غذاي پروازهاي درجه يك خورد وارد كرده اند. 
فراموش نكنيد گوشت با كيفيت خوب هميشه از شترمرغهايي بدست مي آيد كه در هواي آزاد و در فضا هاي بزرگ پرورش مي يابند نه آنهايي كه در قفسها يا در محيط هاي بسته و سالنهاي سرپوشيده نگهداري ميشوند. بعلاوه شترمرغها خوراك دادن اجباري را تحمل نكرده و نميتوان آنها را با استروژنها چاق كرد يا با آنتي بيوتيكها تا روزهاي آخر قبل از كشتار(همانند ساير گونه هاي اهلي) پروار نمود. گوشت شترمرغ علاوه بر تردي و مزه خوب ،سالم و بي ضرر نيز ميباشد. 
کککک
مهندس حميدرضا سعيدي

تاثير سن بر قابليت هضم مواد غذائي در شترمرغ

با توجه به نوپا بودن صنعت پرورش شترمرغ در جهان و کمبود اطلاعات و تحقيقات علمي در اين خصوص، طي ساليان گذشته تحقيقات بسياري جهت تعيين نيازهاي غذائي اين حيوان انجام گرفته است که در ادامه مقاله به چگونگي يکي از اين آزمايشات اشاره شده. اين آزمايش بر روي شترمرغهائي با سن 3 و 6و 10 و 17 هفتگي و 30 ماهگي انجام شد. فاکتورهائي چون ارزش انرژي قابل متابوليسم ME، چربي و قابليت هضم فيبر NDF در اين مطالعه تعيين گرديده اند. 
ME بدست آمده در رژيم غذائي (بر اساس ME مرغ) برابر با 1983 kcal/kg بود. قابليت هضم چربي در سه هفتگي برابر بود با 1/44 درصد و در هفده هفتگي 1/91 درصد. توانائي هضم NDF جوجه هاي سه هفته چيزي حدود 5/6 درصد بود که در 10 هفتگي به 51 درصد رسيد و در 30 ماهگي برابر بود با 6/61 درصد. همچنين در اين مطالعه سطح ويتامين و مواد معدني موجود در تخم شترمرغ و تخم امو مورد بررسي قرار گرفت و با ارزش هاي غذائي تخم پرندگان ديگر مقايسه گرديد. بر اساس همين تحقيقات مشخص گرديد که کمبود يا وجود بيش از حد ويتامينها و يا مواد معدني در رژيم غذائي مرغ مادر و به دنبال آن در تخمهاي او مي تواند باعث به وجود آمدن تخمهاي نابارور و پائين آمدن ميزان هچينگ و به خطر افتادن سلامتي جوجه هاي تازه متولد شده شود. 
تعيين قابليت هضم مواد غذائي گوناگون توسط يک حيوان راهنماي خوبي است تا از طريق آن ميزان جذب مواد غذائي موجود در رژيم غذائي حيوان را دريابيم. قابليت هضم مواد غذائي با سن حيوان تغيير مي کند و در اغلب موارد در حيوانات کوچک تر کمتر است. مطالعات صورت گرفته روي مرغ و بوقلمون نشان مي دهد که جوجه ها کمتر از بقيه مي توانند مواد خشک، پروتئين و چربي را هضم کنند. اين پائين بودن توانائي هضم مواد د رجوجه هاي کم سن و سال عمدتا به علت کمبود سطح آنزيمهاي گوارش موجود در روده ها در زمان هچينگ و چند هفته بعد از آن است. 
در خصوص شترمرغ سانان اطلاعات بسيار کمي درباره رابطه ميان توانائي هضم مواد غذائي و ترشح آنزيمهاي گوارش وجود دارد. اکثر مطالعات انجام شده درباره خصوصيات آنزيمهاي گوارشي و خصوصيات آنزيمهاي پانکراس (لوزالمعده) هيچ گزارشي درباره سطح واقعي آنزيمها، موجود نبوده است. دانشمندان ميزان هضم فيبر را در شترمرغ و امو مورد مطالعه قرار داده اند و همچنين تحقيقاتي بر روي اموها انجام گرفت که در طي آن ميزان انرژي قابل متابوليسم و قابليت هضم مواد خشک و نيتروژن محاسبه گرديد. در هر يک از اين مطالعات، محققان پرندگان بالغ هم سن را مورد بررسي قرار دادند. محققي به نام استوارت و همکارانش دريافتند که شترمرغ هاي بالغ 63 درصد از مواد تشکيل دهنده ديواره سلول يا NDF موجود در رژيم غذائي با فيبر بالا را هضم مي کنند. 

مواد و روش ها و نتايج
هدف از انجام اين تحقيق تعيين ميزان انرژي قابل متابوليسم و قابليت هضم فيبر و چربي در سنين گوناگون شترمرغ است. در هر گروه سني از دو نمونه استفاده گرديد. پس از هفت روز، فضولات (مدفوع و ادرار) آنها، براي 24 ساعت جمع آوري گرديد. نمونه هاي فضولات پرندگان بلافاصله منجمد شد و در دماي منفي 10 درجه فارنهايت نگهداري شد تا مورد بررسي قرار گيرند. 
اطلاعات کسب شده از لحاظ آماري با محاسبه واريانس مورد بررسي قرار گرفت تا با توجه به شيوه کار SNEDCOR& CONCHRAM تفاوتهاي سني مورد نظر تعيين گردند. ME محاسبه شده با استفاده از کتاب مقادير انرژي (NRC) براي طيور به دست آمد. هميشه به خاطر داشته باشيد که طيور قادر نيستند فيبر را به خوبي (5 تا 6 درصد از NDF) هضم کنند. همچنين لازم به ذکر است که ميزان نگهداري چربي يک منبع چربي حيواني- گياهي در طيور، در دو هفتگي حدود 80 درصد و در هشت هفتگي 93 درصد بوده است. در سه هفتگي شترمرغها، ميزان ME تعيين شده از مقدار محاسبه شده (که به ترتيب 1731 و 1983 KCAL/KG بوده است) کمتر بود (جدول مقاله)، شايد اين مسئله به دليل هضم اندک چربي (1/44%) دراين سن است که بسيار کمتر از ميزاني است که از آن ها انتظار مي رود. تا 6 هفتگي، ME تعيين شده 606 KCAL/ KG بيشتر از ME محاسبه شده در سه هفتگي شترمرغها بود. ميزان زياد ME در مقايسه با ME محاسبه شده در شترمرغهاي بالغ عمدتا به دليل هضم بالاي NDF در سنين بالاتر آنها است. 
ميزان قابليت هضم فيبر در سه هفتگي بسيار اندک بود اما اين ميزان تا ده هفتگي به طور خطي افزايش پيدا کرد و هر هفته افزايش چشمگيري (P<0/5) دارد. اين ميزان پس از ده هفتگي هم افزايش مي يافت اما بسيار کندتر صورت گرفته و در 17 هفتگي هم متوقف مي شد. قابليت هضم NDF پرندگان در اين مطالعه مشابه قابليت هضم شترمرغاني است که توسط SWART مورد بررسي قرار گرفتند (که اين ميزان به ترتيب 6/61 و 63 بوده است) 
قابليت اندک هضم چربي (1/44 درصد) در سه هفتگي شترمرغها کاملا واضح و آشکار بود. نگهداري چربي بوقلمون ها در دو هفتگي، حدود 80 درصد بود. قابليت هضم چربي شترمرغها شش هفته در مقايسه با 17 هفتگي آنها پيشرفت چشمگيري داشت و در شترمرغهاي بالغ هيچ پيشرفتي مشاهد نمي شد. قابليت هضم چربي در شترمرغهاي بالغ مشابه قابليت هضم چربي در طيور بالغ است. 
اطلاعات بدست آمده راجع به قابليت هضم مذکور نشان مي دهد که هنگامي که رژيم غذائي شترمرغ ها بر اساس مقادير ME جوجه محاسبه مي گردد ميزان واقعي انرژي براي آنها تا 41 درصد کمتر برآورد مي شود. اين مسئله در مورد شترمرغهاي بالغ هم صدق مي کند. هنگامي که براي محاسبه رژيم غذائي شترمرغ ها شش هفته و بزرگتر از سيستم ME مرغها استفاده مي شود، بر آورد کمتر از حد انرژي نيز در رژيم غذائي کمتر، اما به طور قابل توجهي به چشم مي خورد. اين تحقيق مقادير ME مغذي براي شترمرغها را ارائه نمي دهد. يکي از چالش هاي آتي، آغاز تثبيت اجزا سازنده ME براي شترمرغ ها خواهد بود. 
جهت ارزيابي و محاسبه جيره غذائي دوران رشد، تخمگذاري و نگهداري شترمرغها بر حسب انرژي موجود و نسبت انرژي به ديگر مواد غذائي داشتن دقت و تمرکز از اهميت زيادي برخوردار است. 
شترمرغهاي جوان نمي توانند چربي را کامل هضم کنند. بنابر اين نخستين رژيم غذائي نبايد حاوي مقدار زيادي چربي باشد، مشاهدات زمينه اي نشان داده است که رژيم غذائي حاوي ده درصد چربي به اسهال منجر شده است. شترمرغهاي شش هفته يا بزرگتر قادر اند چربي را به طور کامل هضم کنند بنابر اين مي توان در رژيم غذائي آنها مقدار زيادي چربي گنجاند. 
قابليت هضم NDF تعيين شده در اين مطالعه نشان مي دهد که شترمرغها قادر نيستند در سه هفتگي خود فيبرها را به خوبي هضم کنند. با در نظر گرفتن اين مسئله که گسترش هضم فيبر بسيار آهسته رخ مي دهد و به وجود فيبر نياز دارد. بنابر اين نخستين رژيم غذائي بايد حاوي ميزان متوسطي فيبر باشد. شترمرغهاي بزرگ تري قادر اند مقدار زيادي فيبر را به خوبي هضم کنند بنابر اين ميتوان رژيم غذائي آنها را با داشتن مقدار زيادي فيبر تنظيم کرد

تاريخچه شترمرغ و آغاز پرورش صنعتي اين پرنده

از ابتداي خلقت، بشر دائما در جستجوي راه هاي نويني بوده است که با کمک آن بتواند حداکثر راحتي و رفاه را براي خود فراهم کند. از همين رو و از زمان استفاده از ابزارهاي ساده تا به امروز و با كمك فن آوري جديد، از حيوانات وحشي و اهلي براي تامين نيازهاي خود بهره برده است. 
با اينکه اهلي نمودن حيوانات و پرورش آنها جهت استفاده از محصولات متنوع‌شان ديرينه چندين هزار ساله دارد، امروزه و با افزايش بي سابقه جمعيت جهان در طي قرون گذشته دانشمندان و پژوهشگران در سراسر جهان سرگرم بررسي هاي مداوم جهت يافتن شيوه‌هاي استفاده بهينه از دامها و افزايش كمّي و كيفي محصولات آنها مي‌باشند. 
در همين رابطه، يکي از مورد توجه ترين راه کارها استفاده از ظرفيت هاي بالقوه طبيعي جهت ايجاد منابع غذائي بيشتر بوده است به گونه اي که هم اکنون شاهد پرورش صنعتي و مصنوعي جانوران و گياهاني هستيم که تا پيش از اين براي بسياري از مردم جهان ناشناخته بودند. يکي از اين جانوران مفيد و ناشناخته ديروز، شترمرغ مي باشد که امروزه مزارع بسياري در سراسر کشور جهت پرورش اين پرنده ايجاد شده و بسياري از مردم نيز با محصولات گوناگون آن آشنا شده اند. از حدود صد سال پيش پرورش شترمرغ با هدف بهره‌گيري از فرآورده‌هاي آن و بدليل ويژگيهاي خاص اين پرنده، بويژه در قاره افريقا بطور قابل توجهي مطرح بوده‌است. خصوصياتي همچون مقاومت زياد در برابر شرايط اقليمي متفاوت ، ويژگيهاي تغذيه‌اي و كيفيت منحصر بفرد فرآورده‌هاي آن مثل گوشت، چرم و پر سبب شد تا از ابتداي دهه حاضر استقبال شاياني از سوي توليدكنندگان در كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه جهت پرورش و تكثير شترمرغ در سطح انبوه و به شكل صنعتي بوجود آيد، بطوري كه در اين زمان كوتاه مطالعات و فعاليتهاي گسترده‌اي در زمينه پرورش، تغذيه، اصلاح نژاد، بهداشت و بيماريهاي اين پرنده صورت پذيرفته و در قالب مقاله و كتاب در دسترس علاقمندان قرار گرفته‌است. با اين حال و در مقايسه با تاريخچه پرورش صنعتي دامهاي ديگر بنظر مي‌رسد كه در مورد شتر مرغ هنوز در ابتداي راه قرارداريم. 
..
تاريخچه: 
بيش از 20 ميليون سال پيش، اسلاف شترمرغهاي امروزي در كمربند وسيعي كه از اسپانيا در غرب آغاز و در طول كرانه‌هاي شمالي درياي مديترانه امتداد يافته و به چين در شرق ختم مي‌شد, ساكن‌بوده‌اند. تنها يك ميليون سال از زمانيكه شترمرغها به آفريقا مهاجرت كرده و در شمال, شرق، جنوب اين قاره اقامت گزيدند مي‌گذرد. 
توجه انسان به شترمرغ و محصولات آن تقريبا به 7500 سال پيش بر مي‌گردد. اولين اثر كه حاكي از وجود شترمرغ در صحرا بوده است سنگ منقوشي مي‌باشد كه شكار شترمرغي را توسط يك پلنگ يا يوزپلنگ به تصوير كشيده‌است ( در حدود 5500 سال قبل از ميلاد). 
مصريان باستان از پرهاي متقارن شترمرغ بعنوان سمبل عدالت و از تخم‌هايش براي مصارف دارويي استفاده مي‌كردند فرعون از بادبزن ساخته شده از پرهاي شترمرغ در سفرهايش به سرزمينهاي دور استفاده مي‌كرد. 
در تاريخ اساطيري يونان نيز شترمرغها پيش از پيدايش ارّابه جايگاه خاصي را بعنوان حيوانات باربر به خود اختصاص مي‌دادند. همچنين به افسران رومي اجازه داده مي‌شد تا بپاس شجاعتهاي خاص, كلاهخودهاي خود را با پرهاي شترمرغ بيارايند. 
چربي شترمرغ با اعتقاد به اينكه داراي نيروي ويژه‌اي مي‌باشد به قيمت گزافي به فروش مي‌رفت. اغلب اوقات تماشاچيان رومي بمنظور سرگرمي براي تماشاي دويدن شترمرغهاي سربريده به سيرك‌ها مي‌رفتند. 
بيشه نشينها از تخم‌هاي خالي شترمرغ براي حمل و نگهداري آب استفاده مي‌كردند كه اين عمل آنان در ناميبيا بصورت تصويري بر روي تمبرهاي پستي ترسيم شده است. 
برخي از قبايل عرب شترمرغها را جهت تغذيه شكار كرده و چرم آنها را در لباسهايشان بكار مي‌بردند. 
قدمت پوست تخم شترمرغ مزين به فلزات گرانبها كه بعنوان جام‌هاي پايه‌دار تشريفاتي استفاده مي‌شد به دوران عصر تاريكي و حتي قبل از آن يعني در خلال قرون وسطي برمي‌گردد. قبطيان مصري هنوز هم تخم‌هاي شترمرغ را بعنوان سمبل هوشياري قلمداد كرده و آنها را در كليساها بعنوان اشياء مقدس آويزان مي‌كنند. 
تورات كهن از شترمرغ بعنوان موجودي خشن ياد مي‌كند. در اين كتاب مقدس ذكر گرديده كه شترمرغها در خانه‌ها و كاخهاي بياباني زندگي مي‌كنند. آنها نسبت به فرزندانشان رفتاري بس خشونت‌آميزتر از گرگها اعمال مي‌دارند. يهوديان گوشت شترمرغ را حرام دانسته و از آن تغذيه نمي‌كنند. 
از شترمرغها غالباً در متون باستاني نام برده شده‌است‌. اسناد و مدارك باقيمانده از چين قديم حاكي از آن است كه به امپراطور و پسرش تخم شترمرغ داده‌مي‌شد. نقاشيهاي ديواري مصريان باستان شترمرغهايي را بعنوان باج اجباري كه براي پادشاهان آورده‌مي‌شده‌است نشان‌مي‌دهند. پرهاي شترمرغ نيز بعنوان چنين پيشكشهايي و هم براي تزئين سر خدايان، فرماندهان سپاه و سلحشوران بكار مي‌رفت. آشوريان نيز شترمرغ را بعنوان پرنده‌اي مقدس ستايش كرده و جامه‌هاي مزيّن به پر شترمرغ بر روي نقوش كهن‌ترين بناهاي جهان واقع در نمرود ترسيم شده‌است. 
هرودوت اظهار مي‌دارد كه مردم ليبيايي ماكنس پوست شترمرغ را بعنوان پوششي دفاعي در جنگ بكار مي‌بردند. توصيفاتي از ظاهر، حالات، روش زيست و عادات اين پرنده درآثار ارسطو، ديودوروس سيكولوس، آيليان و زنوفن كه براي اولين‌بار شترمرغ را در عربستان ديده مشاهده مي‌شود. 
پليني به تاييد پليبيوس مي‌نويسد كه از پوست تخم شترمرغ جهت ساختن ظروف و از پرهايشان براي تزئين كلاهخودهاي سلحشوران استفاده مي‌كردند. بر طبق اظهارات آيليوس لمپريديوس ،امپراطور رومي الاگابالوس در يكي از جشنهاي مجلل خود جهت پذيرائي از مهمانانش از مغز 600 شترمرغ استفاده كرده‌است. ژوليوس كاپيتولينيس نقل مي‌كند كه 300 شترمرغ قرمز رنگ درطي شكار تفريحي امپراطور گُرديان پديدار شدند و فلاويوس وپيسكوس مي‌گويد امپراطور پروبوس 1000 شترمرغ را به همان وضعيت فوق براي شكارچيان رها كرده‌است. در قرن سوم, پرهاي شترمرغ در بازارهاي اروپايي رواج پيدا كرد و در تزئين البسه زنانه و مردانه بكار برده‌شد. 
در سالهاي نه چندان دور سلحشوران انگليسي مجبور به استفاده از پرهاي شترمرغ جهت تزئين كلاه‌هاي خود شدند. كارآگاهان از پرهاي شترمرغ براي ظاهر نمودن اثر انگشت استفاده مي‌كردند. بدين صورت كه بعد از آغشته‌كردن اثر انگشت با دود حاصل از كريستالهاي كافور، دوده‌هاي اضافي با استفاده از پر شترمرغ به نرمي برداشته‌مي‌شد. اولين تلاشهاي ثبت‌شده جهت پرورش شترمرغ توسط امپراطور بارباروسا انجام گرفت (1125 تا 1190 ميلادي). 
در حدود سال 1850 دكتر گاس از ژنو و چاگت تاجر پاريسي اعلام كردند به اولين جوجه كشي موفقيت‌آميز از تخم شترمرغ جايزه‌اي اعطاء مي‌گردد. اولين جوجه‌كشي مصنوعي در سال1857 در الجزاير و مدت كوتاهي بعد از آن در فلورانس توسط پرنس دميدوف صورت‌گرفت‌. وي از 12 آشيانه مختلف 8 جوجه بدست‌آورد. 
اولين پرورش شترمرغ در باغ وحش, در انتهاي قرن نوزدهم در مارسي انجام گرفت. شترمرغها در ماه مه سال 1906 توسط كارل هاگن‌بك وارد آلمان شدند, ورود شترمرغ‌ها به آلمان بيانگر قابليت سازگاري با محيط بيگانه مي‌باشد. زيرا توانستند چندين سال را در مرزهاي برفي شمال آلمان در استلينگن بسربرند، جائيكه در حال حاضر محل باغ وحش هامبورگ بوده و توسط هاگن بك شناسايي‌شد. 
در همين ايام پرورش شترمرغ در آفريقاي جنوبي در جريان و نزديك به اولين نقطه اوج خود بود. اگرچه نگهداري شترمرغ در ناحيه كيپ، از قرن هيجدهم رواج داشته‌است اما علاقه جدي به پرورش شترمرغ از حدود سال 1860 به بعد متداول گشت. منطقه ليتل‌كارو در اطراف شهر ادشورن بزودي به مركز صنعتي پرورش شترمرغ تبديل گشت و از سال 1870 به بعد در پي نياز بازار اروپا به پرهاي شترمرغ، توسعه زيادي پيدا كرد. عليرغم جنبه هاي درخشان مالي و شرايط جغرافيايي و آب و هوايي بسيار خوب، دو عامل زير زمينه توسعه چشمگير و ناگهاني پرورش شترمرغ را مهيا نمود: 
 كشت يونجه، بعنوان غذاي ايده‌آل شترمرغ به‌ همراه رواج مزارع حصاركشي‌شده كه در سال 1860 در آفريقاي جنوبي بوجود‌آمد. 
 دستگاه جوجه‌كشي با سوختي از مواد محترقه پارافيني كه توسط آرتوردگلاس ابداع‌گرديد و پرورش شترمرغ را در سطح صنعتي ممكن ساخت. 
ترقي ناگهاني در ارزش پر شترمرغ در سال 1913 به اوج خود رسيد اما خيلي زود و بطور ناگهاني متوقف‌شد. اين توقف ناگهاني اساساً بعلت جنگ جهاني اول و نقش ماشينهاي موتوردار بود. سرعت بالاي 50 كيلومتر در ساعت اتومبيلهاي بي‌سقف سياحتي، دشمن سرسخت پرهاي ظريف زينتي كلاههاي بانوان به حساب مي‌آمد. 
مجدداً فاز دوم و يا بعبارتي دومين دوره ترقي آغاز‌گشت. بعد از خاتمه جنگ جهاني اول تا اواسط دهه 1980 چرم شترمرغ اهميت زيادي يافت. علت علاقه مجدد كشاورزان به شترمرغ را از سال 1980 مي‌توان به كشف گوشت آن نسبت‌داد، گوشتي كه تمام ويژگيهاي كيفي مورد علاقه مشتريان خوش سليقه را داشت. 
امروز بيش از 80% شترمرغها در باغ وحشها و مزارع نگهداري مي‌شوند. در صورتي كه براي اهلي كردن شترمرغها اقدامي انجام نمي‌گرفت شايد نسل آنها تا كنون منقرض شده‌بود. كشاورزان نواحي ادشورن ادعا مي‌كنند كه تقريبا 83% جمعيت شترمرغهاي دنيا را كه بالغ بر 000/300 راًس مي‌باشد نگهداري مي‌كنند. تا چندي قبل اكثر مناطق پرورش سنتي شترمرغ به آفريقاي جنوبي، آمريكا، اسرائيل و استراليا محدود مي‌شد. در سومين دوره ترقي، مزارع شترمرغ در كشورهاي ديگر شامل اروپاي مركزي و غربي توسعه‌يافت. 
..
..
مهندس مسعود موسوي

کلي سپتي سمي هموراژيک فوق حاد در شترمرغ

 
با توجه به گسترش مزارع پرورش شترمرغ در کشور و توجه فراوان مسئولين و نيز دامپروران با اين جنبه نوين صنعت دامپروري، آگاهي از شيوه صحيح نگهداري اين حيوان، پيشگيري از بيماريهاي آن و نيز در صورت امکان روشهاي موثر درمان اين بيماريها از اهميت ويژه اي برخوردار است. 
يکي از اين بيماريها که به دفعات در مزارع پرورش شترمرغ کشور مشاهده شده و خسارات مالي فراواني را به اين مزارع وارد کرده است، کلي سپتي سمي مي باشد.عامل اين بيماري، باکتري اشريشيا کلي است که در دستگاه گوارش جانوران خونگرم از جمله پستانداران و پرندگان حضور داشته ولي در روده ماهيها و ساير حيوانات خونسرد به صورت فلور طبيعي وجود ندارد و بيشتر سروتيپهاي آن قادر به ايجاد بيماري در طيور مي باشند. 
برخي سويه هاي غير بيماريزاي اين باکتري نيز گاهي در صورت ايجاد شرايطي مساعد از جمله سوء تغذيه، تغيير ناگهاني جيره، فعاليت ساير باکتريها و نيز ويروسها و ... فعال شده و به عنوان يک بيماري فرصت طلب مي توانند موجب بيماريزايي گردند. 
باکتري E.coli علاوه بر توانايي ايجاد سپتي سمي و انتروتوکسمي در شترمرغها، تعداد ديگري از بيماريهاي عفوني مربوط به کيسه زرده را در دوران جنيني و نوزادي سبب مي گردد.همچنين با جايگزيني در نقاط مختلف بدن شترمرغ، قدرت ايجاد سينوويت، سنوزيت، پريتونيت و ... را دارا است و مرگ و مير ناشي از فعاليت اين باکتري، سالانه تلفات فراواني را به پرورش دهندگان شترمرغ در کشور وارد مي سازد. 
استفاده از واکسن عليه اين باکتري در شترمرغ ها به علت تغيير مداوم سروتيپ ها و سويه هاي آن، موثر نبوده است و بهترين راه مقابله با اين باکتري، از بين بردن شرايط رشد و تکثير آن و ايجاد بيماري است. 
....
مواد و روش کار 
شتر مرغ هاي گله مورد بررسي، از نژاد گردن آبي بوده و به صورت زنده در بدو تولد از کشور ايتاليا وارد ايران شده و همسن بودند. 
در اين بررسي که در سال 1381 صورت گرفت، دو قطعه شترمرغ تلف شده، جهت تعيين علت تلفات، مورد بررسي و آزمايش قرار گرفتند که با توجه به شرايط خاص لاشه اول و مشخص نبودن علت مرگ، تصميم به کالبد گشايي گرفته شد. 
کالبد گشايي با رعايت اصول ايمني، در محيطي کاملا بسته و در محلي به دور از سالن محل نگهداري از شترمرغها ، انجام شد. همچنين ساير شترمرغها از سالني که لاشه در آنجا پيدا شده بود، خارج شده، سالن ضدعفوني گرديده و محل پيدا شدن لاشه، شعله افکني و سپس به وسيله ترکيبات يده مجددا ضدعفوني گرديد. 
پس از انجام اين اقدامات و با استفاده از لباس مناسب، دستکش و ماسک، اقدام به کالبد گشايي و نمونه برداري از لاشه هاي مورد نظر گرديد. 
اين نمونه ها که شامل نمونه هايي از مايع پريکارد و بافت ريه پرنده هاي تلف شده بود، به آزمايشگاه ميکروب شناسي دانشکده دامپزشکي دانشگاه تهران جهت جدا سازي و تشخيص عامل بيماري و بخشي از بافت ريه لاشه نيز به صورت حفظ شده در محلول فرمالين 10% به آزمايشگاه آسيب شناسي دانشکده دامپزشکي دانشگاه تهران فرستاده شدند. در آزمايشگاه باکتري شناسي، تست تعيين سويه (tiping) جهت تشخيص سويه باکتري و تعيين دقيق علت مرگ صورت گرفت. 
....
نتايج 
پس از مراجعه به فارم و حضور در يکي از سالنهاي محل نگهداري شترمرغها، با لاشه خون آلود يک قطعه شترمرغ 5 ماهه برخورد گرديد. 
قسمت فوقاني بدن پرنده در ناحيه سر و گردن غوطه ور در خون خارج شده از بدن حيوان بودند. خون مذکور به رنگ روشن، تا حدودي کف آلود و نيز انعقاد يافته بود . 
از آنجا که ناحيه سر حيوان و ابداي مجاري تنفسي و گوارشي آن مملو از لخته هاي خون بودند، تشخيص تفريقي بافت منشا خونريزي، از خارج امکانپذير نگرديد.به گفته مسئول فني مزرعه، مرگ پرنده در فاصله بين دو سرکشي کارگر سالن جهت تامين آب و نيز غذاي روزانه شترمرغها يعني طي مدت حدود 15 دقيقه اتفاق افتاده است و تا پيش از آن، نه اين حيوان و نه هيچ يک از ساير شترمرغهاي موجود در اين سالن، علائم بارزي از اين بيماري نشان نداده بودند و کاملا سالم به نظر مي رسيدند. 
با توجه به مديريت ضعيف فارم و استفاده از پنجره هاي شيشه دار در ارتفاع پايين جهت نور دهي به فضاي سرپوشيده محل نگداري شترمرغها، در نگاه اول، احتمال ايجاد اين ضايعه توسط چند عامل مورد ظن قرار گرفت. 
اولين عامل که قادر به ايجاد چنين شرايطي بوده، بلع احتمالي خرده شيشه هاي موجود در محيط مزرعه توسط دام و در پي آن ايجاد بريدگي هاي شديد در اندامهاي داخلي و شريانهاي اصلي حفره بطني حيوان مي باشد که مي تواند باعث خونريزي شديد و مرگ سريع پرنده گردد. 
عامل دوم که پس از مشاهده ظاهر لاشه، به سرعت به ذهن خطور مي نمايد، احتمال آلودگي با باسيلوس آنتراسيس و ابتلا به بيماري مهلک شاربن مي باشد. 
در نهايت عوامل ديگري نيز وجود دارند که مي توانند باعث بروز شرايط فوق گردند و از اهميت کمتري برخوردار هستند. 
لذا به منظوردقت بيشتر در تعيين مرگ، نياز به اقدامات گسترده تر و آزمايشهاي پارا کلينيکي لازم گرديد. 
با توجه به عواملي چون نبود گزارش مستدلي دال بر وجود بيماري شاربن در محل جغرافيايي استقرار مزرعه طي چند سال گذشته، روشن بودن رنگ خون خارج شده از بدن پرنده، لخته شدن سريع آن و در نهايت عدم اطمينان از ابتلا به بيماري شاربن در دام تلف شده، تصميم به انجام کالبد گشايي، مشاهده اندامهاي داخلي و نيز نمونه برداري از اين اندامها جهت تشخيص قطعي علت مرگ؛ گرفته شد. 
جهت انجام اقدامات پييشگيرانه، ساير شترمرغهاي سالن بلا فاصله به محل ديگري منتقل شدند. لاشه نيز با احتياط کامل و توسط وسيله حمل بار چرخدار به اتاقي دور از سالن حمل گرديد. 
پس از انجام اقدامات احتياطي لازم و استفاده از پوشش مناسب از جمله دستکش، ماسک، لباس يک تکه، پيش بند و چکمه لاستيکي، اقدام به کالبد گشايي گرديد.در حين کالبد گشايي، کليه پنجره ها و نيز درب اتاق مورد استفاده کاملا بسته و هر گونه رفت و آمد ممنوع بود. 
پس از باز نمودن لاشه و نمايان شدن اندامها ي داخلي، پرخوني و احتقاق در عروق روده ها و نيز مزانتر مشاهده گرديد. 
روده ها کاملا متورم و تيره رنگ بودند. لاشه به صورت عمومي دچار پر خوني و داراي علائم سپتي سمي شديد بود. کبد و طحاال تيره تر از حالت طبيعي و بر روي پارانشيم کبد نقاط نکروتيک با تغيير رنگ ناحيه اي مشاهده شد. 
پس از قطع مري، رکتوم و سائر ضمائم، دستگاه گوارش از لاشه جدا و خارج گرديد. در بازرسي قسمتهاي فوقاني دستگاه گوارش از جمله مري، پيش معده و نيز سنگدان، هيچگونه علائمي از جراحت و خونريزي ناشي از آن در اين دستگاه که منجر به تراوش خون به خارج از بدن گردد، مشاهده نشد. نتيجتا احتمال بلع شيء برنده يا نوک تيز خارجي و در پي آن ايجاد جراحت در دستگاه گوارش مردود گرديد. 
در بازرسي از حفره ي صدري حيوان، سطح شکمي ريه ها پرخون و سيانوزه تشخيص داده شد. پرده دور قلب (پريکارديوم) ضخيم تر از حد معمول و رنگ آن سفيد مايل به شيري بود که به سطح ميوکارد چسبيده و آن را کاملا پوشانده بود . 
پيش از خارج سازي اندامهاي داخل حفره صدري، از بافت ريه و نيز مايع پريکارد (آبشامه) قلب حيوان نمونه برداري گرديد.همچنين قسمتي از ريه دام جهت بررسي هاي آسيب شناسي، برداشته شده و داخل محلول فرمالين 10% قرار گرفت. 
پس از انتقال اندامهاي حفره صدري به خارج، مشخص گرديد که تمام بافت ريه دچار تخريب، خونريزي و سيانوزه شديد مي باشد به طو.ريکه در بعضي از نقاط بسيار تيره و حتي سياهرنگ به نظر مي رسيد. 
با توجه به اين يافته، منشا خون کف آلود خارج از بدن و مسير آن روشن گرديد. 
بر روي چربي اطراف قلب آثار خونريزي منتشر (اکيموز) کاملا مشهود و بارز بود (تصوير فوق). همزمان با انجام کالبد گشايي لاشه فوق الذکر، در سالن ديگري، يک قطعه شتر مرغ ديگر نيز دچار مرگ ناگهاني شد. 
نکات قابل ذکر در اين مورد اين است که: محل نگهداري دو پرنده تلف شده، جدا از هم و در سالن متفاوت اين مزرعه بوده است و در مورد لاشه دوم، خونريزي و تراوش خون به خارج از بدن مشاهده نشد. 
علائم کالبد گشايي در حيوان دوم به استثناي خونريزي در نسج ريه، با حيوان اول مشابه بود. از اين لاشه نيز چند نمونه بافتي از جمله نمونه هايي از بافتهاي کبد و مايع پريکارد، جهت انجام آزمايش هاي باکتري شناسي اخذ گرديد. 
در هر مورد، نتيجه آزمايش باکتري شناسي، نشاندهنده آلودگي شديد کليه نسوج مورد آزمايش با باکتري Escherichia coli بود که در مورد اول يعني لاشه همراه با خونريزي از بافت ريه، تست تعيين سويه (Tiping) صورت گرفته وسويه باکتري فوق، o2:k1 تشخيص داده شد.
پاسخ آزمايش نيز نشاندهنده علائم مشابه پنوموني حاد بينابيني همراه با تخريب ديواره آلوئول هاي ريه و مويرگ هاي آن همچنين وجود مقادير فراوان خون در داخل آلوئول هاي ريه بوده است. 

بحث
بيماري هايي چون عفونت زرده ناشي از E.coli ، کلي گرانولوما ، کلي انتروتوکسمي، کلي سپتي سمي، و سينوويت از جمله نتايج عفونت با E.COLI در شترمرغ هستند. 
علت بروز عفونت هاي اي کولايي در روده، افزايش ناگهاني ميزان تکثير اين باکتري در اثر شرايط نا مطلوب محيطي از جمله عدم رعايت بهداشت در جايگاه، غذاي آلوده، تغيير ناگهاني در رژيم غذايي، ورود پرنده اي جديد بيمار به گله و ... مي باشد که کليه اين موارد نشان دهنده وجود ضعف در مديريت فارم هستند. 
اين باکتريها جزء فلور طبيعي روده شترمرغها مي باشند و در صورت افزايش شديد جمعيت آن در اثر يکي از عوامل فوق، مي توانند باعث ايجاد بيماري و حتي تلفات در بين شترمرغها گردند. توکسين حاصله از متابوليسم اين باکتري، موجب ايجاد نوعي مسموميت مي شود که کلي انتروتوکسمي نام دارد و مي تواند موجب اسهال و ساير اختلالات گوارشي گردد. در بسياري از موارد اين توکسين از جدار روده وارد خون شده و در تمام بدن انتشار مي يابد و مي تواند با تاثير بر بسياري از بافتهاي حساس بدن از جمله قلب، کبد، کليه، مغز و ريه موجب مرگ سريع حيوان گردد. 
کلي باسيلوز در پرندگان بيشتر مربوط به دستگاه تنفس مي باشد و وجود گاز آمونياک و گرد و غبار در سالن، تغيير ناگهاني درجه حرارت محيط و نيز عوامل باکتريائي گوناگون مانند: مگا باکتري، کلاميديا کلستريديا ها، همچنين قارچها و مايکو توکسينها، بيماري هاي ويروسي و عوامل تضعيف کننده سيستم ايمني، بيماريزائي اشريشيا کلي را براي پرنده ها و بويژه جوجه ها افزايش مي دهد. 
يکي از خصوصيات مهم آناتوميک و فيزيولوژيک بدن شترمرغها و نيز ساير شترمرغ سانان، عدم وجود گره هاي لنفاوي مزانتريک در آنها است. عملکرد اين گره ها ممانعت از انتقال باکتري هاي موجود در روده از طريق جريان لنف به سيستم عمومي گردش خون بدن مي باشد. در يک شترمرغ سالم، اين عمل بر عهده لنفوسيتها و ساير گلبولهاي سفيد مستقر در مخاط روده است و اين دسته از سلولهاي دفاعي به خوبي از عهده آن بر مي آيند. در پرندگاني که در معرض استرس شديد (مانند استرسهاي ناشي از حمل و نقل، قرنطينه و يا ساير عوامل استرس زا) قرار گرفته اند، اين دسته از سلولها غير فعال شده و باکتريها به راحتي در بدن منتشر مي گردند که نتيجه آن بروز سپتي سمي خواهد بود. وقوع اين حالت در جوجه ها شايع تر است ولي هيچگونه محدوديت سني براي ابتلا به آن وجود ندارد. 
براي مثال در سال 1981 يک مورد کلي باسيلوز حاد در يک شترمرغ ده ساله گزارش گرديده است. در بررسي سوابق آزمايشگاه تشخيص دامپزشکي پاستور تهران، از مجموع موارد ارجاع شده منجر به تلفات در شترمرغهاي پرورشي از تاريخ مهر ماه 1381 لغايت شهريور ماه 1382 که بر 27 مورد بالغ گرديد، 22 مورد (5/81%) تلفات در اثر عوامل باکتريائي تشخيص داده شد که از اين تعداد، 16 مورد (3/59% کل موارد و 7/72% موارد تلفات ناشي از آلودگيهاي باکتريائي) مربوط به آلودگي به باکتري E.coli (به صورت مطلق يا مشترک) بوده است. در اين ميان 9 مورد (3/33% کل موارد و 2/56% موارد آلودگي به E.coli ) در اثر ابتلا به آلودگي روده اي و ايجاد کلي انترو توکسمي تشخيص داده شد. 
يکي از علل ايجاد کلي سپتي سمي، آبهاي آلوده مي باشد که با استفاده از 2-1 ppm کلر مي توان آنرا مرتفع نمود. بررسي انجام شده بر روي اطلاعات موجود در آرشيو آزمايشگاه تشخيص دامپزشکي اکلاهاما نشان مي دهد مهمترين عامل مرگ و مير در ميان جمعيت 121 قطعه اي شترمرغهائي که جهت تعيين علت مرگ، در اين مرکز مورد تحقيق و بررسي قرار گرفته اند، سندرم ضايع شدن جوجه ها (ostrich chick fading syndrome or OCFS ) بوده است. در نمونه هاي گرفته شده از اندامهاي گوناگون اين بيماران آلودگي شديد به کلبسيلا پنومونيه ، E.coli و نيز آلودگي همزمان بوسيله اين دو ميکرو ارگانيسم مشاهده شد، که منجر به بروز تلفات در گله به ميزان 100- 40 درصد مي گردد. 
در تحقيق انجام گرفته بر روي نمونه هاي شترمرغ ارجاع شده به بخش باکتريولوژي انستيتو دامپزشکي آندرسپورت آفريقاي جنوبي طي ژانويه تا دسامبر سال 1992، از مجموع 94 مورد بررسي شده، 11 مورد (7/11%) آلودگي به سويه هاي گوناگون E.coli مشاهده شد. 
همچنين E.coli از اويدوکت شترمرغ بالغ مولد جدا شده است که احتمال بروز سالپنژيت چرکي مشابه آنچه که در ماکيان و مرغهاي بالغ وجود دارد، در شترمرغ سانان تشخيص داده نشده است. 
با توجه به موارد بيان شده ملاحظه مي گردد که باکتري اشريشيا کلي قابليت تزايد و فعاليت در اندامها و بافتهاي زيادي را دارد و نيز در صورت فراهم شدن زمينه براي تکثير و فعاليت اين باکتري مقابله با آن و محدود ساختن آن بسيار دشوار خواهد بود. لذا تلاش در جهت محدود ساختن عوامل زمينه ساز اين عارضه، نقش به سزائي در کاهش تلفات ناشي از فعاليت اين ميکروارگانيسم و پيشگيري از بروز چنين مواردي در آينده خواهد داشت. 
وو
و
تهيه کنندگان:
دکتر امير شهرآئيني
دکتر محمد حسن بزرگمهري فرد
دکتر تقي زهرائي صالحي
دکتر پيام حقيقي خوشخو
دکتر شهرام درداري

کيفيت گوشت در شترمرغ و عوامل موثر بر آن.

پرورش شترمرغ در کشورهاي زيادي در حال توسعه و رشد مي باشد. درتمامي کشورها مانند آفريقاي جنوبي، اغلب توليد کنندگان از مساله واحدي گله مند هستند و آن تنوع وزن لاشه و متفاوت بودن وزن ماهيچه هاي هر قطعه است. 
همچنين مشکل ديگري نيز در مورد مصرف کنندگان يا خريداران وجود دارد. آنها اغلب با وزن مورد انتظار توده عضلاني، در هنگامي که کل لاشه را از توليد کنندگان خريداري مي کنند، مشکل دارند. اين امر به دليل داده ها و اطلاعات ضعيف در مورد وزن ماهيچه ها در صنعت پرورش شترمرغ مي باشد. 
تا زماني که توليد کنندگان و پرورش دهندگان به بررسي اين مشکل نپردازند و آنها را حل نکنند، پرورش و فروش شترمرغ از نظر اقتصادي دچار مشکل خواهد بود. اما چرا اين چنين است؟ 
عوامل مهم متعددي در فرآيند اقتصادي شترمرغ دخالت دارند که در زير به برخي از آنها پرداخته شده است: 
....
از يک صنعت پوست ساز تا يک صنعت پول ساز 
اين صنعت مي کوشد تا از يک حالت پوست ساز به حالت صنعتي پولساز درآيد. صنعتي حرفه اي به منظور توليد دامهايي که گوشتي با کيفيت بالا دارند، آنطور که مطلوب نظر مصرف کنندگان است. اغلب افراد صاحب نظر در اين مورد توافق دارند که در صورت حصول پرندگاني با گوشت بيشتر از 40 کيلوگرم، اين صنعت از نظر تجاري براي توليد کنندگان به صرفه خواهد بود. اگر چه سايرين هنوز بر تلاشهاي خود در جهت حفظ همان وضعيت صنعت پوست ساز که بر پايه پرورش پرندگاني با کيفيت پايين گوشت و همان روشهاي قديمي پرورش مي باشد، اصرار مي ورزند. اين افراد معتقدند که اين وضعيت باعث حفظ ارزش تجاري پوست مي شود که به عقيده آنها تنها سود پرورش تجاري شترمرغ است که البته اين نظريه عامل پس رفت صنعت شترمرغ مي باشد. 
....
نوسان گسترده در وزن و کيفيت عضلات هر لاشه 
فرآيند کنندگان برنامه خاصي بر اساس ميزان آگاهي از تعداد پرندگاني که به منظور کشتار کنار گذاشته شده اند و يا مي توانند در هر روز کشتار شوند، دارند. دامنه وزن لاشه ها، کل محصول گوشت و نيز وزن ماهيچه هاي هر قطعه از بدترين حالت متوسط 16 کيلوگرم تا ميانگين 50 کيلوگرم گوشت در شترمرغهاي 12 ماهه تغيير مي کند. اين دامنه 34 کيلوگرمي، حدود 300% نوسان ازتوليد پايين تا پرندگاني با توليد بالا ايجاد مي کند. گوشت حاصل از پرندگان کوچک جثه عموما در درجه دوم به نسبت گوشت پرندگان بزرگتر قرار دارند. 
آنچه که به نظر مي رسد اين است که براي فرآيند کنندگان خريد و پرداخت هزينه به توليد کنندگان هنگامي که سيستم پرداخت به ازاي هر قطعه پرنده باشد (يعني تمامي پرندگان قيمت يکساني داشته باشند)، به صرفه نيست. 
اين مسئله نشان مي دهد که حالت مطلوب، پرداخت به ازاي محصول گوشت بي استخوان است نه پرداخت به ازاي لاشه و يا پرداخت به ازاي هر قطعه پرنده. وقتي سيستم پرداخت، بر اساس هر قطعه پرنده و يا پرداخت به ازاي لاشه است، تنها برندگان و سود کنندگان اين سيستم ضعيف ترين توليد کنندگان مي باشند که ضعيف ترين و پايين ترين کيفيت گوشت را توليد مي کنند بنابراين قرار دادن کل اين صنعت در معرض خطر و ريسک به اين شکل، از نظر اقتصادي پايدار و هميشگي نخواهد بود. 

اگر کارگاهي با ظرفيت روزانه 100 قطعه کشتار در روز فعاليت مي کند، با داشتن اين دامنه متنوع از توليد پايين تا توليد بالا، ممکن است در بدترين حالت تنها 1600 کيلوگرم گوشت براي فروش داشته باشند و يا بر عکس در حالت خوب 5000 کيلوگرم گوشت با همان تعداد پرنده عرضه کنند. حال هزينه هاو تجهيزات مورد نياز اين فرآيند را چگونه مي توان پيش بيني کرد؟ در چنين شرايطي هيچ صنعت فرآوري و تکميلي نمي تواند موثر و جوابگو باشد. 
هزينه هاي فرآيند براي پرندگان بسيار نزديک به يکديگر است اما همانطور که گفته شد، مقدار نوساني به ميزان 300% در هزينه هاي کشتار به ازاي هر کيلوگرم گوشت وجود دارد که به دليل تنوع در ميزان توليد گوشت و عضله در پرندگان است. اين امر به وضوح نشان مي دهد که چرا فرآيند کنندگان نمي توانند به طور عادلانه و ثابت هزينه اي را براي خريد هر قطعه پرنده يا لاشه مشخص و تعيين کنند .زماني که پرداخت بر اساس گوشت بي استخوان مي باشد، مي بايد سيستمي بر اساس کيفيت درجه بندي شده گوشت و با توجه به کل محصول گوشت توليدي برقرار شود تا بتوان مزيت پرورش پرندگان خوب و نيز حذف پرندگان ضعيف و غير اقتصادي را به توليد کنندگان آموخت. اين امر همچنين باعث تضمين، داشتن گوشتي با کيفيت بالا که مطلوب نظر مصرف کنندگان است، مي گردد و بدين ترتيب تقاضا افزايش مي يابد. 

جداول صنعت گوشت اطلاعات ضد و نقيضي را نشان مي دهند: 
در سال 2000، جامعه بين المللي شتر مرغ (IOA) جدول گوشتي را به منظور کمک در جهت استاندارد کردن نحوه تشخيص و درجه بندي ماهيچه منتشر کرد و همچنين ميانگين وزن ماهيچه را براي راهنمايي کاربران گزارش کرد. 
قبل از معرفي اين جداول گوشت IOA، جامعه شترمرغ آمريکا AOA نيز جدول گوشت خودش را که شامل درجه بندي ماهيچه و نيز دامنه تغييرات وزن ماهيچه بوده منتشر کرده بود. 

شکي نيست که در صنعت پرورش شترمرغ سردرگمي فاحشي وجود دارد. همه چيز بستگي به اين دارد که از چه جدولي در هرکشور استفاده مي شود و اين امر است که براي مصرف کنندگان و مشتريان تعيين مي کند که چه انتظارات و خواسته هايي مي بايد داشته باشند. 

اين امر باعث بوجود آمدن مشکلات جدي براي فرآيند کنندگان و نيز مصرف کنندگاني که از اين جداول استفاده مي کنند شده است و بنابراين تاثير منفي بر عملکرد فرآيند کنندگان به دليل تغييرات فراوان اين وزنها خواهد داشت. همانطور که مي توان از اين جداول نتيجه گرفت وزن ماهيچه ها در موارد گوناگون گاه تا دو برابر آن چيزي است که در اغلب موارد بين بدترين و بهترين حالت وجوددارد. بنابراين بدست آوردن ميانگين ها بدين صورت بيانگر ميزان تنوع و پراکندگي و نيز بوجود آمدن مشکلات بعدي خواهد شد. 
نتايج بدست آمده از تحقيقات صورت گرفته بر روي مزارع بزرگ آمريکا که در آنها پرندگان با جيره هاي صحيح تغذيه شده و بهترين کيفيت گوشت ممکنه را داشتند حکايتي غير از آنچه جداول IOA ارائه مي دهند، در بر دارد. اين تحقيقات به وضوح نشان مي دهد که پرندگاني که با جيره صحيح تغذيه مي شوند، به طور معني داري عملکرد بهتري از نظر وزن ماهيچه نسبت به جداول بين المللي گوشت IOA دارند. پرندگاني که دراين مورد گزارش شدند، از نظر ژنتيکي برتري خاصي نداشتند، پرندگاني معمولي که توسط توليد کنندگاني متفاوت و متعددي تحت رژيم غذايي خوبي رشد يافته بودند. 
اين مزارع از روش" صنعت جديد شترمرغ" که Blue M. توصيه کرده بود و توليد گوشت با هزينه هاي موثر را در بر مي گرفت، استفاده مي کردند. داده هاي B.M همچنين ذکر مي کند که اوزان ماهيچه اي خوب مربوط به گوشت شترمرغهايي مي شود که همگي تحت عنوان درجه يک طبقه بندي شده بودند، با گوشتي قرمز و روشن با درجه لطافت مناسب و مطابق بانيازهاي مصرف کنندگان. 
....
مثالهايي از تنوع و پراکندگي بيش از حد اوزان ماهيچه 
کشتارگاهSoartland در افريقاي جنوبي مثالهايي عملي درزمينه همين مشکل گردآوري کرده است: 
1- سوپر مارکت بزرگي در اروپا وجود داردکه فيله صدفي را براي استيکي به وزن200 گرم استفاده مي کند دريک گروه 92 تايي از پرندگان حتي يکي از فيله هاي صدفي بدست آمده هم حد اقل وزن مورد نظر را نداشتند و همگي بسيار کوچک بودند. در نتيجه اين غذا به علت عدم توانايي درتهيه مواد اوليه آن از صورت حذف شد. دراين مثال پرندگان حتي از حد اقل تغذيه لازم نيز بهره مند نبوده اند و حتي حداقلهاي ذکر شده در جداول گوشت IOA را هم نداشتند. 

2- مشتري دراين مثال به دنبال استيکي با حد اقل 200 گرم وزن بوده است. حد اقل وزن فيله مورد استفاده، 275 گرم بوده و حداکثر آن 680 gr. ما فيله هايي با وزن 1000 گرم را ديده ايم که حاصل از پرندگاني بوده اند که به خوبي تغذيه شده اند. اين پرندگان مي توانند 5 استيک 200 گرمي براي مشتريان توليد کنند. 

3- مشتري ديگري از گوشت گرد (Oslo 3S) استفاده مي کرد که به او امکان مي داد زرد پي را که در اين ماهيچه وجود دارد جدا کند. اين مشتري انتظار دارد هر نيمه حداقل وزن 500 گرم را داشته باشند. هر قطعه اي کوچکتر از اين وزن نمي تواند نظر اين مشتري را تامين کند. هر چه ماهيچه بزرگتر باشد اين مشتري راضي تر خواهد بود. اغلب گزارش مي شده که مقادير موجود نمي توانند اين حد اقل را داشته باشند که اين هم به علت نوع جيره مصرفي بوده است. 
اين موضوع باعث تخريب صنعتي است که مايل به رشد آن هستيم. 
....
تنوع در کيفيت گوشت 
عضله Os1060 ماهيچه اي است که داخل و بيرون لاشه نقش دارد. در پرنده اي با کيفيت خوب، اين ماهيچه کامل است و يکي از بهترين عضلات در پرندگان به حساب مي آيد. برخي از فرآيندکنندگان هيچگاه متوجه وجود آن نشده اند. درپرندگاني که به خوبي تغذيه شده اند نمي توان از نظر لطافت از يک سر عضله تا انتهاي ديگر تفاوتي قائل شد. فيبرها در کل ماهيچه به يک صورت بوده و همه برشها همانند هم مي باشند. در پرندگاني که تغذيه ضعيفي دارند يک انتهاي اين عضله ضمخت است و حتي با چاقو به سختي بريده مي شود. 
جداول بين اللمللي IOA اين ماهيچه را به عنوان معياري براي نشان دادن کيفيت فيله و استيک در نظر مي گيرند. در صورت کيفيت پايين اين عضله، کاهش و افت چشمگيري در کيفيت بروز خواهد کرد. 
....
ابعاد اقتصادي و مالي اين قضيه به چه صورت است؟ 
يک فرآيند کننده اروپايي بيان مي دارد که کيفيت فيله در پرندگاني که به عنوان استيک فروخته مي شوند بسيار پايين است و ترجيح داده مي شود که هيچگاه آنها را به عنوان گوشت استيک به فروش نرسانند. 
عامل مهم و قابل توجه ديگر در هنگام بازديد ازکارخانه هاي فرآيند گوشت، مقدار گوشت با رنگ روشن است که مي بايد از ماهيچه فيله با کيفيت بالا بدست آيد. اين موضوع دو کاربرد و نکته هزينه اي و مالي دارد: کاهش کيفيت به علت کاهش وزن برشهاي ارزشمند بعلاوه زمان مورد نياز براي فرآيند بايد مورد توجه قرار گيرد. در پايان، عدم گسترش رشدخوب ماهيچه و تحليل آن که به علت رژيم غذايي ضعيف پرندگان اتفاق مي افتد، باعث پراکندگي وتنوع رنگ گوشت از گله اي به گله ديگر مي شود که اين موضوع بر طعم و بافت گوشت نيز اثر مي گذارد. در پرندگاني که به خوبي تغذيه شده اند، عضلات انفرادي و نيز مجموعه عضلات از نظر رنگ يکنواخت مي باشند. اما در صورت جداسازي آنها از يکديگر، آنتي اکسيدانهاي موجود در گوشت وارد عمل مي شوند و رنگهاي روشن قرمز را مي سازند. 
....
تنوع در ميزان درآمد به ازاي هر پرنده 
متخصصين تغذيه به پرورش دهندگان مي گويند که پرندگان را مي توان در سن 9 ماهگي کشتار کرد، اما پوست هنوز در اين سن به بلوغ و تکامل نرسيده و کيفيت لازمه را ندارد. 
اين توصيه به وفور شنيده مي شود و به نظر مي رسد توسط افرادي که هيچ سر رشته اي از تغذيه دام ندارند گفته مي شود. بنابراين چرا هنوز به گفتن چنين عباراتي اقدام مي شود؟ 
افرادي که چنين توصيه اي مي کنند احتمالا هيچ گاه شانس اين را نداشته اند که پوست حاصل از پرندگاني را که خوب تغذيه شده اند ببينند. همچنين چنين فرض مي کنند که 95 کيلوگرم، همان وزن مطلوب براي کشتار است. در مورد بازده گوشت حاصل از يک پرنده با توليد کنندگان صحبت شد و گفته شد که فقط 25% کل درآمد يک پرنده مربوط به گوشت او مي شود. اين در صورتي است که پرندگان خوب تغذيه نشده باشند و خوب رشد نکرده باشند. همچنين برخي از متخصصين تغذيه به پرورش دهندگان مي گويند که در پرندگاني که بيش از 9 ماه نگهداري شوند، فقط چربي افزوده مي شود. اين گفته صحيح نيست. اگر تغذيه خوب انجام شود روند افزايش عضله تا 12 و 14 ماهگي ادامه خواهد يافت. 
پس همانطور که از ابتدا روشن بود، نوع تغذيه و جيره مورد استفاده تاثير مستقيمي در کيفيت لاشه، ميزان گوشت بدست آمده، کيفيت گوشت و در نتيجه ميزان سودآوري مزارع دارد. در نتيجه مي توان گفت اقتصادي ترين و هوشمندانه ترين راه جهت کسب سود بيشتر استفاده از متخصصين تغذيه و مهندسين دامپرور جهت تنظيم جيره هاي غذائي با کيفيت مي باشد. 

....

رضا هنرور

اقدامات مراقبتي و بهداشتي در دوران نگهداري پرندگان بالغ- بخش 1

عليرغم تصور بسياري از افراد که تنها مراقبتها و تغذيه شترمرغ ها را در هنگام توليد مثل امري واجب و پر اهميت مي دانند، بايد خاطرنشان کرد که برخلاف اين عقيده، برنامه هاي تغذيه اي و مديريتي زمان استراحت نه تنها کم اهميت تر از دوران تخمگذاري بلکه با توجه به تحقيقات علمي و عملي انجام گرفته حتي بسيار پر اهميت تر است. 
دوران نگهداري از هنگام توقف تخمگذاري شترمرغ ها شروع مي شود و مدت آن حدود 2 الي 3 ماه به طول مي انجامد. هدف از دوران نگهداري دادن فرصت استراحت به شترمرغ براي ترميم بافت و اندامها و ذخيره کردن مواد مصرف شده است بنابراين اصلا توصيه نمي شود که پرنده ها کمتر از 3 ماه زمان استراحت داشته باشند. 

اقدامات مراقبتي (در ماه اول)
...
مرحله اول: قطع جيره تخمگذاري و شروع به دادن جيره نگهداري به شترمرغ ها. 
بعد از تصميم گيري به توقف تخمگذاري شترمرغ ها، مزرعه دار بايد سريعا جيره تخگذاري را با جيره نگهداري تعويض کند (البته پيشنهاد مي گردد که اين جايگزيني جيره به تدريج و حداقل در طول يکهفته انجام گيرد)و چون ما اين کار را به صورت ناگهاني انجام مي دهيم شترمرغ ها چند روزي به تخمگذاري ادامه مي دهند که اين حالت عادي است. به همين دليل توصيه مي شود شترمرغ ها 7 تا 10 روز در همان حصار باقي بماند. 

مرحله دوم: جداسازي 
جدا کردن شترمرغ نر از ماده در دوران نگهداري تا هنگام دوران تخمگذاري بعدي شترمرغ ها امري است طبيعي. توصيه مي شود در اين دوران شترمرغ نر و ماده در حصارهائي قرار گيرند که اصلا نتوانند همديگر را ببينند. اين کار باعث مي شود پرنده کاملا استراحت کرده و آماده جفتگيري براي دوره بعدي شود. هنگام جداسازي شترمرغ نر از ماده بايد به اين نکته توجه داشت که حصار اختصاص يافته مخصوصا براي نرها بزرگ باشد تا در هنگام درگيري، پرنده فضاي کافي براي عکس العمل داشته باشد. به دليل تعويض جيره از تخمگذاري به نگهداري حس تهاجمي شترمرغ نر، به طور محسوسي کاهش مي يابد و چون حدودا 7 تا 10 روز پيش از جداسازي، جيره نگهداري را شروع کرده ايم، اين مساله نيز منجر به کاهش درگيري مي شود. 
براي اينکه بتوانيم شترمرغ نر و ماده اي را که در دوران توليد مثل، توليد خوبي داشتند باز هم در کنار هم قرار دهيم، بايد از سيستمهاي مديريتي مانند پلاک گذاري، نصب ميکروچيپ و يا ديگر سيستمها استفاده کرد. البته جداسازي شترمرغ هاي نر و ماده هر زمان عملي و ممکن نيست. 
استفاده از جيره مناسب و دقيق در دوران نگهداري شترمرغ ها براي جلوگيري از کم شدن تعداد تخم در دوران تخمگذاري بسيار مهم است. بنابر اين تا هنگام تخمگذاري، شترمرغ بايد تحت کنترل قرار گيرد تا علائم توليد مثلي در پرندگان نر و ماده به طور طبيعي در آخر دوره باز گردد. 

مرحله سوم: اقدامات درماني و مراقبتي 
در هنگام جداسازي شترمرغ ها اقدامات زير بايد انجام گيرد: 

1- براي از بين بردن انگلهاي داخلي از داروهاي ضد انگل استفاده شود. 
2- کنه ها موجود در لابه لاي پر و انگلهاي خارجي از بين برده شوند. 
3- در صورت لزوم واکسيناسيون از قبيل نيوکاسل و آنفلوانزا انجام گيرد. 
4- کندن و چيدن پرهاي رسيده که از اين طريق به راحتي مي توان در هنگام نبود توليد درآمد مناسبي براي جبران هزينه ها داشته باشيم. البته در مناطق سردسير کندن پر توصيه نمي شود. 
5- شترمرغ هائي که راندمان توليد بالائي داشته اند شناسائي و محيط براي بروز قابليت هاي ژنتيکي آنها آماده گردد. براي انکه بتوانيم خصوصياتي مانند درصد باروري و نطفه داري شترمرغ ها را شناسائي کنيم بايد تعداد پرندگان را در گروه هاي توليد مثلي کاهش دهيم. براي همين بايد همراه هر شترمرغ ماده يک نر در گروه توليد مثلي قرار داده شود ولي در عمل چون اين نوع سيستم پر هزينه بوده و مقرون به صرفه نمي باشد لذا به مزرعه داران توصيه نمي گردد. هنگامي که از گروه هاي توليد مثلي کوچک مانند 4 نر به 5 ماده استفاده مي کنيم نتايج خوبي به دست مي آيد و درعين حال اين امر به مزرعه داران اين امکان را مي دهد که شترمرغ هائي را که توليد مثل ندارند شناسائي و از چرخه توليد حذف کند. 
6- پرندگاني که بيماري چشمي و پوستي دارند، بالشان شکسته و يا پايشان آسيب ديده را شناسائي و از گله جدا کرده به درمان شکستگي و آسيب ديدگي آنها بپردازيم. شترمرغ هائي که از ناراحتي هائي از قبيل شکستگي و ... رنج مي برند، در فصل توليد مثل توليد نخواهند داشت و بدون هيچ سودي دان مصرف مي کنند به همين دليل جدا کردن اين گونه شترمرغ ها در دوران نگهداري براي درمان بسيار مهم است. 
7- شناسائي و جدا کردن شترمرغ هائي که کجي و انحراف پا و يا ساق دارند. اين امر مخصوصا براي شترمرغ هاي نر بسيار اهميت دارد زيرا پرندگان نري که در پا و ساق انحراف دارند در هنگام جفت گيري مشکل پيدا خواهند کرد. 
8- شترمرغ هائي که اندام تناسلي آنها مکررا محکم و در خارج از محل (proctodaeum) قرار مي گيرد را شناسائي و از گله جدا کنيم. البته دليل اين مشکل هنوز مشخص نيست ولي منجر به عفونت و جراحت مي شود. اين نوع شترمرغ هاي نر براي جفت گيري مناسب نيستند چون ريسک عفونت شترمرغ ماده را در بر دارد. بهبود اين نوع پرندگان بسيار مشکل مي باشد و به همين دليل اين گونه شترمرغ ها را بايد از گله جدا کرد. 
9- شناسائي پرندگاني که تناسب اندام مناسبي ندارند و جدا کردن آنها از گله. 
توجه داشته باشيد که شترمرغ هاي نر داراي بدني به شکل مثلث هستند که هر چه به طرف دم پيش مي رويم باريکتر مي شود، با دمي به سمت بالا که اين امر باعث بروز رفتارهاي توليد مثلي مناسب از سوي شترمرغ ماده خواهد شد. شترمرغ هاي ماده برعکس شترمرغ نر داراي پشتي پهن و صاف هستند که هر چه به طرف پشت حيوان حرکت کنيم پهن تر مي شود. 
10- جايگزيني شترمرغ هاي مسن با شترمرغ هاي جوان. اصولا مزرعه داران از شترمرغ ها تا سن 15 سالگي و يا کمي بيشتر، بسته به توليد و بهره اقتصادي آنها، به صورت مولد استفاده مي کنند ولي براي اينکه راندمان توليد ما در حداکثر قرار گيرد بايد هر 8 تا 10 سال پرنده ها را با پرنده هاي جوانتر جايگزين کنيم.

اقدامات مراقبتي و بهداشتي در دوران نگهداري پرندگان بالغ- بخش 2

خصوصيات و ويژگيهاي جيره دوران نگهداري 
در سيستمهاي مديريتي به صورت بسته، به دليل اينکه محلي براي چراي آزاد گله به صورت تناوبي وجود ندارد، جيره نگهداري تنها ماده غذائي است که در اختيار شترمرغ ها قرار داده مي شود. اين نوع جيره در گله به صورت آزاد در اختيار شترمرغ ها قرار داده مي شود. بسته به فرمول جيره نگهداري مقدار مصرف روزانه شترمرغ ها بين 2 تا 3/2 کيلوگرم متغير است. 
بايد به اين نکته توجه کرد که مقدار مصرف حيوان را نبايد از 2 کيلوگرم کمتر در نظر گرفت چون منجر به رفتار تهاجمي شده و پرندگاني که کمتر حالت تهاجمي دارند تحت تاثير قرار گرفته و نمي توانند مواد غذائي مورد احتياج خود را از جيره تامين کنند که اين امر منجر به فاصله گرفتن اين گونه شترمرغ ها از وضعيت مطلوب مي شود. 
....


....
محدود کردن جيره منجر به از بين رفتن آرامش شترمرغ و ديگر مشکلات استرسي مي شود. همچنين محدود کردن جيره منجر به بروز رفتارهائي چون پرخواري (pecking feather) و مشکلات عديده ديگر در هنگام فصل تخمگذاري بعدي در پي خواهد داشت. 

از جمله اقداماتي که در طول 2 تا 3 ماه دوران نگهداري شترمرغ ها بايد انجام داد به قرار زير است: 

1- کنترل انگلهاي خارجي و داخلي 
بعد از درمان اوليه بيماري انگلي براي اينکه ما حلقه اپيدمي انگل را بشکنيم مجددا به معالجه حيوان بر عليه بيماريهاي انگلي توصيه مي شود. بايد به اين نکته توجه داشت که تمامي مراقبتهاي انگلي از جمله دارو و اسپري بايد به يکباره مورد استفاده قرار گيرد، اين اقدام منجر به ايجاد پرندگان مناسب براي دوره بعدي تخمگذاري و از بين رفتن تمامي مواردي که توليد را کاهش مي دهد خواهد شد. داروهائي که از طريق جيره در دسترس حيوان قرار داده مي شود نسبت به داروهائي که از طريق دهان به حيوان داده مي شود، ارجحيت دارند. در اين روش دارو را طي 3 روز با جيره حيوان مخلوط کرده و به اين ترتيب پرندگان نيز بي دليل مورد آزار قرار نمي گيرند. در صورت امکان توصيه مي شود اين روش در دوران نگهداري هر ماه مجددا تکرار شود. 

2- کنترل ساختار بدن 
در هنگام دوران نگهداري مزرعه دار بايد مکررا ساختار بدني حيوان را مورد ارزيابي قرار دهد تا از اين طريق بتواند فرمول جيره و مقدار مصرف جيره را تنظيم کند. چاقي به هر دليلي بايد جلوگيري شود به دليل اينکه منجر به ناهماهنگي در هم زماني رفتار توليد مثلي (مانند قرمز شدن که يک ماه پيش از دوران تخمگذاري شروع مي شود) در پرنده نر و ماده خواهد شد. به دليل اينکه جيره تخمگذاري منجر به چاقي پرندگان مي شود در دوران نگهداري، استفاده از جيره تخمگذاري توصيه نمي گردد. 
در دوران نگهداري استفاده بيش از حد غله به دليل توليد انرژي و پروتئين بالا مي تواند مضر باشد. اگر مقدار پروتئين جيره بيش از مقدار مورد نياز باشد منجر به اختلالات متابوليسمي مي شود. بدين صورت که پرنده از پروتئين اضافي براي توليد انرژي استفاده کرده و اين فرآيند در هنگام هضم غذا سبب افزايش نا خواسته حرارت بدن و استرس گرمائي و همچنين منجر به بر هم زدن آرامش حيوان و پرخواري و حتي در مناطق گرم و مرطوب سبب مرگ حيوان نيز مي شود. 
استفاده بيش از حد از غلات (ذرت- جو- گندم- يولاف) مخصوصا در اقليمهائي که آب و هواي گرم دارند سبب ذخيره چربي و منجر به درگير در بين نرهائي که خواستار جفت گيري هستند خواهد شد، به همين دليل توصيه مي شود در مناطق گرم تا حد امکان از غلات در جيره استفاده نشود. 
هدف از دوران نگهداري، غير فعال و آرام ساختن پرنده و تجديد بافت و نيرو و ذخيره کردن مواد لازم بدون ذخيره چربي در بدن مي باشد. به همين دليل براي ايجاد بهترين حالت توليد از نظر اقتصادي استفاده از آمينو اسيدهاي گوناگون (ليزين، متيونين، سيستئين و ...) و مواد معدني و آلي اهميت دارد. 

3- اقدامات لازم براي کاهش وزن در پرندگان چاق 
به دليل اينکه جيره تخم گذاري براي تخمگذاري پرندگان در هر دو روز يکبار تنظيم شده تا مواد مورد احتياج پرنده را تامين کند. شترمرغ هائي که کمتر از اين مقدار تخمگذاري مي کنند بيشتر از مقدار مورد نيازشان مواد مغذي مصرف کرده و اين امر منجر به ذخيره چربي و چاقي پرنده در دوران تخمگذاري خواهد شد. البته مسئله چاقي تنها به فرمول جيره بستگي ندارد بلکه فاکتورهاي بسياري در اين امر دخيل هستند که بايد تلاش کرد تا پرندگان در شرايط مناسب و ايده آل وارد دوره بعدي تخم گذاري شوند. 
به دليل اينکه چاقي با تنبلي جنسي (شور جنسي و يا تمايل به جفت گيري)، ناتواني جنسي و کاهش توليد رابطه مستقيم دارد بنابراين از بين بردن چربي هاي اضافي پرندگان بسيار اهميت دارد. براي اينکه بتوان وزن پرنده را کاهش داد بايد از يک روش مناسب ومورد اطمينان با استفاده از کنسانتره ضعيف به همراه علف مورد استفاده قرار داد. در صورت امکان مي توان توسط علف و مواد معدني مخصوص شترمرغ به نتايج خوبي درد کاهش وزن دست يافت. 

نتيجه: 
هدف از دوران نگهداري امکان استراحت پرندگان توليد کننده (توقف فعاليتهائي از قبيل جفت گيري و تخم گذاري) و دادن فرصت براي تجديد ذخاير مورد استفاده است. 
همچنين اين دوران به مزرعه داران امکان پرکني و مقابله با انگلهاي داخلي و خارجي و شناسائي پرندگان پر توليد و ديگر اقدامات مورد نياز را مي دهد. 
دوران نگهداري يا استراحت که حدودا سه ماه به طول مي انجامد سهم عمده اي را در موفقيت و افزايش توليد دارا است. به طور طبيعي يک ماه پيش از دوران تخمگذاري در پرندگان نشانه هاي توليد مثلي (قرمز شدن) نمايان مي شود. 
اقدامات مراقبتي و تغذيه اي در دوران نگهداري منجر به هماهنگي پرندگان در بروز رفتارهاي جنسي شده و به اين ترتيب منجر به همزماني جفتگيري پرندگان خواهد شد.

انباشتگي در شترمرغ.

 
انباشتگي عبارتست از تجمع مواد غذايي يا غير غذايي در پيش معده که متعاقب آن حرکات گوارشي متوقف شده و سرانجام پرنده در اثر گرسنگي مفرط و ضعف شديد تلف مي شود. 
..
اتيولوژي 
انباشتگي پيش ازآنکه علامت يک بيماري باشد، ناهنجاري رفتاريست، استرسهاي مختلف وارده به شتر مرغ مانند استرس جدايي از والدين ، استرس ناکامي در يافتن غذا، استرس ناتواني در جهت يابي و غيره مي توانند باعث بروز ناهنجاري هاي رفتاري مثل نوک زدنهاي غيرطبيعي وتغيير رفتار تغذيه اي گردند که اغلب منجر به خوردن مواد موجود در بستر مانند شدن ، سنگريزه ، سنگ، علوفه، خشک ، تيغه هاي بلند علوفه ها و غيره مي شوند. ..
بطورکلي هر يک از استرسهاي عنوان شده بعنوان مقدمه اي براي آغاز بيماري محسوب مي شود. در مورد هريک از اين استرس ها توضيحات مختصري آورده شده است: 
..
استرس ناتواني در جهت يابي 
ذهن شترمرغ نقشه اي از محيطي که در آن زندگي مي کند را در اختيار دارد و هميشه نسبت به موقعيتش در محيط آگاه است يا به عبارتي مي داند در چه قسمتي از نقشه واقع شده است. در مزرعه هنگامي که شترمرغ به محيط جديدي منتقل مي شود، به عنوان مثال از يک پن به پن ديگر يا از مزرعه اي به مزرعه ديگر، نقشه محيط جديد براي پرنده ناشناخته است. اين امر باعث ناتواني پرنده در جهت يابي مي شود و مدتي طول مي کشد تا با محيط سازگاري پيدا کند . اين ناتواني عمدتا" ايجاد استرس در پرنده مي نمايد. 
..
استرس جدايي از والدين 
دوري وجدايي از والدين باعث ايجاد استرس و بروز صداي لرزشي ( به صورت Kr Kr Kr) در جوجه ها مي گردد. در صورتي که اين استرس تداوم يابد جوجه دپرس شده و دچار ناهنجاري رفتاري مي شود. 
..
استرس ناکامي در يافتن غذا 
اين استرس عمدتا" به دنبال تغيير جيره غذايي و استفاده از مواد غذايي جديد و ناشناخته در جيره رخ مي دهد در پرندگان بالغ عدم توانايي در دستيابي به يک شريک جنسي مي تواند عامل مسبب بروز اين استرس باشد. ضمنا" در مزارع با تراکم بالا ، بخصوص هنگامي که در يک پن شترمرغهايي با جثه هاي متفاوت نگهداري مي شوند، شترمرغهاي کوچکتر عمدتا" در رقابت براي دستيابي به غذا ناموفق بوده و گرسنه مي مانند و اين امر مي تواند عامل بروز استرس در چنين پرندگاني باشد. 
..
پاتوژنز 
شن و سنگريزه مي توانند با عبور از سنگدان و ورود به روده باعث انسداد سکوم شوند. مواد خارجي نوک تيز با نفوذ به ديواره ، پيش معده و سنگدان باعث ايجاد يک عفونت موضعي با پريتونيت و سپتي سمي مي شوند؛ ولي بطور کلي در تمامي موارد نتيجه بروز استاز گوارشي ثانويه ، لاغري مفرط و در نهايت مرگ مي باشند. 
..
علايم باليني 
چنين کيس هايي علايمي مبني بر لاغري مفرط و استاز گوارشي را نشان خواهند داد. برخي از اين علايم عبارتند از : توقف رشد، کاهش وزن ، لاغري و در نهايت در اثر ضعف شديد توانايي ايستادن را از دست داده و در صورت عدم رسيدگي تلف مي شوند. 
..
تشخيص 
علاوه بر علايم باليني فوق از روشهاي ملامسه ، اندوسکوپي و راديوگرافي هم مي توان درتشخيص انباشتگي استفاده نمود. در روش ملامسه با لمس کردن ناحيه آناتوميکي پيش معده ( 15- 10 سانتي متر پشت جناغ ، سمت چپ خط مياني شکم ) مي توان به راحتي پي به اتساع پيش معده برد و در صورتي که علت انباشتگي شن و سنگريزه باشد در ملامسه ، روده ها هم مي توان اغلب اين مواد را لمس نمود. در روش راديو گرافي ، پس از بيهوش کردن پرنده از نماهاي جانبي (Lateral) و پشتي – شکمي (Dosoventral) ناحيه شکم مي توان مواد خارجي تجمع يافته ( مانند فلزات ، شن و سنگ ) را با دانسيته ء بيشتري مشاهده نمود. در شترمرغهاي بالغ ، بدون نياز به بيهوشي با استفاده از نماي جانبي مايل (Lateral Oblique) از بخش قدامي و خلفي ران مي توان تصاوير مناسبي براي تشخيص تهيه نمود. 
..
تشخيص تفريقي 
انباشتگي بايد با استفاده از روشهاي عنوان شده ء فوق از بيماريهايي مانند استاز معدي ، مگاباکتريوزيس ، التهاب قارچي پيش معده ، التهاب انگلي پيش معده ، بوتوليسم و تحليل عضلاني تغذيه اي تشخيص داده شود. 
..
علايم کالبد گشايي 
آزمايشات پس از مرگ ، لاغري مفرط همراه با تحليل چربي هاي ناودان کرونر قلب و هيپرتروفي لايه کويلين سنگدان را نشان مي دهد( لايه کويلين در حالت طبيعي ظاهر صاف و هموار دارد، درصورت تداوم استاز معدي و توقف انقباضات سنگدان ، اين لايه از حالت طبيعي خارج شده ، شل و چين خورده مي گردد که اصطلاحا" به اين حالت هيپروتروفي لايه کويلين مي گويند). 
از علايم واضح ديگر در کالبد گشايي، تجمع مواد خارجي در پيش معده است. درمواردي که عامل انباشتگي مواد خشبي باشد، تجمع ساقه هاي بلند علوفه در پيش معده همراه با سنگدان خالي مشاهده مي شود و درصورتي که انباشتگي با شن و سنگريزه باشد، تجمع اين مواد را مي توان در روده کوچک و سکوم هم مشاهده نمود. 
..
درمان 
درمان شامل خروج از انباشته شده از پيش معده مي باشد و بايد قبل از اينکه پرنده دچار ضعف شديد شود انجام گيرد. روشهاي درمان انباشتگي در شتر مرغ عبارتند از: 
1. شستشوي معدي 
2. روش جراحي 
..
پيشگيري 
بطور کلي مهمترين مسئله در پيشگيري از وقوع بيماري ، جلوگيري از وقوع عوامل استرس زاست. 
برخي از اين روش ها عبارتند از: 
..
پيشگيري از استرس ناتواني در جهت يابي 
براي پيشگيري از وقوع اين استرس بايد از جابجايي هاي بيهوده ممانعت به عمل آورد و هرتغيير مکاني بايد به تدريج صورت گيرد تا به پرنده اجازه سازگاري با محيط جديد داده شود؛ بدين منظور مي توان جوجه ها را در روزهاي اوليه ء جابجايي بطور موقت روزانه به جايگاه اوليه شان منتقل نمود تا از اين طريق با يادآوري مکان قبلي ، رفتارهاي قالبي شان مانند خوردن و نوک زدن را به ياد آورند. درصورتي که پرنده در محيط جديد احساس ناامني نمايد ، يک شخص يا يکي از والدين را بايد چند روز اول جابجايي کنار پرنده قرار داد. به عبارتي هيچ گاه نبايد پرنده اي را که به محيط جديدي انتقال يافته تنها گذاشت. 
..
پيشگيري از استرس جدايي از والدين 
براي پيشگيري از وقوع اين استرس روشهاي زير قابل ذکرند: 
الف ) در شرايط فارم که جوجه ها به طور مصنوعي پرورش مي يابند، انسان نقش والدين جوجه را بر عهده دارد؛ استفاده از لباسهاي يک رنگ و يک شکل براي افرادي که با جوجه ها در ارتباطند باعث مي شوند تا جوجه ها توانايي تفريق بين افراد مختلف را نداشته و در تمام طول شبانه روز وجود والدين را در کنارشان احساس کنند. 
ب ) استفاده از آدمکهايي با لباس مشابه افراد مرتبط با جوجه ها در داخل و خارج پن در کاهش اين استرس مؤثرند. 
پ ) تحقيقات انجام شده نشان مي دهد که حضور خرگوش در 3 هفته اول زندگي در پن جوجه ها ، در کاهش بروز اين استرس نقش مهمي دارد. 
..
پيشگيري از استرس ناکامي در يافتن غذا 
براي پيشگيري از وقوع اين استرس بايد جيره ها به تدريج تغيير يابند و از قرار گرفتن جوجه هايي با جثه هاي متفاوت و تراکم بيش از حد دريک پن نيز جلو گيري گردد. 
کليه مواد مسبب انباشتگي مانند تيغه هاي بلند علوفه ها ، سنگ هاي درشت و مواد خارجي نوک تيز بايد از بستر جمع آوري گردند. 
..
..
دکتر هوشنگ کميلي و دکتر هژير معين نيا

آسپرژيلوس در شتر مرغ ها-بخش 1 .

 
آسپرژيلوس، شايع ترين بيماري قارچي در گونه هاي مختلف پرندگان مي باشد. اين بيماري، از نظر اقتصادي، مهم ترين بيماري قارچي مشاهده شده در شترمرغ ها مي باشد. آسپرژيلوس فوميگاتوس و آسپرژيلوس فلاووس به همراه آسپرژيلوس نيجر به عنوان عوامل اين بيماري از شترمرغ هاي مبتلا جدا شده است. 
همچنين اين عوامل از جوجه هايي که به طور مصنوعي به دنيا آمده اند، جداسازي شده و خسارات سنگيني را به دنبال داشته اند. دستگاه هاي هچري آلوده، منبع اصلي بيماري آسپرژيلوس در جوجه هاي تازه تولد شده مي باشند. دما و رطوبت همراه با مواد آلي موجود در تخم هاي هچ شده، شرايط مطلوبي را براي توليدمثل سريع قارچ ها و توليد مقادير زياد هاگ فراهم مي کند. 
دستگاه هاي ستروهچر بايد به طور کامل توسط مواد ضد قارچ موثر، تميز و ضدعفوني گردد؛ به اين منظور مي توان از فرمالين و يا محلول 1 درصد کلينا فارم پس از هر هچ و قبل از جايگزيني تخم ها در دستگاه جوجه کشي استفاده کرد. 
کاه يا علوفه خشک آغشته به قارچ که به عنوان بستر استفاده مي شود و يا يونجه هاي خشک شده حاوي قارچ که شترمرغ از آن تغذيه مي کند، منشا مهم آسپرژيلوس در جوجه هاي تازه تولد يافته و در شترمرغ هاي در حال رشد مي باشد. همچنين رطوبت بالا و تهويه ضعيف به علت افزايش ميزان آمونياک در بروز آسپرژيلوس موثر است. جوجه هاي جواني که فرصت کافي جهت کسب ايمني طبيعي عليه قارچ هاي ساپروفيت را پيدا نکرده اند بيشتر درگير اين بيماري مي شوند که در اين زمينه عمده خسارات، مربوط به جوجه هاي زير يک ماه مي باشد. پرندگان بزرگ تا حدودي قادر به تحمل عامل بيماري زاي موجود در مواد غذايي انبار شده است. 
در آب و هواي سرد و در زمستان، گاهي اوقات لازم است شترمرغ هاي جوان را براي مدتي در محيط بسته نگهداري کرد در اين موارد بستر و تهويه مطلوب ساختمان، اهميت به سزايي مي يابد. 
بستر شترمرغ ها بايد تقريبا هر روز تعويض گردد و مواد ضدعفوني و ضد قارچي موثر نيز بايد مورد استفاده قرار گيرد تا سبب کاهش توليدمثل قارچ ها و در نتيجه کاهش هاگ هاي حاصل از آن ها در بستر و ساختمان گردد. 
پرندگان به طور معمول در معرض قارچ ها قرار دارند و فقط در شرايط خاص، اين قارچ ها پاتوژن مي شوند. آسپرژيلوس معمولا تحت شرايطي همچون استرس، نقصان ايمني بدن، درمان طولاني مدت با داروهاي آنتي بيوتيکي و يا اين که اگر دام در معرض مقادير زيادي از ارگانيسم قرار گيرد، سبب ايجاد بيماري مي شود. 
.
علائم باليني و يافته هاي پاتولوژي
همانند گونه هاي ديگر پرندگان، آسپرژيلوس در شترمرغ ها معمولا يک بيماري تنفسي مي باشد. تمامي قسمت هاي تنفسي مي توانند درگير شوند اما اغلب در جوجه هاي جوان ريه ها و در جوجه هاي بزرگتر کيسه هاي هوايي مبتلا مي شوند. استرس يک عامل مستعد کننده براي ابتلا به اين بيماري مي باشد. 
علائم باليني به محل و شدت ضايعات بستگي دارد که مي تواند سبب ايجاد صداهاي تنفسي تا کوتاه شدن تنفس در شترمرغ ها گردد. ضايعات موجود در کيسه هاي هوايي با شنيدن صداهاي دستگاه تنفسي تشخيص داده نمي شود. 
عفونت دستگاه تنفسي با آسپرژيلوس ممکن است قسمت فوقاني دستگاه تنفسي را درگير کند. در اين صورت سبب آماس قارچي ناي مي شود که ضايعات کوچک گرانولوماتوزي در طول سطح داخلي ناي ديده مي شود. اما در بيشتر موارد ريه ها درگير مي شوند و باعث ايجاد ضايعات شديد گرانولوماتوزي مي گردد. البته در شترمرغ هايي که از طريق بستر و يا کاه آلوده، درگير شده اند تورم و عفونت شديد قارچي کيسه هاي هوايي رخ مي دهد. در شترمرغ هايي که ريه هايشان درگير و دچار آماس گرانولوماتوز ريوي شده است، علائم باليني تنفسي به خوبي ديده نمي شود ولي در شترمرغ هايي که دچار آماس کيسه هاي هوايي شده اند، علائم باليني تنفسي به خوبي قابل مشاهده است. 
.
علائم باليني در شترمرغ هاي مبتلا شامل: 
− بي حالي و افسردگي 
− بي اشتهايي
− توقف رشد
− جمع شدن خلط در دهان
− يبوست شديد
− نرمي استخوان و نهايتا مرگ ومير مي باشد. 
.
جوجه هاي مبتلا معمولا با سرهاي افتاده و نزديک به زمين حرکت مي کنند. اين جوجه ها داراي گرانولوم ها و آبسه هاي زرد و سبز پراکنده در سراسر بافت ريه خود هستند. آسپرژيلوس تنفسي در شترمرغ پنج ماهه اي در شهريور ماه 1383 توسط دکتر کميلي و مهام تشخيص داده شد. اين شترمرغ چند روزي علائم افسردگي و بي حالي را از خود نشان مي داد و با دهان باز نفس مي کشيد در هنگام غذا خوردن از گله جدا مي ماند. پس از کالبد گشايي، التهاب و عفونت شديد کيسه هاي هوايي، همراه با ضخيم شدن ديواره ها مشاهده گرديد. درگيري ريه ها به صورت کانون هاي نکروتيک سبز رنگي قابل تشخيص بود. پس از آزمايش هاي پاتولوژي و ميکروبيولوژي اين تشخيص تاييد گرديد. 
آسپرژيلوس در شترمرغ ها فقط يک بيماري تنفسي نمي باشد بلکه در شرايط خاص ممکن است دستگاه گوارش را درگير کند و يا حتي سبب مشکلات پوستي گردد. 
آسپرژيلوس در دستگاه گوارش شترمرغ ها، با تکثير زياد لايه هاي پيش معده و التهاب آن نمايان مي شود که سبب انباشتگي معده و در نهايت مرگ مي شود.عفونت هاي قارچي دستگاه گوارش معمولا از طريق آلودگي هاي شديد بستر، غذا و استفاده دراز مدت از آنتي بيوتيک ها به وجود مي آيد. 
در صورتي که شترمرغ ها در محيطي با رطوبت بالا و بهداشت ضعيف نگهداري شوند، ممکن است به درماتيت قارچي دچار شوند. ضاتعات پوستي آسپرژيلوس ممکن است موضعي باشد يا اين که بخش وسيعي از پوست را درگير کند. آزمايش هاي بافت شناسي ريسه هاي انشعاب يافته اي را نشان مي دهد که در لايه هاي پوست رسوخ کرده اند. 
دامپزشکان استراليايي، آسپرژيلوس ريوي موجود در شترمرغ هاي 6 ماهه را توصيف کرده اند. اين شترمرغ ها در محيط شلوغ، بستر پر گرد و خاک و در محيطي با دما و رطوبت بالا نگهداري مي شدند.پرنده هاي مبتلا ممکن است عامل بيماري را در اواخر دوران انکوباسيون و يا اوايل به دنيا آمدن کسب کرده باشند که اين عامل عفوني نهفته با استرس فعال مي شود. پرنده هاي مبتلا به اين بيماري، دچار تنگي نفس، سيانوز و کاهش مقاومت فيزيکي بدن مي شوند. بيماري قارچي آسپرژيلوس در شترمرغ هاي بالغ ممکن است به اشکال گرانولوماتوزي بروز کند.

آسپرژيلوس در شتر مرغ ها - بخش 2.

 
روش هاي تشخيص
علائم باليني توسط کشت نمونه هاي دستگاه تنفسي، راديوگرافي، اولتراسوند، اندوسکوپي و آزمايش هاي سرولوژيک تاييد مي شوند. 
براي رديابي و تشخيص وجود آنتي بادي هاي آسپرژيلوس در سرم، مي توان از عصاره آسپرژيلوس به عنوان يک آنتي ژن در آزمايش test diffusicon gel agar استفاده کرد.همچنين مي توان براي تشخيص اين بيماري از تست ELIZA نيز بهره برد. 
يک شترمرغ 4 ماهه با وزن 24 کيلوگرم مبتلا به اين بيماري در آمريکا مورد آزمايش قرار گرفت و موارد ذيل مشاهده گرديد؛ اين پرنده ضعيف بود و با دهان باز تنفس مي کرد دائما بال هايش را به سمت بالا و پايين تکان مي داد. اين شترمرغ به لوکوسيتوزيس و افزايش فعاليت آسپارتات ترانسيناز دچار شده بود. راديوگرافي از ناحيه سينه در حالي که شترمرغ ايستاده بود، انجام گرفت و اپسيفيکاسيون ( opacification ) کيسه هاي هوايي و ضخيم شدن پرده جنب را نشان داد. 
برونکوسکوپي با ويدئو اسکوپ قابل انعطاف به اندازه mm9.8*m3 انجام شد که در قسمت انتهايي ناي پلاک هاي سبز رنگي مشاهده شد و بعضي از برنش هاي پانويه کاملا بسته شده بود و با شيوه اندوسکوپي از نواحي مختلف اين پرنده براي بررسي نمونه هاي بافت شناسي هم جدا شد. 
.
درمان
هيچ گونه درمان موثر و عملي در برابر درگيري هاي سيستميک آسپرژيلوس در مزارع پرورش شترمرغ وجود ندارد و پيشگيري تنها راه موثر در برابر اين بيماري مي باشد. 
مهمترين اقدام در مواجه شدن با شيوع آسپرژيلوس، يافتن منبع آلودگي و جلوگيري از عفونت بيشتر توسط هاگ ها و ضدعفوني ضد قارچي مي باشد. در موارد تک گير، شترمرغ ها را مي توان با تجويز داروي ايتراکونازول ( Itraconazol ) با دز mg/kg10 به مدت 5 تا 10 روز درمان کرد ( در صورت مصرف اين دارو بايد دقت شود که اگر علائم عصبي رخ داد، دارو کم يا متوقف شود ). همچنين مي توان از محلول 1:50 انيلوکونازول ( Enilkonazol ) استفاده کرد يا از دود ناشي از قرص هاي انيلوکونازول براي درمان استفاده کرد که در اين حالت بايد تمامي پرندگان به محلي کوچک و بسته منتقل شوند تا مجبور شوند اين دارو را استنشاق کنند. درمان با کتوکونازول به ميزان 10 تا 20 ميلي گرم براي هر کيلوگرم وزن زنده به صورت يک تزريق روزانه به مدت 7 روز ممکن است با موفقيت همراه باشد. 
به منظور ضدعفوني کردن انکوباتورها، دستگاه هاي هچري و بستر مي توان از محلول 1 درصد اينلکونازول ( کلينا فارم ) به صورت اسپري استفاده کرد. همچنين اين محلول در درمان عفونت هاي قارچي، پوستي و تنفسي نيز مورد استفاده قرار مي گيرد. در دستگاه هاي هچري که توسط قارچ ها آلوده شده اند دود ناشي از قرص هاي انيلوکونازول مي تواند در هچ مورد استفاده قرار گيرد تا شدت آلودگي در جوجه هاي تازه متولد شده را کاهش دهد. 
.
آسپرژيلوس ( spp. A) در جوجه ها
.
انتقال
زماني که جنين در حال رشد در برابر هاگ هاي آسپرژيلوس، به خصوص در دوره Internal piping در طي 48 ساعت پس از هچ ( درآمدن جوجه از تخم ) قرار گيرد، اين بيماري انتقال مي يابد. 
.
اپيدميولوژي 
آلودگي محل نگهداري شترمرغ ها به خصوص بستر و حمل غير اصولي و غير بهداشتي تخم ها مي تواند سبب نفوذ هاگ هاي آسپرژيلوس از پوسته تخم گردد. خنک شدن محتويات تخم پس از تخم گذاري پرنده ماده يک فشار منفي جزيي را به وجود مي آورد که باعث نفوذ راحت تر هاگ ها از طريق منافذ لايه خارجي پوسته تخم مي گردد. معمولا هاگ ها به صورت نهفته در کيسه هوايي تخم باقي مي مانند و جوجه ها را در زمان internal piping مورد تهاجم قرار مي دهند. زماني که در مرحله هچ شدن، پوسته تخم شکسته مي شود، هاگ ها در انکوباتور و تجهيزات هچري پخش مي گردند که اين عمل جوجه هايي را که از تخم هاي سالم بيرون آمده اند را هم آلوده مي کند. 
کمبود جريان هوا و پايين بودن بهداشت و نگهداري جوجه ها در دستگاه هچر بيش از 24 ساعت سبب افزايش آلودگي جانبي و انتقال افقي مي گردد. 
.
علائم باليني
جوجه هاي مبتلا معمولا به بي اشتهايي، عدم رشد و تنگي نفس ( که با دهنک زدن جوجه ها در طي 2 روز بعد از هچ شدن نمايان مي شود ) درچار مي شوند. معمولا مرگ در طي دو هفته اول رخ مي دهد. در موارد شديد که باعث آلودگي وسيع انکوباتورها مي گردد، تقريبا تمامي جوجه هاي آن دوره آلوده مي شوند که ممکن است به مرگ منتهي شود. 
.
ضايعات کالبد گشايي
ضايعات گرانولوماتي زرد رنگ تا سبز در حدود 1 تا 2 ميلي متر در کيسه هاي هوايي و ريه ها جزو ضايعات کالبد گشايي باشد. 
.
درمان
در اين موارد به علت گستردگي و هزينه بالا و پاسخ ضعيف، درمان توصيه نمي گردد. البته در موارد تک گير و ابتدايي بيماري، مي توان به شيوه مذکور درمان کرد. 
.
پيشگيري 
بهداشت در زنجيره جمع آوري تخم و انکوباسيون بايد به طور مرتب مورد ارزيابي قرار گيرد و در بهبود و افزايش بهداشت اين چرخه تلاش شود. استعمال مواد ضدعفوني که داراي عملکرد قارچ کشي نيز باشند، در دستگاه هاي انکوباتور و هچري و همچنين تميز کردن مادرهاي مصنوعي و محوطه آن ها با اين مواد باعث جلوگيري و توقف آلودگي مي گردد. 
.
.
دکتر علي مهام

آنچه پیش از پرورش شترمرغ باید بدانید

صنعت جهاني شترمرغ 


تجربه نشان داده است که صنعت شترمرغ در برخي نواحي جغرافيايي به شدت ناپايدار است. نواحي اي که پرورش شترمرغ جديدا آغاز شده معمولا با قيمت بالاي پرنده زنده مواجه هستند که اين قيمتها وقتي بهاي واقعي پرنده کشتار شده مشخص مي شود افت مي کنند. اين الگو در سطح وسيع تري در همه جاي دنيا ديده شده است. 

احداث مزرعه شترمرغ براي هر کسي پر ماجراست. براي راه اندازي مزرعه شترمرغ به زمين، نيروي کار، آب، مجوز و نقدينگي نياز داريد. قبل از آغاز چنين پروژه اي برخي از جنبه هاي مورد نياز را مورد بررسي قرار مي د هيم. 

زمين 
بايد بررسي کنيد که چگونه از زميني که در اختيار داريد استفاده کنيد. بسته به اينکه چه گزينه هايي را در شروع کار در نظر گرفته ايد بايد تصميم بگيريد که چه مقدار زمين براي جفت گيري، نگهداري جوجه ها، پرورش پرنده ها تا سن کشتار و تجهيزات جوجه کشي اختصاص دهيد. ممکن است فضاهاي ديگري را براي ساختمان هاي اداري، فروشگاه يا محل استراحت کارگران در نظر بگيريد. 
گروه بندي معمول شترمرغ ها به صورت دسته هاي سه تايي يعني يک نر و دو ماده است، اما شما ممکن است نگهداري جفتي ( يک نر و يک ماده)، يا دسته هاي چهارتايي ( يک نر و سه ماده) و يا نگهداري دسته جمعي (دو يا چند نر با دو يا چند ماده) در نظر بگيريد. ما نگهداري جفتي و يا سه تايي را توصيه مي کنيم. چون کنترل عملکرد فردي هر پرنده امکان پذير است. 
فضاي مورد نياز براي سيستمهاي پرورشي متفاوت متغير است اما به طور کلي جهت پرورش پرندگان مادر 300-250 مترمربع و براي پرندگان پرواري به حدود 30 - 20 متر مربع زمين مسطح نياز است. البته توجه داشته باشيد که در صورت امکان، افزايش اين اندازه ها مي تواند به راحتي بيشتر پرنده و در نتيجه بازدهي بيشتر کمک کند. گردشگاه هاي بزرگتر با مکان هاي دويدن وسيع مطلوبتر بوده و به همين علت گردشگاه ها به صورت مستطيل در مي آيد تا مربع. 
جوجه ها طي چهار هفته اول زندگي به فضاي کمي نياز دارند. فضاي ۲ متر در ۱۰ متر براي ۲۰ جوجه کافي است، ليکن جوجه ها سرعت رشد چشمگيري دارند و با رشد جوجه ها نياز به فضاي پرورشي به سرعت افزايش مي يابد. 
بسته به شرايط آب و هوايي، جوجه ها هنگام شب به سالن نياز دارند. در صورت وجود منبع گرمايي، همه جوجه ها بايد به اين منبع گرمايي دسترسي داشته باشند. بر اساس احتياجات بدنشان جوجه ها بايد دور از حرارت بنشينند. وقتي جوجه ها مستقيما از هچر به زير سايه بان در طول روز منتقل مي شوند، در دو هفته اول به يک لامپ حرارتي در طول شب نيازدارند. سايه بان حتي به شکل سايه درخت عامل مهمي براي شترمرغ ها در هر سني است. در مواقعي که در نظر داريد تجهيزات جوجه کشي مورد نياز را خودتان داشته باشيد بايد ابعاد اتاق مورد نياز را در نظر داشته باشيد که بستگي به انکوباتور و هچر خريداري شده دارد. به يک اتاق براي انکوباتور، يک اتاق براي هچر، محلي براي تميز کردن تخم ها و محلي اختياري براي ذخيره تخمها قبل از قرار دادن در انکوباتور نياز داريد. 



کارگر 
پرندگان بالغ بايد دو بار در روز تغذيه شوند يک بار در اوايل روز و يک بار در وسط يا پايان عصر. جوجه ها بايد حداقل پنج بار در روز سرکشي شوند، وقتي تخم ها هفته اي يکبار گذاشته شوند جوجه کشي به طور روزانه و هچينگ بايد روزي دو بار بررسي شود. همه اين کارها به نيروي کار انساني نياز دارد. عمل ديگري که نياز شديدي به نيروي کار دارد تميز کردن لانه جوجه ها است تا جوجه ها از خوردن مدفوع باز داشته شوند ( بسته به تراکم، سطح و سن جوجه ها ) به طو ر مشابه، چيدن تخم ها در انکوباتور و نظافت هچر به زمان زيادي نياز دارد. پس از اعمال مربوط به کارگران مزرعه، قسمت اعظم کار پرورش، نظارت است. پيشگيري بهتر از درمان است و بر طرف کردن نواقص پيش از بروز مشکل موجب صرفه جويي در وقت و هزينه مي شود. 
نظارت مداوم موثر است، اما بهترين حالت اين است که مولد ها غير از زمان خوراک دادن و جمع آوري تخم شترمرغ به حال خود رها شوند. انجام امور با يک شخص امکان پذير است ولي استفاده از دو يا چند نفر آسان تر بوده و استرس کمتري به همراه دارد. بايد در نظر داشته باشيد که آيا وقت کافي داريد؟ از پرداخت هزينه کارگر يا کارگران مزرعه بر مي آييد؟ 

آب 
پرندگان در طول شبانه روز به آب نياز دارند. اين موضوع را بايد در طراحي لانه ها در نظر داشته باشيد که احتمالا تأمين آب، هزينه اي را به شما تحميل خواهد کرد. در آب و هواي سرد، ممکن است نياز به نصب آبگرمکن هايي باشد تا دماي آب را براي همه پرنده ها در ۲۰ درجه سانتيگراد ثابت نگه دارد و صرفا يخ نزدن آب کافي نيست. 
شترمرغ ها علاقه به نوشيدن آب در حين غذا خوردن دارند که اين عمل موجب کثيف شدن سريع آب مي شود و بنابراين بايد به طور منظم آب تميز در اختيارشان قرار گيرد. پرنده ها نياز مداوم به آب دارند و همين بر مصرف غذاي خشک تأثير مي گذارد. آب بسيار سرد يا گرم مصرف آب را تحت تأثير قرار داده و اغلب موجب کاهش مصرف غذا مي شود.
 



مجوز 
براي اينکه بدانيد اخذ چه نوع مجوزهايي براي احداث مزرعه شترمرغ لازم است بايد با مراکز مرتبط از جمله معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزي، سازمان دامپزشکي و يا معاونت هاي امور دام بخش طيور غير مرسوم و سازمانهاي مرتبط با پرورش شترمرغ منطقه مشورت کنيد. در برخي کشورها نظير آلمان بايد دوره اي را در زمينه پرورش شترمرغ گذراند. خوشبختانه کشورهاي ديگر تا اين حد سختگير نيستند و پرورش شترمرغ را همچون ديگر فعاليتهاي مزرعه اي تلقي مي کنند. نکات زير را بايد روشن کنيد: 
• مجوز براي مالکيت پرندگان 
• مجوز براي حمل و نقل پرندگان 
• احداث چاه تلفات براي دفن پرنده هاي مرده 
• بازرسي هاي دامپزشکي 
• معيارهاي امنيت زيستي (Bio Security) نظير حوضچه ورودي وسايل نقليه تا وسايل نقليه هنگام ورود به مزرعه از داخل مواد ضد عفوني عبور کنند. 
سوالات و موارد مهم را ياد داشت کرده با کسي که در منطقه شما پرورش شترمرغ دارد صحبت کنيد، آنها منبع با ارزشي براي کمک هستند. 

مسائل اقتصادي و سرمايه گذاري 
براي راه اندازي نياز به سرمايه داريد. همچنين احتمالا ايده هايي در زمينه اينکه چه مقدار توانايي مالي براي اين کار داريد، خواهيد داشت. بهتر است که به جاي وام گرفتن يا استفاده از سيستمهاي قديمي، دايره فعاليت خود را نصف کرده و در عوض با سرمايه شخصي و با استفاده از سيستمهاي روز دنيا کار خود را آغاز نمائيد زيرا شروع کار به منزله پي بناي کار شما در آينده است. 
تنها وقتي فروش محصولاتتان را آغاز مي کنيد درک روشني خواهيد داشت که فعاليتتان سود آور بوده است يا خير. اغلب اوقات مزرعه داران جديد بدون برنامه مقدار زيادي پول براي فراهم کردن شيک ترين تجهيزات صرف مي کنند. مزرعه هايي شبيه به هتلهاي کوچک و کاملا غير قابل کاربرد مشاهده شده اند که وقتي به مراحل مهمي مي رسند که عملا بايد محصولاتشان را بازاريابي کنند بودجه شان به پايان رسيده است چون توليد به اندازه مورد انتظار نبوده است. توصيه اين است که کار را ساده آغاز کنيد. از امکانات موجود استفاده کنيد. از قفس هايي که داريد و ساختمانهايي را که قبلا احداث شده اند استفاده کنيد. آنچه بايد بدانيد اين است که سرمايه خود را در مسائل حساس هزينه کنيد و در قلب مزرعه خود از فناوريهاي روز استفاه کنيد. به طور مثال سرمايه گذاري در تهيه انکوباتور مناسب مي باشد. يک انکوباتور خوب نتايج خوبي به همراه خواهد داشت که انکوباتور بد ندارد. 



رکوردگيري 
در رکورد گيري بايد قادر باشيد براي هر لانه به سوالات زير پاسخ دهيد. 
▪ مولدها چه تعداد تخم گذاشته اند؟ 
▪ هزينه تغذيه مولدها در يک سال چقدر شده است؟ 
▪ميزان جوجه در آوري عملا چقدر بوده است ؟ 
▪ چه تعداد از جوجه ها به سن کشتار رسيده اند؟ 
▪ هزينه تغذيه هر جوجه تا سن کشتار چقدر است ؟ و از پاسخ اين سوال محاسبه کنيد. 
▪هزينه توليد هر تخم چقدر است؟ 
▪ هزينه توليد جوجه يک روزه چقدر است؟ 
▪هزينه پروار پرنده ها تا رسيدن به وزن مشخص چقدر است؟ 

▪ هزينه ها را با در آمدها مقايسه کنيد: 
▪فروش پوسته تخم شترمرغ چقدر مي شود؟ فروش پر؟ فروش پوست؟ فروش گوشت؟ 
با انجام محاسبات فوق به ازاي هر لانه، قطعا قادر خواهيد بود که بيشترين و مهم ترين بخش و کمترين آنها را مشخص کنيد. اگر دسته سه تايي سود آور نيست، حذف کنيد و ضرر را کاهش دهيد. 

روشهاي پرورش 
گزينه هاي مختلفي براي پرورش شترمرغ وجود دارد. 

۱- چرخه کامل( Full Cycle) 
اين حالت شکل معمول است. شما مولدهايي داريد که تخم مي گذارند، انکوباسيون و جوجه کشي را انجام مي دهيد و سپس خودتان جوجه ها را تا رسيدن به سن کشتار پرورش مي دهيد. بهترين قسمت اين روش اين است که خودتان مسئول هر بخش هستيد. اگر اشتباهي رخ دهد نمي توانيد به جز خودتان کس ديگري را سرزنش کنيد. 
ممکن است محل جغرافيايي شما طوري باشد که هيچگونه تجهيزات انکوباسيوني در اطراف وجود نداشته باشد و شما مجبور باشيد که اين کار را خودتان انجام دهيد. از طرف ديگر اگر مزرعه تان بزرگ است، ممکن است به افراد ديگري براي پرورش همه جوجه هايتان نياز داشته باشيد، زمين شما ممکن است محدود باشد يا ممکن است براي کاهش ريسک اين کار را انجام دهيد. بار مالي اين نوع سرمايه گذاري وقتي همه مراحل را خودتان انجام دهيد در بيشترين مقدار است. به طور کلي، با پيشرفت صنعت شترمرغ، کارها تخصصي تر شده و هر مزرعه دار تمايل دارد بر روي کاري که بهتر وارد است متمرکز شود. 

۲- پرورش مولدها 
برخي از مزرعه داران، مولد پرورش داده و تخمهاي آنها را مي فروشند. اين منبع درآمد آنها است. 

۳- تجهيزات جوجه کشي 
ممکن است بخواهيد فقط تجهيزات جوجه کشي داشته باشيد. مزرعه داراني هستند که براي جوجه کشي تخمهايشان به شما پول پرداخت مي کنند. ممکن است تخم شترمرغ را خريداري کرده و به صورت جوجه يکروزه به فروش برسانيد. 
يک سيستم جوجه کشي خوب بسيار گران بوده و بنابراين به سرمايه گذاري هنگفتي نياز دارد. قبل از تصميم گيري براي راه اندازي تجهيزات جوجه کشي لازم است تقاضاي موجود در منطقه يا تأمين تخم ها را مورد ارزيابي قرار دهيد. 
معمولا مزرعه داران براي قرار دادن تخم شترمرغ ها در ماشينتان مبلغ ثابتي را پرداخت کرده و براي هر جوجه اي که که تحويل مي دهيد نيز مبلغ بيشتري مي پردازند. ثبت مشخصات تخم ها براي اينکه مالکان تخم ها جوجه هاي خود را تحويل بگيرند اهميت فوق العاده اي دارد. 

۴- پروار بندي جوجه ها 
کم هزينه ترين گزينه است. شما جوجه ها را در سن خاصي خريده و تا زمان کشتار پرورش مي دهيد. اين گزينه به ويژه براي تازه کارها جالب است، مخصوصا اگر قرار داد خريد مجدد پرنده هاي کشتاري وجود داشته باشد، اما در اين مواقع هوشيار باشيد. در گذشته بسياري از اين برنامه هاي بيع متقابل به علت ناتواني شخص پيشنهاد کننده چنين قرار دادهايي براي فروش محصول به قيمت مطلوب با شکست مواجه شده است. به عبارت ديگر به توافقات بيع متقابل عمل نشده و در برخي موارد پرنده ها روي دست مزرعه دار مانده و خود بايد به بازار يابي آنها بپردازد. 

۵- گروه هاي منطقه اي 
برخي طرفدار گروههاي منطقه اي هستند چون مزرعه داران توسط يکديگر حمايت مي شوند. کار گروهي از هر لحاظ مفيد است. مزرعه داران همگي داراي مولد بوده و همه تخم شترمرغشان را به يک فرد تحويل مي دهند. هر مزرعه دار به طور چرخشي هر هفته تعدادي از جوجه ها را تحويل مي گيرد. اين بدين معني است که مزرعه دار اول همه جوجه هاي هفته اول را تحويل مي گيرد. مزرعه دار دوم همه جوجه ها را هفته دوم و ..، سيستم کاملا تعاوني است به طوري که هيچ جوجه اي به حال خود رها نمي شود و مديريت ۵ جوجه به آساني ۲۰ جوجه است. مطلب ديگر اينکه همه کشاورزان از خوراک مشابهي استفاده مي کنند که به توليد محصول يکنواخت کمک مي کند. خريد عمده، قيمت مناسب تري را براي اين مزرعه داران به همراه دارد. 

 تغذيه 
هزينه غذا ۶۰% تا ۷۰ % کل هزينه پرورش شترمرغ را تشکيل مي دهد بنابراين درک آن در ابتداي آغاز به کار پرورش شترمرغ بسيار مهم است. متاسفانه پرورش دهندگان قديمي و جديد حداقل آگاهي را از اين موضوع دارند. 
نخست بعد اقتصادي را در نظر مي گيريم. هزينه غذا به خودي خود مهم نيست بلکه تفاوت موجود در درآمد پرنده هاي پروار شده و هزينه توليد آن ها اهميت دارد. علاوه بر محاسبه هزينه تخم، جوجه، پرنده آماده کشتار که همه فاکتورهاي مهمي هستند، محاسبه افزايش در آمد حاصله از توليد بالاتر ( تعداد تخم، تعداد جوجه، کيلوگرم گوشت توليدي و پوست بزرگتر) نيز اهميت دارد. بنابراين بسياري از مردم بدون بررسي قابليت در توليد گزينه هاي مختلف و استنتاج از اينکه تغذيه بهتر موجب کاهش ضرر ناشي از عدم باروري، مشکلات جوجه در آوري و تلفات جوجه ها مي شود، به دام ((کاهش)) هزينه هاي غذا گرفتار مي شوند. يک جيره خوب بايد داراي موارد زير باشد. 

▪علوفه، نظير يونجه براي تأمين فيبر با کيفيت 
▪ غلات، نظير ذرت براي تأمين انرژي 
▪ منبع پروتئيني، نظير سويا ي بدون پوسته 
▪ مواد معدني پر مصرف و کم مصرف 
▪ ويتامين ها 
▪ساير افزودنيها، نظير اسيدهاي آمينه و مخمر 

تحقيقات گسترده اي در زمينه اجزاي يک جيره خوب انجام شده است. به عنوان مثال براي الياف يونجه که داري سطوح مختلف پروتئين است، توصيه مي شود که يونجه حداقل ۱۸ درصد ترکيب جيره آماده را تشکيل دهد. يونجه مرغوب تر ويژگيهاي مطلوب تر زيادي نظير قابليت هضم بهتر، ويتامين و مواد معدني بيشتر دارد. 
در مورد ذرت، بايد بسيار تلاش کنيد تا از ذرت داراي ۸ درصد پروتئين استفاده کنيد و نه از ذرت ۶ درصد که داراي کيفيت پاييني است. سويا معمولا بين ۴۴ تا ۴۷ در صد پروتئين دارد که سويا با پوسته حاوي ۴۴ در صد پروتئين است. همچنين ما به سويا به عنوان منبع پروتئين نگاه کرده و ۴۷ درصد را توصيه مي کنيم. 
ويتامين ها و مواد معدني، اجزاي جدائي ناپذير جيره هستند. در اينجا علاوه بر مقدار، شکل ارائه آنها در ترکيب با يکديگر نيز مهم است تا شترمرغ ها بتوانند حد اکثر استفاده را از آنها ببرند. کلسيمي که به يک شکل خاص وجود دارد ممکن است براي شترمرغ ها غير قابل هضم بوده و از اين رو تعادل آن با فسفر به هم خورده و مشکلات جديدي ايجاد نمايد. در سايه توجه به تغذيه به همراه مديريت خوب، مديريت صحيح مزرعه و اصلاح نژاد است که پرنده هاي آماده کشتار مي توانند ميزان گوشت بيشتر و با کيفيت تر از معمول توليد کنند. 

 بازاريابي 
در حقيقت بازاريابي بايد فصل اول باشد. بازاريابي مهم است و حتي قبل از اينکه به فعاليت در زمينه پرورش شترمرغ فکر کنيد بايد وجود تقاضا براي فرآورده هاي شترمرغ را مورد بررسي قرار دهيد. بسته به اينکه در چه کشوري باشيد، معمولا تقاضا براي گوشت تازه بيشتر از گوشت منجمد است. ليستي از مراکز فرآوري گوشت شترمرغ در منطقه را تهيه کنيد. اطلاع حاصل کنيد که آيا گوشت شما را مي خرند و يا چه کسي خريدار گوشت شما است. بعضي اوقات تجاري وجود دارند که گوشت صادر مي کنند. شما نياز به بررسي داريد. شايد لازم باشد در برخي از نمايشگاههاي محلي يا حتي نمايشگاههاي بين المللي حضور يابيد. آنوگا (Anuga) در کلن بزرگترين نمايشگاه گوشت در اروپاست، اما موارد ديگر نظير SIAL در فرانسه و چين وجود دارد. هدف شما اين است که با آنهايي که علاقمند به خريد گوشت شما هستند ارتباط برقرار کنيد. در انگلستان و آمريکا بازارهايي وجود دارد که ارتباط مستقيم مصرف کننده و توليد کننده را فراهم مي کنند. قبل از احداث مزرعه شترمرغ، لازم است برخي تحليل هاي اساسي را در زمينه اينکه با پرنده هاي آماده کشتار چه کار کنيد انجام دهيد. 
چه کسي خريدار گوشتهاي شماست؟ 
در فروش گوشت شترمرغ، نحوه عرضه مهمترين عامل است. علاوه بر خود گوشت نحوه بسته بندي آن نيز مهم است هنوز مصرف کنندگان نا آگاهي وجود دارند که نحوه پخت گوشت شترمرغ را نمي دانند. اين مانع را با آموزش و تهيه دستورالعمل پخت از بين ببريد. يکي از بهترين نحوه عرضه بسته هاي گوشت شترمرغ در مورد فرآوري کننده اي ديده شد که دستور العمل پخت را به همراه بسته هاي گوشت ارائه مي کرد. کيفيت گوشت به عوامل بسياري بستگي دارد اما عامل اول نحوه تغذيه پرندگان است. جيره متعادل موجب توليد گوشت خوشرنگ (قرمز روشن) مي شود. جيره فقير گوشت را به رنگ قرمز کم رنگ و تقريبا صورتي در مي آورد که موجب از دست دادن مشتريان بالقوه مي شود. گوشت خوب در معرض هوا به سرخي ميرود در حالي که گوشت بد سياه مي شود. بايد بدانيد که اگر سير شرايط يکسان باشد اين حالت منعکس کننده نحوه تغذيه پرنده ها است. 
ايجاد مزرعه شترمرغ آسان است اما سودآور ساختن سرمايه گذاري به ارزيابي چگونگي بازاريابي فرآورده هاي حاصله از شترمرغ نياز دارد. بهترين توصيه اي که مي توانم برايتان داشته باشم اين است که با مزرعه داران از ديگر مناطق ملاقاتي داشته باشيد و پي ببريد که آنها محصولاتشان را چگونه و به چه قيمتي به فروش رسانده و تقاضاي موجود را بررسي کنيد. ممکن است فرآوري و بازاريابي را به عنوان بخشي از برنامه کلي مزرعه در نظر بگيريد. 

پرنده هاي زنده 
برخي ممکن است به قصد فروش پرنده زنده به پرورش اقدام کنند. اگر چه اين امر به برگشت سرمايه در کوتاه مدت کمک کرده و بسته به کشور محل پرورش مي تواند در آمد بالايي را به همراه داشته باشد، اما بايد اتفاقاتي را که در صورت اشباع شدن بازار پرنده زنده و نبود تقاضاي بيشتر براي پرنده زنده رخ مي دهد، مد نظر داشته باشيد. بايد بررسي کنيد که چه کسي و به چه قيمتي خريدار پرنده ها است. اين مرحله تجاري شدن است. 

تجهيزات کشتار 
زماني که هيچ خريداري براي پرنده هاي آماده کشتار وجود ندارد، ممکن است لازم باشد کشتار و بازاريابي محصول را خودتان انجام دهيد. لازم است که از نزديک ترين کشتارگاه و هزينه کشتار اطلاع داشته و اگر واحدتان به حد کافي بزرگ باشد چنين تجهيزاتي را خود راه اندازي کنيد. 
در آفريقاي جنوبي، اغلب کشاورزان صاحب چنين تجهيزاتي بوده و بر مبناي سهميه بندي فعاليت مي کنند. هر کس با خريد سهميه، حق کشتار پرنده را خواهد داشت. لازم است بدانيد که آيا کشتارگاه مورد تأييد اتحاديه اروپا است يا نه. در اين حال بازار پر رونق اروپا-جايي که بالاترين تقاضا براي گوشت شترمرغ را دارد- به رويتان گشوده خواهد شد. کار دسته جمعي با ديگر مزرعه داران منطقه و احتمالا تشکيل تعاوني براي رسيدن به بازارهاي بزرگتر مفيد است. 

بازاريابي فرآورده هاي گوشتي 
مشکل گوشت اين است که در حالت تازه يک فرآورده فاسد شدني است. گوشت شترمرغ بايد هر چه سريعتر به فروش برسد و در صورتي که در خلا بسته بندي شود دوره نگهداري آن ۲۱ روز است. در صورت انجماد، گوشت را مي توان تا يک سال نگهداري کرد. 

بازاريابي پوست شترمرغ 
بازار پوست شترمرغ بسيار بي ثبات است. در زمانهايي از سال هيچ کس پوست شما را نمي خرد و در زمانهاي ديگر خريداران براي پوست شما صف مي ايستند. نگران نباشيد اگر کارها را درست انجام دهيد محصول قابل فروشي خواهيد داشت. پوست ها بايد داراي شکل صحيح بوده و به درستي نگهداري شوند تا ارزش لازم را داشته باشند. در صورت بروز اشکال محصولي براي فروش نخواهيد داشت. آن زمان که هر چيز مرتبط با پوست شترمرغ با ارزش بود ديگر به سر رسيده است. پوست ها بايد در درجه حرارت ۴ تا ۱۰ درجه سانتي گراد نگهداري شده و هيچگاه منجمد نشوند. تقاضاي بازار براي پوست پاهاي بزرگ از قسمت زانو تا نوک پا است. 
برخي تعاوني ها در دام اين طرز فکر مي افتند که با دباغي پوست و فروش محصول نهايي در آمد بيشتري خواهند داشت. فريب نخوريد و اين کار را نکنيد. پس از صرف مقدار زيادي پول و تحمل درد سر هاي مداوم در اثر سروکله زدن با دباغها و فرآوري کننده ها تازه بايد به فکر فروش تان باشيد. پوست نمک سود شده را بفروشيد و پولتان را بدون درد سر دريافت کنيد. 

بازاريابي پر شترمرغ 
پتانسيل پنهاني براي بازار يابي پر شترمرغ وجود دارد. همچنانکه رازهاي تميز کردن و رنگ آميزي پرهاي شترمرغ آشکار نشده است. از پرهاي شترمرغ مي توان براي انواع مختلف تزئين نظير تزئينات گياهي، طراحي داخلي، لباسهاي محلي و کلاه استفاده کرده يا آنرا به محصولاتي نظير بوآ و جاروي پر تبديل نمود. پر شترمرغ خاصيت آنتي استاتيک دارد که آن را براي صنعت نقاشي اتومبيل ايده آل مي سازد اما کمتر کسي به چنين بازاري راه پيدا مي کند. همچنين انواع مختلفي از پر وجود دارد. بهترين نوع، پرهاي سفيد طويل نر است، اما براي ساير پرها نظير پرهاي دم نيز تقاضا وجود دارد. شايد اين منبع در آمدي نباشد که در برآورد فروش اوليه روي آن حساب باز کنيد، بايد محلي براي فروش پر در نظر داشته باشيد. 

بازاريابي پوسته تخم شترمرغ 
در روز ۱۴ ، تخم ها را از نظر باروري امتحان کنيد. تخمهاي غير بارور حذف مي شوند. مي توان محتويات اين تخم ها را با ايجاد سوراخ کوچکي در انتهايشان، خالي کرده و داخل آن را ضدعفوني کرد. اين پوسته هاي خالي تميز و سفيد رنگ نيز داراي ارزش هستند. جالب است که بسياري از مردم آنها را صرفا به عنوان وسيله تزييني در خانه نگهداري مي کنند. برخي از افراد آنها را رنگ آميزي کرده و به عنوان يادبود هاي مزرعه به فروش ميرسانند. همچنين برخي از مردم از کنده کاري بر روي تخم ها وسايلي نظير لوازم زينتي، لامپ يا ظرفهاي ساده مي سازند. همچنين بهتر است در ابتدا بر روي اين منبع از در آمد حساب نکنيد اما بايد بدانيد که يک فرآورده قابل فروش داريد. 

نظرات ديگر 
ايده هاي عجيبي در مورد فروش ساير فرآورده هاي شترمرغ مشاهده مي شود. به عنوان مثال يک جوجه مرده را مي توان به تاکسودرمي فرستاد. همچنين از پاي شترمرغ زيرسيگاري ساخت. اين مثالها واقعيت دارند و فقط براي اين ذکر شده اند که بدانيد در اطرافتان مزرعه داران مبتکري وجود دارند و در بازار رقابت آن کس برنده است که مبتکرتر باشد. 

 

نویسنده : افشین سیاووشان