كساني كه با حيوانات مزرعه اي كار مي كنند ، بايد مواظب سلامتي خود باشند چرا كه اين حيوانات در اثر عوامل مختلف دچار تغيير رفتارهاي غير قابل انتظاري شده و ممكن است در اثر عدم توجه و هوشياري افراد ، متحمل خسارت و آسيب ديدگي هاي جدي گردند . 

از جمله عواملي كه مي تواند تا حد زيادي فرد را در مقابله با اين حوادث و رويدادها غير قابل انتظار هوشيار نمايد آگاهي از رفتار حيوانات است . آشنايي بيشتر با اين رفتارهاست كه فرد مي تواند از تغيير آن مطلع شده و واكنشي متناسب با اين تغييرات را در هنگام روبه رو شدن با حيوانات از خود نشان دهد . يكي از راه هاي كاهش آسيب هاي ناشي از حمله حيوانات /ن استفاده از امكانات ووسايل حفاظتي خاص فردي است كه در زير به خلاصه اي از آنها اشره مي كنيم :

تسهيلات و امكانات لازم :

براي كار با اين حيوانات مزرعه اي مختلف و امكانات گوناگوني مورد نياز است كه اين نوع تجهيزات با توجه به حيوانات مختلف متفاوت است به عنوان مثال براي كار با حيوانات بزرگ نظير گاو نياز به وسايلي است كه كاملا حيوان را مهار كرده تا فرد بتواند در طول مدت زمان كار از سلامتي خود مطمئن باشد .

- محل هاي نگهداري حيوانات بايد مجهز به درب هاي خروجي اضطراري براي افراد باشد ، تا در موقع احساس خطر فرد بتواند از آنجا خارج گردد . 

- هدايت دام ها به داخل باكس ها يكار ، نبايد از طريق مهار با طناب وكشيدن انجامگيرد ، براي اين منظور محلهايي در نظر مي گيرند كه اطراف آن ميله اي بوده و راه بازگشتي به عقب براي دام وجود ندارد و به راحتي به جلو و محل كار هدايت مي گردد. 

- ميله هايي ضخيم و بلندي كه دور اين قسمت را احاطه كرده است اجازه پريدن و رفتن را از دام مي گيرد .

- وسايل كار با حيوانات را سالم نگه داشته و از عملكرد صحيح آنها قبل از كار با حيوان اطلاع حاصل كنيد . 

- نبايد كف محل حركت و كار هم براي حيوان و هم براي فردي كه با حيوان كار مي كند ، لغزنده باشد . 

- محوطه اي كه حيوان در آن قرار دارد بايد از روشنايي كافي برخوردار باشد . 

- روشنايي بايد در كل محل كار يكنواخت بوده چرا كه وجود نقاط روشن و تاريك در اين محوطه باعث مي شود كه حيوانات (مخصوصاً گاو ) به راحتي به جلو و عقب حركت نكند .

- تا آنجا كه مقدور است بايد اطراف باكس معاينه ، محل كار و نيز اطراف محل هدايت دام به داخا باكس با استفاده از وسايل ساختماني طوري مسدود شود ، كخ دام بيرون از آنجا را نبيند . چون در غيراين صورت ، حيوان بيرون و وسايلي كه افراد مي خواهند با آنها كار كنند را ديده و حركات اضافي جهت بيرون رفتن از آن محل و نناراحتي كار را بروز مي دهند . ديدن بيرون از باكس ، عامل استرس زا براي حيوان محسوب شده و حيوان نمي خواهد در موقع كار با آن ساكت باشد .

- گاو وگوسفند تمايل دارند از محل هاي كم نور به محل هاي پر نور حركت كنند در محل روشن نبايد نور مستقيم به چشم آنها بتابد و وجود نور كم در جلو آنها به حركت شان در جهت جلو مي تواند كمك كند .

- صداهاي ناگهاني و بلند ، مي تواند عامل استرس زا براي حيوان باشد ، كه براي كاهش آن از وسايل عايق كننده دردرب ها و محل هاي لازم ديگر استفاده مي شود .

- حس بويايي در مورد حيوانات مزرعه (مخصوصا بين مادر و نوزاد تازه متولد شده )نهايت اهميت را دارد . اغلب حيوانات در مقابل بوهايي كه ما احساس نمي كنيم از خود واكنش نشان مي دهند . به عنوان مثال گاو ممكن است در اثر شناسايي بوي گاوي كا فحل است ، از خود رفتاري تهاجمي نشان دهد . 

- كليه وسايل نگهداري و كار با حيوان بايد يك رنگ داشته باشند ، چرا كه بعضي از گونه هاي حيوانات مزرعه اي به تغيير رنگ حساس بوده وممكن است از خود در مقابل اين تغيير رنگ رفتارهاي نامناسبي را نشان دهند .

- تمامي گونه هاي حيواني از حركت حركت برروي محل هاي زهكشي ، ميله هاي آهني ، لوله هاي پلاستيك ، مكاني سايه دار و يا مكاني با تغيير بافت زمين امتناع مي ورزند . تمامي اين موارد بايد درموقع طراحي وسايل و تسهيلات لازم در جهت كار با حيوانات مد نظر قرار گرفته شود . براي جلوگيري از سر خوردن دام از افرادي كه با آن ها كار مي كنند بايد كف و جوانب آن محل ها با استفاده از شن و ماسه به صورت زبر و خشن ساخته شوند .

آشنايي با رفتار حيوانات مزرعه اي :

- در حيوانات رفتارهايي نظير گرسنگي ، تشنگي ، ترسيدن ، بيماري و حس مادري قوي به صورت غريزي وجود دارد . در آن ها همچنين رفتارهاي فردي نظير نيش و لگد زدن به صورت انفرادي رشد مي نمايد . فردي كه مي خواهد با اين حيوانات كاركند ، بايد وسايل و تجهيزات محافظتي لازم را به همراه داشته و از آن ها در مواقع ضروري استفاده نمايد .

- گاوهاي گوشتي و شيري عموما گور رنگ بوده و ازتوانايي ادراكي ضعيفي برخوردارند لذا در آنها حس رقابت با همنوع رشد بيشتري را پيدا كرده است . گوسفند نيز هرچند كور رنگ بوده، ولي از هوش و دكاوت بالايي در مقايسه با گاوبرخوردار است . در مقابل اين هوش و ذكاوت بالا از بيرون رفتن از جاهايي نظير درب باكس (مخصوصا بازور ) امتناع مي ورزد .

- احتمال حمله از طرف گاو نر با توجه به خصوصيات جنسي خود ، بيشتر از گاوها يماده مي باشد .

- اسب و قاطر به عقب لگد مي زنند در حالي كه گاو به جلو وهم عقب وهم به جوانب لگد مي زند ، د رلگد زدن به جوانب اولويت با قسمتي است كه آسيب ديده و يا درد در آنجا احساس مي شود . بهعنوان مثال اگر گاوي داراي ورم پستان در يكي از كارتيه هاي خود باشد لگد زدن به آن طرفي از پستان خواهد بود كه كارتيه عفوني دران قسمت قرار دارد .

- د رموقع كار با گاوها در جلو آنها قرار نگيريد بلكه در عقب حيوان ايستاده و تا زماني كه به وجود شما نياز نيست خود را از حيوان مخفي نگه داريد . 

- حيواناتي كه نوزاد دارند حس غريزي مادري قوي از خودشان نشان مي دهند اين نوع حيوانات شديداً حالت تدافعي به خود گرفته و در مقابل افرادي كه ميخواهند با آنها كار كنند از خود مقاومت نشان ميدهند در اين مواقع در صورت امكان نگهداري نوزاد در كنار مادر ، به مهار آن كمك كرده و مشكلات كار با آنها را تاحد زايدي كاهش مي دهد . بيشتر حيوانات به حضور در محل هايي نظير چرا گاهها و ساختمانها ، آبشخورها و آخورها عادت داشته و محروميت آنها از اين امكانات ممكن است باعث بروز رفتارهاي غير قابل انتظاري در آن گردد . 

- وزش باد و يا وجود حشرات موذي نظير مگس در محلباعث اختلال در كار با حيوان مي شود . 

- از فرياد كشيدن و صداهاي بلند در موقع كار با حيوانات كه باعث ترس و وحشت در آنها مي شود اجتناب كرده و بايد حيواناتي كه كور هستند ، و يا قوه شنوايي خود را در يكگوش از دست داده اند ، احتياط به خرج داده .

- حيوانات سابقه كارهاي مختلف (از جمله عمليت درماني را)بياد دارند ، لذا در موقع كار با آنها ممكن است با تداعي آن اعمال مشكل ايجاد كنند .

وسايل شخصي حفاظتي :

- افرادي كه م يخواهند با حيوانات كار كنند بايد داراي وسايل شخصي حفاظتي جهت حفاظت از خود در موقع كار با آنها باشند اين وسايل شامل : عينك ، دستكش ، لباس كار و كفش هاي پنچه فلزي مي باشد . 

- در موقع كار با حيواناتي كه مريض و زخمي هستند از دستكش هاي پلاستيكي يكبار مصرف استفاده نموده و به پرسنل آموزش دهيد كه قبل و بعد از انجام كار دست ها را باماده ميكروب كش ضد عفوني نمايند .

كنترل بيماري:

در مواجه با بيماري در دام ، فرد بايد احتياط نموده تا از انتقال بيماري مشترك بين انسان و دام جلوگيري گردد . بيماري هايي كه دراين مورد در اولويت قرار دارند عبارتند از : ليپتواسپيروزيس ، بروسلوز ، سالمونلوز ، هاري و آلألودگي با كرمهاي گرد مي باشند . 

- براي كاهش بروز بيماري هاي مختلف در دام رعايت نكات بهداشتي از قبيلدرمان ، معدوم نمودن حيوانات مريض ، دفع صحيح و كافي بافت هاي آلوده ، تميز نمودن مناسب محل هاي آلوده شده و استفاده مناسب از وسايل شخصي ضروري مي باشد .

كار نزديك با حيوانات :

- در حين كار ونزديك شدن به حيوانات مزرعه اي بزرگ محافظت فرد از خود داراي اهميت زيادي است . اكثر حيوانات بزرگ مي توانند يك زاويه بزرگ از اطراف خود را ببينند ولي يك منطقه در قسمت عقب حيوانات وجود دارد كه حيوان نمي تواند آنجا را ببيند لذا فرد بايد اكثر كارها را از آن نقطه انجام دهد . 

- هرگونه حركت در اين نقطه كور ممكن است باعث عصباني شدن حيوانات گردد . 

- بيشتر حيوانات مزرعه اي بزرگ به عقب و جوانب نيز لگي مي زنند كه در موقع ايستادن د رنقطه كور و كار با حيوانات ، به اين موضوع بايد توجه كرد . 

- اگر درداخل باكس و يا در سالن شير دوشي با حيوانات كارمي كنيد هميشه محل ضروريجهت فرار كردن در مواقع اضطراري را مد نظر داشته باشيد . اگر باكس كوچا مي باشد امكان آسيب رسيدن به فرد در اينچنين مواقعي بيشتر است .

محل نگهداري حيوانات :

- محل كار خود را تميز و سالم نگهداري كنيد . 

- كليه آشغالها و وسايل اضافي را از سر راه حركت حيوانات دور كنيد .

- از محكم بودن وسايل مورد استفاده در كار با حيوانات مطلع شويد . 

- كودها و مواد موجود در سطح بستر سيماني را براي جلوگيري از سرخكردن پاك نماييد .

- وسايل نوك تيز و برنده را از سر راه حيوانات د رموقع حركت آنها به باكس جمع آوري كنيد .

 

منبع : مجله دامداران شماره 11- آبان 84