X
تبلیغات
باشگاه مهندسان علوم دامی

باشگاه مهندسان علوم دامی

علوم دامی

کيفيت گوشت در شترمرغ و عوامل موثر بر آن.


پرورش شترمرغ در کشورهاي زيادي در حال توسعه و رشد مي باشد. درتمامي کشورها مانند آفريقاي جنوبي، اغلب توليد کنندگان از مساله واحدي گله مند هستند و آن تنوع وزن لاشه و متفاوت بودن وزن ماهيچه هاي هر قطعه است. 
همچنين مشکل ديگري نيز در مورد مصرف کنندگان يا خريداران وجود دارد. آنها اغلب با وزن مورد انتظار توده عضلاني، در هنگامي که کل لاشه را از توليد کنندگان خريداري مي کنند، مشکل دارند. اين امر به دليل داده ها و اطلاعات ضعيف در مورد وزن ماهيچه ها در صنعت پرورش شترمرغ مي باشد. 
تا زماني که توليد کنندگان و پرورش دهندگان به بررسي اين مشکل نپردازند و آنها را حل نکنند، پرورش و فروش شترمرغ از نظر اقتصادي دچار مشکل خواهد بود. اما چرا اين چنين است؟ 
عوامل مهم متعددي در فرآيند اقتصادي شترمرغ دخالت دارند که در زير به برخي از آنها پرداخته شده است: 
....
از يک صنعت پوست ساز تا يک صنعت پول ساز 
اين صنعت مي کوشد تا از يک حالت پوست ساز به حالت صنعتي پولساز درآيد. صنعتي حرفه اي به منظور توليد دامهايي که گوشتي با کيفيت بالا دارند، آنطور که مطلوب نظر مصرف کنندگان است. اغلب افراد صاحب نظر در اين مورد توافق دارند که در صورت حصول پرندگاني با گوشت بيشتر از 40 کيلوگرم، اين صنعت از نظر تجاري براي توليد کنندگان به صرفه خواهد بود. اگر چه سايرين هنوز بر تلاشهاي خود در جهت حفظ همان وضعيت صنعت پوست ساز که بر پايه پرورش پرندگاني با کيفيت پايين گوشت و همان روشهاي قديمي پرورش مي باشد، اصرار مي ورزند. اين افراد معتقدند که اين وضعيت باعث حفظ ارزش تجاري پوست مي شود که به عقيده آنها تنها سود پرورش تجاري شترمرغ است که البته اين نظريه عامل پس رفت صنعت شترمرغ مي باشد. 
....
نوسان گسترده در وزن و کيفيت عضلات هر لاشه 
فرآيند کنندگان برنامه خاصي بر اساس ميزان آگاهي از تعداد پرندگاني که به منظور کشتار کنار گذاشته شده اند و يا مي توانند در هر روز کشتار شوند، دارند. دامنه وزن لاشه ها، کل محصول گوشت و نيز وزن ماهيچه هاي هر قطعه از بدترين حالت متوسط 16 کيلوگرم تا ميانگين 50 کيلوگرم گوشت در شترمرغهاي 12 ماهه تغيير مي کند. اين دامنه 34 کيلوگرمي، حدود 300% نوسان ازتوليد پايين تا پرندگاني با توليد بالا ايجاد مي کند. گوشت حاصل از پرندگان کوچک جثه عموما در درجه دوم به نسبت گوشت پرندگان بزرگتر قرار دارند. 
آنچه که به نظر مي رسد اين است که براي فرآيند کنندگان خريد و پرداخت هزينه به توليد کنندگان هنگامي که سيستم پرداخت به ازاي هر قطعه پرنده باشد (يعني تمامي پرندگان قيمت يکساني داشته باشند)، به صرفه نيست. 
اين مسئله نشان مي دهد که حالت مطلوب، پرداخت به ازاي محصول گوشت بي استخوان است نه پرداخت به ازاي لاشه و يا پرداخت به ازاي هر قطعه پرنده. وقتي سيستم پرداخت، بر اساس هر قطعه پرنده و يا پرداخت به ازاي لاشه است، تنها برندگان و سود کنندگان اين سيستم ضعيف ترين توليد کنندگان مي باشند که ضعيف ترين و پايين ترين کيفيت گوشت را توليد مي کنند بنابراين قرار دادن کل اين صنعت در معرض خطر و ريسک به اين شکل، از نظر اقتصادي پايدار و هميشگي نخواهد بود. 

اگر کارگاهي با ظرفيت روزانه 100 قطعه کشتار در روز فعاليت مي کند، با داشتن اين دامنه متنوع از توليد پايين تا توليد بالا، ممکن است در بدترين حالت تنها 1600 کيلوگرم گوشت براي فروش داشته باشند و يا بر عکس در حالت خوب 5000 کيلوگرم گوشت با همان تعداد پرنده عرضه کنند. حال هزينه هاو تجهيزات مورد نياز اين فرآيند را چگونه مي توان پيش بيني کرد؟ در چنين شرايطي هيچ صنعت فرآوري و تکميلي نمي تواند موثر و جوابگو باشد. 
هزينه هاي فرآيند براي پرندگان بسيار نزديک به يکديگر است اما همانطور که گفته شد، مقدار نوساني به ميزان 300% در هزينه هاي کشتار به ازاي هر کيلوگرم گوشت وجود دارد که به دليل تنوع در ميزان توليد گوشت و عضله در پرندگان است. اين امر به وضوح نشان مي دهد که چرا فرآيند کنندگان نمي توانند به طور عادلانه و ثابت هزينه اي را براي خريد هر قطعه پرنده يا لاشه مشخص و تعيين کنند .زماني که پرداخت بر اساس گوشت بي استخوان مي باشد، مي بايد سيستمي بر اساس کيفيت درجه بندي شده گوشت و با توجه به کل محصول گوشت توليدي برقرار شود تا بتوان مزيت پرورش پرندگان خوب و نيز حذف پرندگان ضعيف و غير اقتصادي را به توليد کنندگان آموخت. اين امر همچنين باعث تضمين، داشتن گوشتي با کيفيت بالا که مطلوب نظر مصرف کنندگان است، مي گردد و بدين ترتيب تقاضا افزايش مي يابد. 

جداول صنعت گوشت اطلاعات ضد و نقيضي را نشان مي دهند: 
در سال 2000، جامعه بين المللي شتر مرغ (IOA) جدول گوشتي را به منظور کمک در جهت استاندارد کردن نحوه تشخيص و درجه بندي ماهيچه منتشر کرد و همچنين ميانگين وزن ماهيچه را براي راهنمايي کاربران گزارش کرد. 
قبل از معرفي اين جداول گوشت IOA، جامعه شترمرغ آمريکا AOA نيز جدول گوشت خودش را که شامل درجه بندي ماهيچه و نيز دامنه تغييرات وزن ماهيچه بوده منتشر کرده بود. 

شکي نيست که در صنعت پرورش شترمرغ سردرگمي فاحشي وجود دارد. همه چيز بستگي به اين دارد که از چه جدولي در هرکشور استفاده مي شود و اين امر است که براي مصرف کنندگان و مشتريان تعيين مي کند که چه انتظارات و خواسته هايي مي بايد داشته باشند. 

اين امر باعث بوجود آمدن مشکلات جدي براي فرآيند کنندگان و نيز مصرف کنندگاني که از اين جداول استفاده مي کنند شده است و بنابراين تاثير منفي بر عملکرد فرآيند کنندگان به دليل تغييرات فراوان اين وزنها خواهد داشت. همانطور که مي توان از اين جداول نتيجه گرفت وزن ماهيچه ها در موارد گوناگون گاه تا دو برابر آن چيزي است که در اغلب موارد بين بدترين و بهترين حالت وجوددارد. بنابراين بدست آوردن ميانگين ها بدين صورت بيانگر ميزان تنوع و پراکندگي و نيز بوجود آمدن مشکلات بعدي خواهد شد. 
نتايج بدست آمده از تحقيقات صورت گرفته بر روي مزارع بزرگ آمريکا که در آنها پرندگان با جيره هاي صحيح تغذيه شده و بهترين کيفيت گوشت ممکنه را داشتند حکايتي غير از آنچه جداول IOA ارائه مي دهند، در بر دارد. اين تحقيقات به وضوح نشان مي دهد که پرندگاني که با جيره صحيح تغذيه مي شوند، به طور معني داري عملکرد بهتري از نظر وزن ماهيچه نسبت به جداول بين المللي گوشت IOA دارند. پرندگاني که دراين مورد گزارش شدند، از نظر ژنتيکي برتري خاصي نداشتند، پرندگاني معمولي که توسط توليد کنندگاني متفاوت و متعددي تحت رژيم غذايي خوبي رشد يافته بودند. 
اين مزارع از روش" صنعت جديد شترمرغ" که Blue M. توصيه کرده بود و توليد گوشت با هزينه هاي موثر را در بر مي گرفت، استفاده مي کردند. داده هاي B.M همچنين ذکر مي کند که اوزان ماهيچه اي خوب مربوط به گوشت شترمرغهايي مي شود که همگي تحت عنوان درجه يک طبقه بندي شده بودند، با گوشتي قرمز و روشن با درجه لطافت مناسب و مطابق بانيازهاي مصرف کنندگان. 
....
مثالهايي از تنوع و پراکندگي بيش از حد اوزان ماهيچه 
کشتارگاهSoartland در افريقاي جنوبي مثالهايي عملي درزمينه همين مشکل گردآوري کرده است: 
1- سوپر مارکت بزرگي در اروپا وجود داردکه فيله صدفي را براي استيکي به وزن200 گرم استفاده مي کند دريک گروه 92 تايي از پرندگان حتي يکي از فيله هاي صدفي بدست آمده هم حد اقل وزن مورد نظر را نداشتند و همگي بسيار کوچک بودند. در نتيجه اين غذا به علت عدم توانايي درتهيه مواد اوليه آن از صورت حذف شد. دراين مثال پرندگان حتي از حد اقل تغذيه لازم نيز بهره مند نبوده اند و حتي حداقلهاي ذکر شده در جداول گوشت IOA را هم نداشتند. 

2- مشتري دراين مثال به دنبال استيکي با حد اقل 200 گرم وزن بوده است. حد اقل وزن فيله مورد استفاده، 275 گرم بوده و حداکثر آن 680 gr. ما فيله هايي با وزن 1000 گرم را ديده ايم که حاصل از پرندگاني بوده اند که به خوبي تغذيه شده اند. اين پرندگان مي توانند 5 استيک 200 گرمي براي مشتريان توليد کنند. 

3- مشتري ديگري از گوشت گرد (Oslo 3S) استفاده مي کرد که به او امکان مي داد زرد پي را که در اين ماهيچه وجود دارد جدا کند. اين مشتري انتظار دارد هر نيمه حداقل وزن 500 گرم را داشته باشند. هر قطعه اي کوچکتر از اين وزن نمي تواند نظر اين مشتري را تامين کند. هر چه ماهيچه بزرگتر باشد اين مشتري راضي تر خواهد بود. اغلب گزارش مي شده که مقادير موجود نمي توانند اين حد اقل را داشته باشند که اين هم به علت نوع جيره مصرفي بوده است. 
اين موضوع باعث تخريب صنعتي است که مايل به رشد آن هستيم. 
....
تنوع در کيفيت گوشت 
عضله Os1060 ماهيچه اي است که داخل و بيرون لاشه نقش دارد. در پرنده اي با کيفيت خوب، اين ماهيچه کامل است و يکي از بهترين عضلات در پرندگان به حساب مي آيد. برخي از فرآيندکنندگان هيچگاه متوجه وجود آن نشده اند. درپرندگاني که به خوبي تغذيه شده اند نمي توان از نظر لطافت از يک سر عضله تا انتهاي ديگر تفاوتي قائل شد. فيبرها در کل ماهيچه به يک صورت بوده و همه برشها همانند هم مي باشند. در پرندگاني که تغذيه ضعيفي دارند يک انتهاي اين عضله ضمخت است و حتي با چاقو به سختي بريده مي شود. 
جداول بين اللمللي IOA اين ماهيچه را به عنوان معياري براي نشان دادن کيفيت فيله و استيک در نظر مي گيرند. در صورت کيفيت پايين اين عضله، کاهش و افت چشمگيري در کيفيت بروز خواهد کرد. 
....
ابعاد اقتصادي و مالي اين قضيه به چه صورت است؟ 
يک فرآيند کننده اروپايي بيان مي دارد که کيفيت فيله در پرندگاني که به عنوان استيک فروخته مي شوند بسيار پايين است و ترجيح داده مي شود که هيچگاه آنها را به عنوان گوشت استيک به فروش نرسانند. 
عامل مهم و قابل توجه ديگر در هنگام بازديد ازکارخانه هاي فرآيند گوشت، مقدار گوشت با رنگ روشن است که مي بايد از ماهيچه فيله با کيفيت بالا بدست آيد. اين موضوع دو کاربرد و نکته هزينه اي و مالي دارد: کاهش کيفيت به علت کاهش وزن برشهاي ارزشمند بعلاوه زمان مورد نياز براي فرآيند بايد مورد توجه قرار گيرد. در پايان، عدم گسترش رشدخوب ماهيچه و تحليل آن که به علت رژيم غذايي ضعيف پرندگان اتفاق مي افتد، باعث پراکندگي وتنوع رنگ گوشت از گله اي به گله ديگر مي شود که اين موضوع بر طعم و بافت گوشت نيز اثر مي گذارد. در پرندگاني که به خوبي تغذيه شده اند، عضلات انفرادي و نيز مجموعه عضلات از نظر رنگ يکنواخت مي باشند. اما در صورت جداسازي آنها از يکديگر، آنتي اکسيدانهاي موجود در گوشت وارد عمل مي شوند و رنگهاي روشن قرمز را مي سازند. 
....
تنوع در ميزان درآمد به ازاي هر پرنده 
متخصصين تغذيه به پرورش دهندگان مي گويند که پرندگان را مي توان در سن 9 ماهگي کشتار کرد، اما پوست هنوز در اين سن به بلوغ و تکامل نرسيده و کيفيت لازمه را ندارد. 
اين توصيه به وفور شنيده مي شود و به نظر مي رسد توسط افرادي که هيچ سر رشته اي از تغذيه دام ندارند گفته مي شود. بنابراين چرا هنوز به گفتن چنين عباراتي اقدام مي شود؟ 
افرادي که چنين توصيه اي مي کنند احتمالا هيچ گاه شانس اين را نداشته اند که پوست حاصل از پرندگاني را که خوب تغذيه شده اند ببينند. همچنين چنين فرض مي کنند که 95 کيلوگرم، همان وزن مطلوب براي کشتار است. در مورد بازده گوشت حاصل از يک پرنده با توليد کنندگان صحبت شد و گفته شد که فقط 25% کل درآمد يک پرنده مربوط به گوشت او مي شود. اين در صورتي است که پرندگان خوب تغذيه نشده باشند و خوب رشد نکرده باشند. همچنين برخي از متخصصين تغذيه به پرورش دهندگان مي گويند که در پرندگاني که بيش از 9 ماه نگهداري شوند، فقط چربي افزوده مي شود. اين گفته صحيح نيست. اگر تغذيه خوب انجام شود روند افزايش عضله تا 12 و 14 ماهگي ادامه خواهد يافت. 
پس همانطور که از ابتدا روشن بود، نوع تغذيه و جيره مورد استفاده تاثير مستقيمي در کيفيت لاشه، ميزان گوشت بدست آمده، کيفيت گوشت و در نتيجه ميزان سودآوري مزارع دارد. در نتيجه مي توان گفت اقتصادي ترين و هوشمندانه ترين راه جهت کسب سود بيشتر استفاده از متخصصين تغذيه و مهندسين دامپرور جهت تنظيم جيره هاي غذائي با کيفيت مي باشد. 

....

رضا هنرور
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:56  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

اقدامات مراقبتي و بهداشتي در دوران نگهداري پرندگان بالغ- بخش 1

عليرغم تصور بسياري از افراد که تنها مراقبتها و تغذيه شترمرغ ها را در هنگام توليد مثل امري واجب و پر اهميت مي دانند، بايد خاطرنشان کرد که برخلاف اين عقيده، برنامه هاي تغذيه اي و مديريتي زمان استراحت نه تنها کم اهميت تر از دوران تخمگذاري بلکه با توجه به تحقيقات علمي و عملي انجام گرفته حتي بسيار پر اهميت تر است. 
دوران نگهداري از هنگام توقف تخمگذاري شترمرغ ها شروع مي شود و مدت آن حدود 2 الي 3 ماه به طول مي انجامد. هدف از دوران نگهداري دادن فرصت استراحت به شترمرغ براي ترميم بافت و اندامها و ذخيره کردن مواد مصرف شده است بنابراين اصلا توصيه نمي شود که پرنده ها کمتر از 3 ماه زمان استراحت داشته باشند. 

اقدامات مراقبتي (در ماه اول)
...
مرحله اول: قطع جيره تخمگذاري و شروع به دادن جيره نگهداري به شترمرغ ها. 
بعد از تصميم گيري به توقف تخمگذاري شترمرغ ها، مزرعه دار بايد سريعا جيره تخگذاري را با جيره نگهداري تعويض کند (البته پيشنهاد مي گردد که اين جايگزيني جيره به تدريج و حداقل در طول يکهفته انجام گيرد)و چون ما اين کار را به صورت ناگهاني انجام مي دهيم شترمرغ ها چند روزي به تخمگذاري ادامه مي دهند که اين حالت عادي است. به همين دليل توصيه مي شود شترمرغ ها 7 تا 10 روز در همان حصار باقي بماند. 

مرحله دوم: جداسازي 
جدا کردن شترمرغ نر از ماده در دوران نگهداري تا هنگام دوران تخمگذاري بعدي شترمرغ ها امري است طبيعي. توصيه مي شود در اين دوران شترمرغ نر و ماده در حصارهائي قرار گيرند که اصلا نتوانند همديگر را ببينند. اين کار باعث مي شود پرنده کاملا استراحت کرده و آماده جفتگيري براي دوره بعدي شود. هنگام جداسازي شترمرغ نر از ماده بايد به اين نکته توجه داشت که حصار اختصاص يافته مخصوصا براي نرها بزرگ باشد تا در هنگام درگيري، پرنده فضاي کافي براي عکس العمل داشته باشد. به دليل تعويض جيره از تخمگذاري به نگهداري حس تهاجمي شترمرغ نر، به طور محسوسي کاهش مي يابد و چون حدودا 7 تا 10 روز پيش از جداسازي، جيره نگهداري را شروع کرده ايم، اين مساله نيز منجر به کاهش درگيري مي شود. 
براي اينکه بتوانيم شترمرغ نر و ماده اي را که در دوران توليد مثل، توليد خوبي داشتند باز هم در کنار هم قرار دهيم، بايد از سيستمهاي مديريتي مانند پلاک گذاري، نصب ميکروچيپ و يا ديگر سيستمها استفاده کرد. البته جداسازي شترمرغ هاي نر و ماده هر زمان عملي و ممکن نيست. 
استفاده از جيره مناسب و دقيق در دوران نگهداري شترمرغ ها براي جلوگيري از کم شدن تعداد تخم در دوران تخمگذاري بسيار مهم است. بنابر اين تا هنگام تخمگذاري، شترمرغ بايد تحت کنترل قرار گيرد تا علائم توليد مثلي در پرندگان نر و ماده به طور طبيعي در آخر دوره باز گردد. 

مرحله سوم: اقدامات درماني و مراقبتي 
در هنگام جداسازي شترمرغ ها اقدامات زير بايد انجام گيرد: 

1- براي از بين بردن انگلهاي داخلي از داروهاي ضد انگل استفاده شود. 
2- کنه ها موجود در لابه لاي پر و انگلهاي خارجي از بين برده شوند. 
3- در صورت لزوم واکسيناسيون از قبيل نيوکاسل و آنفلوانزا انجام گيرد. 
4- کندن و چيدن پرهاي رسيده که از اين طريق به راحتي مي توان در هنگام نبود توليد درآمد مناسبي براي جبران هزينه ها داشته باشيم. البته در مناطق سردسير کندن پر توصيه نمي شود. 
5- شترمرغ هائي که راندمان توليد بالائي داشته اند شناسائي و محيط براي بروز قابليت هاي ژنتيکي آنها آماده گردد. براي انکه بتوانيم خصوصياتي مانند درصد باروري و نطفه داري شترمرغ ها را شناسائي کنيم بايد تعداد پرندگان را در گروه هاي توليد مثلي کاهش دهيم. براي همين بايد همراه هر شترمرغ ماده يک نر در گروه توليد مثلي قرار داده شود ولي در عمل چون اين نوع سيستم پر هزينه بوده و مقرون به صرفه نمي باشد لذا به مزرعه داران توصيه نمي گردد. هنگامي که از گروه هاي توليد مثلي کوچک مانند 4 نر به 5 ماده استفاده مي کنيم نتايج خوبي به دست مي آيد و درعين حال اين امر به مزرعه داران اين امکان را مي دهد که شترمرغ هائي را که توليد مثل ندارند شناسائي و از چرخه توليد حذف کند. 
6- پرندگاني که بيماري چشمي و پوستي دارند، بالشان شکسته و يا پايشان آسيب ديده را شناسائي و از گله جدا کرده به درمان شکستگي و آسيب ديدگي آنها بپردازيم. شترمرغ هائي که از ناراحتي هائي از قبيل شکستگي و ... رنج مي برند، در فصل توليد مثل توليد نخواهند داشت و بدون هيچ سودي دان مصرف مي کنند به همين دليل جدا کردن اين گونه شترمرغ ها در دوران نگهداري براي درمان بسيار مهم است. 
7- شناسائي و جدا کردن شترمرغ هائي که کجي و انحراف پا و يا ساق دارند. اين امر مخصوصا براي شترمرغ هاي نر بسيار اهميت دارد زيرا پرندگان نري که در پا و ساق انحراف دارند در هنگام جفت گيري مشکل پيدا خواهند کرد. 
8- شترمرغ هائي که اندام تناسلي آنها مکررا محکم و در خارج از محل (proctodaeum) قرار مي گيرد را شناسائي و از گله جدا کنيم. البته دليل اين مشکل هنوز مشخص نيست ولي منجر به عفونت و جراحت مي شود. اين نوع شترمرغ هاي نر براي جفت گيري مناسب نيستند چون ريسک عفونت شترمرغ ماده را در بر دارد. بهبود اين نوع پرندگان بسيار مشکل مي باشد و به همين دليل اين گونه شترمرغ ها را بايد از گله جدا کرد. 
9- شناسائي پرندگاني که تناسب اندام مناسبي ندارند و جدا کردن آنها از گله. 
توجه داشته باشيد که شترمرغ هاي نر داراي بدني به شکل مثلث هستند که هر چه به طرف دم پيش مي رويم باريکتر مي شود، با دمي به سمت بالا که اين امر باعث بروز رفتارهاي توليد مثلي مناسب از سوي شترمرغ ماده خواهد شد. شترمرغ هاي ماده برعکس شترمرغ نر داراي پشتي پهن و صاف هستند که هر چه به طرف پشت حيوان حرکت کنيم پهن تر مي شود. 
10- جايگزيني شترمرغ هاي مسن با شترمرغ هاي جوان. اصولا مزرعه داران از شترمرغ ها تا سن 15 سالگي و يا کمي بيشتر، بسته به توليد و بهره اقتصادي آنها، به صورت مولد استفاده مي کنند ولي براي اينکه راندمان توليد ما در حداکثر قرار گيرد بايد هر 8 تا 10 سال پرنده ها را با پرنده هاي جوانتر جايگزين کنيم.
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:51  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

اقدامات مراقبتي و بهداشتي در دوران نگهداري پرندگان بالغ- بخش 2


خصوصيات و ويژگيهاي جيره دوران نگهداري 
در سيستمهاي مديريتي به صورت بسته، به دليل اينکه محلي براي چراي آزاد گله به صورت تناوبي وجود ندارد، جيره نگهداري تنها ماده غذائي است که در اختيار شترمرغ ها قرار داده مي شود. اين نوع جيره در گله به صورت آزاد در اختيار شترمرغ ها قرار داده مي شود. بسته به فرمول جيره نگهداري مقدار مصرف روزانه شترمرغ ها بين 2 تا 3/2 کيلوگرم متغير است. 
بايد به اين نکته توجه کرد که مقدار مصرف حيوان را نبايد از 2 کيلوگرم کمتر در نظر گرفت چون منجر به رفتار تهاجمي شده و پرندگاني که کمتر حالت تهاجمي دارند تحت تاثير قرار گرفته و نمي توانند مواد غذائي مورد احتياج خود را از جيره تامين کنند که اين امر منجر به فاصله گرفتن اين گونه شترمرغ ها از وضعيت مطلوب مي شود. 
....


....
محدود کردن جيره منجر به از بين رفتن آرامش شترمرغ و ديگر مشکلات استرسي مي شود. همچنين محدود کردن جيره منجر به بروز رفتارهائي چون پرخواري (pecking feather) و مشکلات عديده ديگر در هنگام فصل تخمگذاري بعدي در پي خواهد داشت. 

از جمله اقداماتي که در طول 2 تا 3 ماه دوران نگهداري شترمرغ ها بايد انجام داد به قرار زير است: 

1- کنترل انگلهاي خارجي و داخلي 
بعد از درمان اوليه بيماري انگلي براي اينکه ما حلقه اپيدمي انگل را بشکنيم مجددا به معالجه حيوان بر عليه بيماريهاي انگلي توصيه مي شود. بايد به اين نکته توجه داشت که تمامي مراقبتهاي انگلي از جمله دارو و اسپري بايد به يکباره مورد استفاده قرار گيرد، اين اقدام منجر به ايجاد پرندگان مناسب براي دوره بعدي تخمگذاري و از بين رفتن تمامي مواردي که توليد را کاهش مي دهد خواهد شد. داروهائي که از طريق جيره در دسترس حيوان قرار داده مي شود نسبت به داروهائي که از طريق دهان به حيوان داده مي شود، ارجحيت دارند. در اين روش دارو را طي 3 روز با جيره حيوان مخلوط کرده و به اين ترتيب پرندگان نيز بي دليل مورد آزار قرار نمي گيرند. در صورت امکان توصيه مي شود اين روش در دوران نگهداري هر ماه مجددا تکرار شود. 

2- کنترل ساختار بدن 
در هنگام دوران نگهداري مزرعه دار بايد مکررا ساختار بدني حيوان را مورد ارزيابي قرار دهد تا از اين طريق بتواند فرمول جيره و مقدار مصرف جيره را تنظيم کند. چاقي به هر دليلي بايد جلوگيري شود به دليل اينکه منجر به ناهماهنگي در هم زماني رفتار توليد مثلي (مانند قرمز شدن که يک ماه پيش از دوران تخمگذاري شروع مي شود) در پرنده نر و ماده خواهد شد. به دليل اينکه جيره تخمگذاري منجر به چاقي پرندگان مي شود در دوران نگهداري، استفاده از جيره تخمگذاري توصيه نمي گردد. 
در دوران نگهداري استفاده بيش از حد غله به دليل توليد انرژي و پروتئين بالا مي تواند مضر باشد. اگر مقدار پروتئين جيره بيش از مقدار مورد نياز باشد منجر به اختلالات متابوليسمي مي شود. بدين صورت که پرنده از پروتئين اضافي براي توليد انرژي استفاده کرده و اين فرآيند در هنگام هضم غذا سبب افزايش نا خواسته حرارت بدن و استرس گرمائي و همچنين منجر به بر هم زدن آرامش حيوان و پرخواري و حتي در مناطق گرم و مرطوب سبب مرگ حيوان نيز مي شود. 
استفاده بيش از حد از غلات (ذرت- جو- گندم- يولاف) مخصوصا در اقليمهائي که آب و هواي گرم دارند سبب ذخيره چربي و منجر به درگير در بين نرهائي که خواستار جفت گيري هستند خواهد شد، به همين دليل توصيه مي شود در مناطق گرم تا حد امکان از غلات در جيره استفاده نشود. 
هدف از دوران نگهداري، غير فعال و آرام ساختن پرنده و تجديد بافت و نيرو و ذخيره کردن مواد لازم بدون ذخيره چربي در بدن مي باشد. به همين دليل براي ايجاد بهترين حالت توليد از نظر اقتصادي استفاده از آمينو اسيدهاي گوناگون (ليزين، متيونين، سيستئين و ...) و مواد معدني و آلي اهميت دارد. 

3- اقدامات لازم براي کاهش وزن در پرندگان چاق 
به دليل اينکه جيره تخم گذاري براي تخمگذاري پرندگان در هر دو روز يکبار تنظيم شده تا مواد مورد احتياج پرنده را تامين کند. شترمرغ هائي که کمتر از اين مقدار تخمگذاري مي کنند بيشتر از مقدار مورد نيازشان مواد مغذي مصرف کرده و اين امر منجر به ذخيره چربي و چاقي پرنده در دوران تخمگذاري خواهد شد. البته مسئله چاقي تنها به فرمول جيره بستگي ندارد بلکه فاکتورهاي بسياري در اين امر دخيل هستند که بايد تلاش کرد تا پرندگان در شرايط مناسب و ايده آل وارد دوره بعدي تخم گذاري شوند. 
به دليل اينکه چاقي با تنبلي جنسي (شور جنسي و يا تمايل به جفت گيري)، ناتواني جنسي و کاهش توليد رابطه مستقيم دارد بنابراين از بين بردن چربي هاي اضافي پرندگان بسيار اهميت دارد. براي اينکه بتوان وزن پرنده را کاهش داد بايد از يک روش مناسب ومورد اطمينان با استفاده از کنسانتره ضعيف به همراه علف مورد استفاده قرار داد. در صورت امکان مي توان توسط علف و مواد معدني مخصوص شترمرغ به نتايج خوبي درد کاهش وزن دست يافت. 

نتيجه: 
هدف از دوران نگهداري امکان استراحت پرندگان توليد کننده (توقف فعاليتهائي از قبيل جفت گيري و تخم گذاري) و دادن فرصت براي تجديد ذخاير مورد استفاده است. 
همچنين اين دوران به مزرعه داران امکان پرکني و مقابله با انگلهاي داخلي و خارجي و شناسائي پرندگان پر توليد و ديگر اقدامات مورد نياز را مي دهد. 
دوران نگهداري يا استراحت که حدودا سه ماه به طول مي انجامد سهم عمده اي را در موفقيت و افزايش توليد دارا است. به طور طبيعي يک ماه پيش از دوران تخمگذاري در پرندگان نشانه هاي توليد مثلي (قرمز شدن) نمايان مي شود. 
اقدامات مراقبتي و تغذيه اي در دوران نگهداري منجر به هماهنگي پرندگان در بروز رفتارهاي جنسي شده و به اين ترتيب منجر به همزماني جفتگيري پرندگان خواهد شد.
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:50  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

انباشتگي در شترمرغ.

 
انباشتگي عبارتست از تجمع مواد غذايي يا غير غذايي در پيش معده که متعاقب آن حرکات گوارشي متوقف شده و سرانجام پرنده در اثر گرسنگي مفرط و ضعف شديد تلف مي شود. 
..
اتيولوژي 
انباشتگي پيش ازآنکه علامت يک بيماري باشد، ناهنجاري رفتاريست، استرسهاي مختلف وارده به شتر مرغ مانند استرس جدايي از والدين ، استرس ناکامي در يافتن غذا، استرس ناتواني در جهت يابي و غيره مي توانند باعث بروز ناهنجاري هاي رفتاري مثل نوک زدنهاي غيرطبيعي وتغيير رفتار تغذيه اي گردند که اغلب منجر به خوردن مواد موجود در بستر مانند شدن ، سنگريزه ، سنگ، علوفه، خشک ، تيغه هاي بلند علوفه ها و غيره مي شوند. ..
بطورکلي هر يک از استرسهاي عنوان شده بعنوان مقدمه اي براي آغاز بيماري محسوب مي شود. در مورد هريک از اين استرس ها توضيحات مختصري آورده شده است: 
..
استرس ناتواني در جهت يابي 
ذهن شترمرغ نقشه اي از محيطي که در آن زندگي مي کند را در اختيار دارد و هميشه نسبت به موقعيتش در محيط آگاه است يا به عبارتي مي داند در چه قسمتي از نقشه واقع شده است. در مزرعه هنگامي که شترمرغ به محيط جديدي منتقل مي شود، به عنوان مثال از يک پن به پن ديگر يا از مزرعه اي به مزرعه ديگر، نقشه محيط جديد براي پرنده ناشناخته است. اين امر باعث ناتواني پرنده در جهت يابي مي شود و مدتي طول مي کشد تا با محيط سازگاري پيدا کند . اين ناتواني عمدتا" ايجاد استرس در پرنده مي نمايد. 
..
استرس جدايي از والدين 
دوري وجدايي از والدين باعث ايجاد استرس و بروز صداي لرزشي ( به صورت Kr Kr Kr) در جوجه ها مي گردد. در صورتي که اين استرس تداوم يابد جوجه دپرس شده و دچار ناهنجاري رفتاري مي شود. 
..
استرس ناکامي در يافتن غذا 
اين استرس عمدتا" به دنبال تغيير جيره غذايي و استفاده از مواد غذايي جديد و ناشناخته در جيره رخ مي دهد در پرندگان بالغ عدم توانايي در دستيابي به يک شريک جنسي مي تواند عامل مسبب بروز اين استرس باشد. ضمنا" در مزارع با تراکم بالا ، بخصوص هنگامي که در يک پن شترمرغهايي با جثه هاي متفاوت نگهداري مي شوند، شترمرغهاي کوچکتر عمدتا" در رقابت براي دستيابي به غذا ناموفق بوده و گرسنه مي مانند و اين امر مي تواند عامل بروز استرس در چنين پرندگاني باشد. 
..
پاتوژنز 
شن و سنگريزه مي توانند با عبور از سنگدان و ورود به روده باعث انسداد سکوم شوند. مواد خارجي نوک تيز با نفوذ به ديواره ، پيش معده و سنگدان باعث ايجاد يک عفونت موضعي با پريتونيت و سپتي سمي مي شوند؛ ولي بطور کلي در تمامي موارد نتيجه بروز استاز گوارشي ثانويه ، لاغري مفرط و در نهايت مرگ مي باشند. 
..
علايم باليني 
چنين کيس هايي علايمي مبني بر لاغري مفرط و استاز گوارشي را نشان خواهند داد. برخي از اين علايم عبارتند از : توقف رشد، کاهش وزن ، لاغري و در نهايت در اثر ضعف شديد توانايي ايستادن را از دست داده و در صورت عدم رسيدگي تلف مي شوند. 
..
تشخيص 
علاوه بر علايم باليني فوق از روشهاي ملامسه ، اندوسکوپي و راديوگرافي هم مي توان درتشخيص انباشتگي استفاده نمود. در روش ملامسه با لمس کردن ناحيه آناتوميکي پيش معده ( 15- 10 سانتي متر پشت جناغ ، سمت چپ خط مياني شکم ) مي توان به راحتي پي به اتساع پيش معده برد و در صورتي که علت انباشتگي شن و سنگريزه باشد در ملامسه ، روده ها هم مي توان اغلب اين مواد را لمس نمود. در روش راديو گرافي ، پس از بيهوش کردن پرنده از نماهاي جانبي (Lateral) و پشتي – شکمي (Dosoventral) ناحيه شکم مي توان مواد خارجي تجمع يافته ( مانند فلزات ، شن و سنگ ) را با دانسيته ء بيشتري مشاهده نمود. در شترمرغهاي بالغ ، بدون نياز به بيهوشي با استفاده از نماي جانبي مايل (Lateral Oblique) از بخش قدامي و خلفي ران مي توان تصاوير مناسبي براي تشخيص تهيه نمود. 
..
تشخيص تفريقي 
انباشتگي بايد با استفاده از روشهاي عنوان شده ء فوق از بيماريهايي مانند استاز معدي ، مگاباکتريوزيس ، التهاب قارچي پيش معده ، التهاب انگلي پيش معده ، بوتوليسم و تحليل عضلاني تغذيه اي تشخيص داده شود. 
..
علايم کالبد گشايي 
آزمايشات پس از مرگ ، لاغري مفرط همراه با تحليل چربي هاي ناودان کرونر قلب و هيپرتروفي لايه کويلين سنگدان را نشان مي دهد( لايه کويلين در حالت طبيعي ظاهر صاف و هموار دارد، درصورت تداوم استاز معدي و توقف انقباضات سنگدان ، اين لايه از حالت طبيعي خارج شده ، شل و چين خورده مي گردد که اصطلاحا" به اين حالت هيپروتروفي لايه کويلين مي گويند). 
از علايم واضح ديگر در کالبد گشايي، تجمع مواد خارجي در پيش معده است. درمواردي که عامل انباشتگي مواد خشبي باشد، تجمع ساقه هاي بلند علوفه در پيش معده همراه با سنگدان خالي مشاهده مي شود و درصورتي که انباشتگي با شن و سنگريزه باشد، تجمع اين مواد را مي توان در روده کوچک و سکوم هم مشاهده نمود. 
..
درمان 
درمان شامل خروج از انباشته شده از پيش معده مي باشد و بايد قبل از اينکه پرنده دچار ضعف شديد شود انجام گيرد. روشهاي درمان انباشتگي در شتر مرغ عبارتند از: 
1. شستشوي معدي 
2. روش جراحي 
..
پيشگيري 
بطور کلي مهمترين مسئله در پيشگيري از وقوع بيماري ، جلوگيري از وقوع عوامل استرس زاست. 
برخي از اين روش ها عبارتند از: 
..
پيشگيري از استرس ناتواني در جهت يابي 
براي پيشگيري از وقوع اين استرس بايد از جابجايي هاي بيهوده ممانعت به عمل آورد و هرتغيير مکاني بايد به تدريج صورت گيرد تا به پرنده اجازه سازگاري با محيط جديد داده شود؛ بدين منظور مي توان جوجه ها را در روزهاي اوليه ء جابجايي بطور موقت روزانه به جايگاه اوليه شان منتقل نمود تا از اين طريق با يادآوري مکان قبلي ، رفتارهاي قالبي شان مانند خوردن و نوک زدن را به ياد آورند. درصورتي که پرنده در محيط جديد احساس ناامني نمايد ، يک شخص يا يکي از والدين را بايد چند روز اول جابجايي کنار پرنده قرار داد. به عبارتي هيچ گاه نبايد پرنده اي را که به محيط جديدي انتقال يافته تنها گذاشت. 
..
پيشگيري از استرس جدايي از والدين 
براي پيشگيري از وقوع اين استرس روشهاي زير قابل ذکرند: 
الف ) در شرايط فارم که جوجه ها به طور مصنوعي پرورش مي يابند، انسان نقش والدين جوجه را بر عهده دارد؛ استفاده از لباسهاي يک رنگ و يک شکل براي افرادي که با جوجه ها در ارتباطند باعث مي شوند تا جوجه ها توانايي تفريق بين افراد مختلف را نداشته و در تمام طول شبانه روز وجود والدين را در کنارشان احساس کنند. 
ب ) استفاده از آدمکهايي با لباس مشابه افراد مرتبط با جوجه ها در داخل و خارج پن در کاهش اين استرس مؤثرند. 
پ ) تحقيقات انجام شده نشان مي دهد که حضور خرگوش در 3 هفته اول زندگي در پن جوجه ها ، در کاهش بروز اين استرس نقش مهمي دارد. 
..
پيشگيري از استرس ناکامي در يافتن غذا 
براي پيشگيري از وقوع اين استرس بايد جيره ها به تدريج تغيير يابند و از قرار گرفتن جوجه هايي با جثه هاي متفاوت و تراکم بيش از حد دريک پن نيز جلو گيري گردد. 
کليه مواد مسبب انباشتگي مانند تيغه هاي بلند علوفه ها ، سنگ هاي درشت و مواد خارجي نوک تيز بايد از بستر جمع آوري گردند. 
..
..
دکتر هوشنگ کميلي و دکتر هژير معين نيا
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:49  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

آسپرژيلوس در شتر مرغ ها-بخش 1 .

 
آسپرژيلوس، شايع ترين بيماري قارچي در گونه هاي مختلف پرندگان مي باشد. اين بيماري، از نظر اقتصادي، مهم ترين بيماري قارچي مشاهده شده در شترمرغ ها مي باشد. آسپرژيلوس فوميگاتوس و آسپرژيلوس فلاووس به همراه آسپرژيلوس نيجر به عنوان عوامل اين بيماري از شترمرغ هاي مبتلا جدا شده است. 
همچنين اين عوامل از جوجه هايي که به طور مصنوعي به دنيا آمده اند، جداسازي شده و خسارات سنگيني را به دنبال داشته اند. دستگاه هاي هچري آلوده، منبع اصلي بيماري آسپرژيلوس در جوجه هاي تازه تولد شده مي باشند. دما و رطوبت همراه با مواد آلي موجود در تخم هاي هچ شده، شرايط مطلوبي را براي توليدمثل سريع قارچ ها و توليد مقادير زياد هاگ فراهم مي کند. 
دستگاه هاي ستروهچر بايد به طور کامل توسط مواد ضد قارچ موثر، تميز و ضدعفوني گردد؛ به اين منظور مي توان از فرمالين و يا محلول 1 درصد کلينا فارم پس از هر هچ و قبل از جايگزيني تخم ها در دستگاه جوجه کشي استفاده کرد. 
کاه يا علوفه خشک آغشته به قارچ که به عنوان بستر استفاده مي شود و يا يونجه هاي خشک شده حاوي قارچ که شترمرغ از آن تغذيه مي کند، منشا مهم آسپرژيلوس در جوجه هاي تازه تولد يافته و در شترمرغ هاي در حال رشد مي باشد. همچنين رطوبت بالا و تهويه ضعيف به علت افزايش ميزان آمونياک در بروز آسپرژيلوس موثر است. جوجه هاي جواني که فرصت کافي جهت کسب ايمني طبيعي عليه قارچ هاي ساپروفيت را پيدا نکرده اند بيشتر درگير اين بيماري مي شوند که در اين زمينه عمده خسارات، مربوط به جوجه هاي زير يک ماه مي باشد. پرندگان بزرگ تا حدودي قادر به تحمل عامل بيماري زاي موجود در مواد غذايي انبار شده است. 
در آب و هواي سرد و در زمستان، گاهي اوقات لازم است شترمرغ هاي جوان را براي مدتي در محيط بسته نگهداري کرد در اين موارد بستر و تهويه مطلوب ساختمان، اهميت به سزايي مي يابد. 
بستر شترمرغ ها بايد تقريبا هر روز تعويض گردد و مواد ضدعفوني و ضد قارچي موثر نيز بايد مورد استفاده قرار گيرد تا سبب کاهش توليدمثل قارچ ها و در نتيجه کاهش هاگ هاي حاصل از آن ها در بستر و ساختمان گردد. 
پرندگان به طور معمول در معرض قارچ ها قرار دارند و فقط در شرايط خاص، اين قارچ ها پاتوژن مي شوند. آسپرژيلوس معمولا تحت شرايطي همچون استرس، نقصان ايمني بدن، درمان طولاني مدت با داروهاي آنتي بيوتيکي و يا اين که اگر دام در معرض مقادير زيادي از ارگانيسم قرار گيرد، سبب ايجاد بيماري مي شود. 
.
علائم باليني و يافته هاي پاتولوژي
همانند گونه هاي ديگر پرندگان، آسپرژيلوس در شترمرغ ها معمولا يک بيماري تنفسي مي باشد. تمامي قسمت هاي تنفسي مي توانند درگير شوند اما اغلب در جوجه هاي جوان ريه ها و در جوجه هاي بزرگتر کيسه هاي هوايي مبتلا مي شوند. استرس يک عامل مستعد کننده براي ابتلا به اين بيماري مي باشد. 
علائم باليني به محل و شدت ضايعات بستگي دارد که مي تواند سبب ايجاد صداهاي تنفسي تا کوتاه شدن تنفس در شترمرغ ها گردد. ضايعات موجود در کيسه هاي هوايي با شنيدن صداهاي دستگاه تنفسي تشخيص داده نمي شود. 
عفونت دستگاه تنفسي با آسپرژيلوس ممکن است قسمت فوقاني دستگاه تنفسي را درگير کند. در اين صورت سبب آماس قارچي ناي مي شود که ضايعات کوچک گرانولوماتوزي در طول سطح داخلي ناي ديده مي شود. اما در بيشتر موارد ريه ها درگير مي شوند و باعث ايجاد ضايعات شديد گرانولوماتوزي مي گردد. البته در شترمرغ هايي که از طريق بستر و يا کاه آلوده، درگير شده اند تورم و عفونت شديد قارچي کيسه هاي هوايي رخ مي دهد. در شترمرغ هايي که ريه هايشان درگير و دچار آماس گرانولوماتوز ريوي شده است، علائم باليني تنفسي به خوبي ديده نمي شود ولي در شترمرغ هايي که دچار آماس کيسه هاي هوايي شده اند، علائم باليني تنفسي به خوبي قابل مشاهده است. 
.
علائم باليني در شترمرغ هاي مبتلا شامل: 
− بي حالي و افسردگي 
− بي اشتهايي
− توقف رشد
− جمع شدن خلط در دهان
− يبوست شديد
− نرمي استخوان و نهايتا مرگ ومير مي باشد. 
.
جوجه هاي مبتلا معمولا با سرهاي افتاده و نزديک به زمين حرکت مي کنند. اين جوجه ها داراي گرانولوم ها و آبسه هاي زرد و سبز پراکنده در سراسر بافت ريه خود هستند. آسپرژيلوس تنفسي در شترمرغ پنج ماهه اي در شهريور ماه 1383 توسط دکتر کميلي و مهام تشخيص داده شد. اين شترمرغ چند روزي علائم افسردگي و بي حالي را از خود نشان مي داد و با دهان باز نفس مي کشيد در هنگام غذا خوردن از گله جدا مي ماند. پس از کالبد گشايي، التهاب و عفونت شديد کيسه هاي هوايي، همراه با ضخيم شدن ديواره ها مشاهده گرديد. درگيري ريه ها به صورت کانون هاي نکروتيک سبز رنگي قابل تشخيص بود. پس از آزمايش هاي پاتولوژي و ميکروبيولوژي اين تشخيص تاييد گرديد. 
آسپرژيلوس در شترمرغ ها فقط يک بيماري تنفسي نمي باشد بلکه در شرايط خاص ممکن است دستگاه گوارش را درگير کند و يا حتي سبب مشکلات پوستي گردد. 
آسپرژيلوس در دستگاه گوارش شترمرغ ها، با تکثير زياد لايه هاي پيش معده و التهاب آن نمايان مي شود که سبب انباشتگي معده و در نهايت مرگ مي شود.عفونت هاي قارچي دستگاه گوارش معمولا از طريق آلودگي هاي شديد بستر، غذا و استفاده دراز مدت از آنتي بيوتيک ها به وجود مي آيد. 
در صورتي که شترمرغ ها در محيطي با رطوبت بالا و بهداشت ضعيف نگهداري شوند، ممکن است به درماتيت قارچي دچار شوند. ضاتعات پوستي آسپرژيلوس ممکن است موضعي باشد يا اين که بخش وسيعي از پوست را درگير کند. آزمايش هاي بافت شناسي ريسه هاي انشعاب يافته اي را نشان مي دهد که در لايه هاي پوست رسوخ کرده اند. 
دامپزشکان استراليايي، آسپرژيلوس ريوي موجود در شترمرغ هاي 6 ماهه را توصيف کرده اند. اين شترمرغ ها در محيط شلوغ، بستر پر گرد و خاک و در محيطي با دما و رطوبت بالا نگهداري مي شدند.پرنده هاي مبتلا ممکن است عامل بيماري را در اواخر دوران انکوباسيون و يا اوايل به دنيا آمدن کسب کرده باشند که اين عامل عفوني نهفته با استرس فعال مي شود. پرنده هاي مبتلا به اين بيماري، دچار تنگي نفس، سيانوز و کاهش مقاومت فيزيکي بدن مي شوند. بيماري قارچي آسپرژيلوس در شترمرغ هاي بالغ ممکن است به اشکال گرانولوماتوزي بروز کند.
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:47  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

آسپرژيلوس در شتر مرغ ها - بخش 2.

 
روش هاي تشخيص
علائم باليني توسط کشت نمونه هاي دستگاه تنفسي، راديوگرافي، اولتراسوند، اندوسکوپي و آزمايش هاي سرولوژيک تاييد مي شوند. 
براي رديابي و تشخيص وجود آنتي بادي هاي آسپرژيلوس در سرم، مي توان از عصاره آسپرژيلوس به عنوان يک آنتي ژن در آزمايش test diffusicon gel agar استفاده کرد.همچنين مي توان براي تشخيص اين بيماري از تست ELIZA نيز بهره برد. 
يک شترمرغ 4 ماهه با وزن 24 کيلوگرم مبتلا به اين بيماري در آمريکا مورد آزمايش قرار گرفت و موارد ذيل مشاهده گرديد؛ اين پرنده ضعيف بود و با دهان باز تنفس مي کرد دائما بال هايش را به سمت بالا و پايين تکان مي داد. اين شترمرغ به لوکوسيتوزيس و افزايش فعاليت آسپارتات ترانسيناز دچار شده بود. راديوگرافي از ناحيه سينه در حالي که شترمرغ ايستاده بود، انجام گرفت و اپسيفيکاسيون ( opacification ) کيسه هاي هوايي و ضخيم شدن پرده جنب را نشان داد. 
برونکوسکوپي با ويدئو اسکوپ قابل انعطاف به اندازه mm9.8*m3 انجام شد که در قسمت انتهايي ناي پلاک هاي سبز رنگي مشاهده شد و بعضي از برنش هاي پانويه کاملا بسته شده بود و با شيوه اندوسکوپي از نواحي مختلف اين پرنده براي بررسي نمونه هاي بافت شناسي هم جدا شد. 
.
درمان
هيچ گونه درمان موثر و عملي در برابر درگيري هاي سيستميک آسپرژيلوس در مزارع پرورش شترمرغ وجود ندارد و پيشگيري تنها راه موثر در برابر اين بيماري مي باشد. 
مهمترين اقدام در مواجه شدن با شيوع آسپرژيلوس، يافتن منبع آلودگي و جلوگيري از عفونت بيشتر توسط هاگ ها و ضدعفوني ضد قارچي مي باشد. در موارد تک گير، شترمرغ ها را مي توان با تجويز داروي ايتراکونازول ( Itraconazol ) با دز mg/kg10 به مدت 5 تا 10 روز درمان کرد ( در صورت مصرف اين دارو بايد دقت شود که اگر علائم عصبي رخ داد، دارو کم يا متوقف شود ). همچنين مي توان از محلول 1:50 انيلوکونازول ( Enilkonazol ) استفاده کرد يا از دود ناشي از قرص هاي انيلوکونازول براي درمان استفاده کرد که در اين حالت بايد تمامي پرندگان به محلي کوچک و بسته منتقل شوند تا مجبور شوند اين دارو را استنشاق کنند. درمان با کتوکونازول به ميزان 10 تا 20 ميلي گرم براي هر کيلوگرم وزن زنده به صورت يک تزريق روزانه به مدت 7 روز ممکن است با موفقيت همراه باشد. 
به منظور ضدعفوني کردن انکوباتورها، دستگاه هاي هچري و بستر مي توان از محلول 1 درصد اينلکونازول ( کلينا فارم ) به صورت اسپري استفاده کرد. همچنين اين محلول در درمان عفونت هاي قارچي، پوستي و تنفسي نيز مورد استفاده قرار مي گيرد. در دستگاه هاي هچري که توسط قارچ ها آلوده شده اند دود ناشي از قرص هاي انيلوکونازول مي تواند در هچ مورد استفاده قرار گيرد تا شدت آلودگي در جوجه هاي تازه متولد شده را کاهش دهد. 
.
آسپرژيلوس ( spp. A) در جوجه ها
.
انتقال
زماني که جنين در حال رشد در برابر هاگ هاي آسپرژيلوس، به خصوص در دوره Internal piping در طي 48 ساعت پس از هچ ( درآمدن جوجه از تخم ) قرار گيرد، اين بيماري انتقال مي يابد. 
.
اپيدميولوژي 
آلودگي محل نگهداري شترمرغ ها به خصوص بستر و حمل غير اصولي و غير بهداشتي تخم ها مي تواند سبب نفوذ هاگ هاي آسپرژيلوس از پوسته تخم گردد. خنک شدن محتويات تخم پس از تخم گذاري پرنده ماده يک فشار منفي جزيي را به وجود مي آورد که باعث نفوذ راحت تر هاگ ها از طريق منافذ لايه خارجي پوسته تخم مي گردد. معمولا هاگ ها به صورت نهفته در کيسه هوايي تخم باقي مي مانند و جوجه ها را در زمان internal piping مورد تهاجم قرار مي دهند. زماني که در مرحله هچ شدن، پوسته تخم شکسته مي شود، هاگ ها در انکوباتور و تجهيزات هچري پخش مي گردند که اين عمل جوجه هايي را که از تخم هاي سالم بيرون آمده اند را هم آلوده مي کند. 
کمبود جريان هوا و پايين بودن بهداشت و نگهداري جوجه ها در دستگاه هچر بيش از 24 ساعت سبب افزايش آلودگي جانبي و انتقال افقي مي گردد. 
.
علائم باليني
جوجه هاي مبتلا معمولا به بي اشتهايي، عدم رشد و تنگي نفس ( که با دهنک زدن جوجه ها در طي 2 روز بعد از هچ شدن نمايان مي شود ) درچار مي شوند. معمولا مرگ در طي دو هفته اول رخ مي دهد. در موارد شديد که باعث آلودگي وسيع انکوباتورها مي گردد، تقريبا تمامي جوجه هاي آن دوره آلوده مي شوند که ممکن است به مرگ منتهي شود. 
.
ضايعات کالبد گشايي
ضايعات گرانولوماتي زرد رنگ تا سبز در حدود 1 تا 2 ميلي متر در کيسه هاي هوايي و ريه ها جزو ضايعات کالبد گشايي باشد. 
.
درمان
در اين موارد به علت گستردگي و هزينه بالا و پاسخ ضعيف، درمان توصيه نمي گردد. البته در موارد تک گير و ابتدايي بيماري، مي توان به شيوه مذکور درمان کرد. 
.
پيشگيري 
بهداشت در زنجيره جمع آوري تخم و انکوباسيون بايد به طور مرتب مورد ارزيابي قرار گيرد و در بهبود و افزايش بهداشت اين چرخه تلاش شود. استعمال مواد ضدعفوني که داراي عملکرد قارچ کشي نيز باشند، در دستگاه هاي انکوباتور و هچري و همچنين تميز کردن مادرهاي مصنوعي و محوطه آن ها با اين مواد باعث جلوگيري و توقف آلودگي مي گردد. 
.
.
دکتر علي مهام


+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:46  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

آنچه پیش از پرورش شترمرغ باید بدانید

صنعت جهاني شترمرغ 


تجربه نشان داده است که صنعت شترمرغ در برخي نواحي جغرافيايي به شدت ناپايدار است. نواحي اي که پرورش شترمرغ جديدا آغاز شده معمولا با قيمت بالاي پرنده زنده مواجه هستند که اين قيمتها وقتي بهاي واقعي پرنده کشتار شده مشخص مي شود افت مي کنند. اين الگو در سطح وسيع تري در همه جاي دنيا ديده شده است. 

احداث مزرعه شترمرغ براي هر کسي پر ماجراست. براي راه اندازي مزرعه شترمرغ به زمين، نيروي کار، آب، مجوز و نقدينگي نياز داريد. قبل از آغاز چنين پروژه اي برخي از جنبه هاي مورد نياز را مورد بررسي قرار مي د هيم. 

زمين 
بايد بررسي کنيد که چگونه از زميني که در اختيار داريد استفاده کنيد. بسته به اينکه چه گزينه هايي را در شروع کار در نظر گرفته ايد بايد تصميم بگيريد که چه مقدار زمين براي جفت گيري، نگهداري جوجه ها، پرورش پرنده ها تا سن کشتار و تجهيزات جوجه کشي اختصاص دهيد. ممکن است فضاهاي ديگري را براي ساختمان هاي اداري، فروشگاه يا محل استراحت کارگران در نظر بگيريد. 
گروه بندي معمول شترمرغ ها به صورت دسته هاي سه تايي يعني يک نر و دو ماده است، اما شما ممکن است نگهداري جفتي ( يک نر و يک ماده)، يا دسته هاي چهارتايي ( يک نر و سه ماده) و يا نگهداري دسته جمعي (دو يا چند نر با دو يا چند ماده) در نظر بگيريد. ما نگهداري جفتي و يا سه تايي را توصيه مي کنيم. چون کنترل عملکرد فردي هر پرنده امکان پذير است. 
فضاي مورد نياز براي سيستمهاي پرورشي متفاوت متغير است اما به طور کلي جهت پرورش پرندگان مادر 300-250 مترمربع و براي پرندگان پرواري به حدود 30 - 20 متر مربع زمين مسطح نياز است. البته توجه داشته باشيد که در صورت امکان، افزايش اين اندازه ها مي تواند به راحتي بيشتر پرنده و در نتيجه بازدهي بيشتر کمک کند. گردشگاه هاي بزرگتر با مکان هاي دويدن وسيع مطلوبتر بوده و به همين علت گردشگاه ها به صورت مستطيل در مي آيد تا مربع. 
جوجه ها طي چهار هفته اول زندگي به فضاي کمي نياز دارند. فضاي ۲ متر در ۱۰ متر براي ۲۰ جوجه کافي است، ليکن جوجه ها سرعت رشد چشمگيري دارند و با رشد جوجه ها نياز به فضاي پرورشي به سرعت افزايش مي يابد. 
بسته به شرايط آب و هوايي، جوجه ها هنگام شب به سالن نياز دارند. در صورت وجود منبع گرمايي، همه جوجه ها بايد به اين منبع گرمايي دسترسي داشته باشند. بر اساس احتياجات بدنشان جوجه ها بايد دور از حرارت بنشينند. وقتي جوجه ها مستقيما از هچر به زير سايه بان در طول روز منتقل مي شوند، در دو هفته اول به يک لامپ حرارتي در طول شب نيازدارند. سايه بان حتي به شکل سايه درخت عامل مهمي براي شترمرغ ها در هر سني است. در مواقعي که در نظر داريد تجهيزات جوجه کشي مورد نياز را خودتان داشته باشيد بايد ابعاد اتاق مورد نياز را در نظر داشته باشيد که بستگي به انکوباتور و هچر خريداري شده دارد. به يک اتاق براي انکوباتور، يک اتاق براي هچر، محلي براي تميز کردن تخم ها و محلي اختياري براي ذخيره تخمها قبل از قرار دادن در انکوباتور نياز داريد. 



کارگر 
پرندگان بالغ بايد دو بار در روز تغذيه شوند يک بار در اوايل روز و يک بار در وسط يا پايان عصر. جوجه ها بايد حداقل پنج بار در روز سرکشي شوند، وقتي تخم ها هفته اي يکبار گذاشته شوند جوجه کشي به طور روزانه و هچينگ بايد روزي دو بار بررسي شود. همه اين کارها به نيروي کار انساني نياز دارد. عمل ديگري که نياز شديدي به نيروي کار دارد تميز کردن لانه جوجه ها است تا جوجه ها از خوردن مدفوع باز داشته شوند ( بسته به تراکم، سطح و سن جوجه ها ) به طو ر مشابه، چيدن تخم ها در انکوباتور و نظافت هچر به زمان زيادي نياز دارد. پس از اعمال مربوط به کارگران مزرعه، قسمت اعظم کار پرورش، نظارت است. پيشگيري بهتر از درمان است و بر طرف کردن نواقص پيش از بروز مشکل موجب صرفه جويي در وقت و هزينه مي شود. 
نظارت مداوم موثر است، اما بهترين حالت اين است که مولد ها غير از زمان خوراک دادن و جمع آوري تخم شترمرغ به حال خود رها شوند. انجام امور با يک شخص امکان پذير است ولي استفاده از دو يا چند نفر آسان تر بوده و استرس کمتري به همراه دارد. بايد در نظر داشته باشيد که آيا وقت کافي داريد؟ از پرداخت هزينه کارگر يا کارگران مزرعه بر مي آييد؟ 

آب 
پرندگان در طول شبانه روز به آب نياز دارند. اين موضوع را بايد در طراحي لانه ها در نظر داشته باشيد که احتمالا تأمين آب، هزينه اي را به شما تحميل خواهد کرد. در آب و هواي سرد، ممکن است نياز به نصب آبگرمکن هايي باشد تا دماي آب را براي همه پرنده ها در ۲۰ درجه سانتيگراد ثابت نگه دارد و صرفا يخ نزدن آب کافي نيست. 
شترمرغ ها علاقه به نوشيدن آب در حين غذا خوردن دارند که اين عمل موجب کثيف شدن سريع آب مي شود و بنابراين بايد به طور منظم آب تميز در اختيارشان قرار گيرد. پرنده ها نياز مداوم به آب دارند و همين بر مصرف غذاي خشک تأثير مي گذارد. آب بسيار سرد يا گرم مصرف آب را تحت تأثير قرار داده و اغلب موجب کاهش مصرف غذا مي شود.
 



مجوز 
براي اينکه بدانيد اخذ چه نوع مجوزهايي براي احداث مزرعه شترمرغ لازم است بايد با مراکز مرتبط از جمله معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزي، سازمان دامپزشکي و يا معاونت هاي امور دام بخش طيور غير مرسوم و سازمانهاي مرتبط با پرورش شترمرغ منطقه مشورت کنيد. در برخي کشورها نظير آلمان بايد دوره اي را در زمينه پرورش شترمرغ گذراند. خوشبختانه کشورهاي ديگر تا اين حد سختگير نيستند و پرورش شترمرغ را همچون ديگر فعاليتهاي مزرعه اي تلقي مي کنند. نکات زير را بايد روشن کنيد: 
• مجوز براي مالکيت پرندگان 
• مجوز براي حمل و نقل پرندگان 
• احداث چاه تلفات براي دفن پرنده هاي مرده 
• بازرسي هاي دامپزشکي 
• معيارهاي امنيت زيستي (Bio Security) نظير حوضچه ورودي وسايل نقليه تا وسايل نقليه هنگام ورود به مزرعه از داخل مواد ضد عفوني عبور کنند. 
سوالات و موارد مهم را ياد داشت کرده با کسي که در منطقه شما پرورش شترمرغ دارد صحبت کنيد، آنها منبع با ارزشي براي کمک هستند. 

مسائل اقتصادي و سرمايه گذاري 
براي راه اندازي نياز به سرمايه داريد. همچنين احتمالا ايده هايي در زمينه اينکه چه مقدار توانايي مالي براي اين کار داريد، خواهيد داشت. بهتر است که به جاي وام گرفتن يا استفاده از سيستمهاي قديمي، دايره فعاليت خود را نصف کرده و در عوض با سرمايه شخصي و با استفاده از سيستمهاي روز دنيا کار خود را آغاز نمائيد زيرا شروع کار به منزله پي بناي کار شما در آينده است. 
تنها وقتي فروش محصولاتتان را آغاز مي کنيد درک روشني خواهيد داشت که فعاليتتان سود آور بوده است يا خير. اغلب اوقات مزرعه داران جديد بدون برنامه مقدار زيادي پول براي فراهم کردن شيک ترين تجهيزات صرف مي کنند. مزرعه هايي شبيه به هتلهاي کوچک و کاملا غير قابل کاربرد مشاهده شده اند که وقتي به مراحل مهمي مي رسند که عملا بايد محصولاتشان را بازاريابي کنند بودجه شان به پايان رسيده است چون توليد به اندازه مورد انتظار نبوده است. توصيه اين است که کار را ساده آغاز کنيد. از امکانات موجود استفاده کنيد. از قفس هايي که داريد و ساختمانهايي را که قبلا احداث شده اند استفاده کنيد. آنچه بايد بدانيد اين است که سرمايه خود را در مسائل حساس هزينه کنيد و در قلب مزرعه خود از فناوريهاي روز استفاه کنيد. به طور مثال سرمايه گذاري در تهيه انکوباتور مناسب مي باشد. يک انکوباتور خوب نتايج خوبي به همراه خواهد داشت که انکوباتور بد ندارد. 



رکوردگيري 
در رکورد گيري بايد قادر باشيد براي هر لانه به سوالات زير پاسخ دهيد. 
▪ مولدها چه تعداد تخم گذاشته اند؟ 
▪ هزينه تغذيه مولدها در يک سال چقدر شده است؟ 
▪ميزان جوجه در آوري عملا چقدر بوده است ؟ 
▪ چه تعداد از جوجه ها به سن کشتار رسيده اند؟ 
▪ هزينه تغذيه هر جوجه تا سن کشتار چقدر است ؟ و از پاسخ اين سوال محاسبه کنيد. 
▪هزينه توليد هر تخم چقدر است؟ 
▪ هزينه توليد جوجه يک روزه چقدر است؟ 
▪هزينه پروار پرنده ها تا رسيدن به وزن مشخص چقدر است؟ 

▪ هزينه ها را با در آمدها مقايسه کنيد: 
▪فروش پوسته تخم شترمرغ چقدر مي شود؟ فروش پر؟ فروش پوست؟ فروش گوشت؟ 
با انجام محاسبات فوق به ازاي هر لانه، قطعا قادر خواهيد بود که بيشترين و مهم ترين بخش و کمترين آنها را مشخص کنيد. اگر دسته سه تايي سود آور نيست، حذف کنيد و ضرر را کاهش دهيد. 

روشهاي پرورش 
گزينه هاي مختلفي براي پرورش شترمرغ وجود دارد. 

۱- چرخه کامل( Full Cycle) 
اين حالت شکل معمول است. شما مولدهايي داريد که تخم مي گذارند، انکوباسيون و جوجه کشي را انجام مي دهيد و سپس خودتان جوجه ها را تا رسيدن به سن کشتار پرورش مي دهيد. بهترين قسمت اين روش اين است که خودتان مسئول هر بخش هستيد. اگر اشتباهي رخ دهد نمي توانيد به جز خودتان کس ديگري را سرزنش کنيد. 
ممکن است محل جغرافيايي شما طوري باشد که هيچگونه تجهيزات انکوباسيوني در اطراف وجود نداشته باشد و شما مجبور باشيد که اين کار را خودتان انجام دهيد. از طرف ديگر اگر مزرعه تان بزرگ است، ممکن است به افراد ديگري براي پرورش همه جوجه هايتان نياز داشته باشيد، زمين شما ممکن است محدود باشد يا ممکن است براي کاهش ريسک اين کار را انجام دهيد. بار مالي اين نوع سرمايه گذاري وقتي همه مراحل را خودتان انجام دهيد در بيشترين مقدار است. به طور کلي، با پيشرفت صنعت شترمرغ، کارها تخصصي تر شده و هر مزرعه دار تمايل دارد بر روي کاري که بهتر وارد است متمرکز شود. 

۲- پرورش مولدها 
برخي از مزرعه داران، مولد پرورش داده و تخمهاي آنها را مي فروشند. اين منبع درآمد آنها است. 

۳- تجهيزات جوجه کشي 
ممکن است بخواهيد فقط تجهيزات جوجه کشي داشته باشيد. مزرعه داراني هستند که براي جوجه کشي تخمهايشان به شما پول پرداخت مي کنند. ممکن است تخم شترمرغ را خريداري کرده و به صورت جوجه يکروزه به فروش برسانيد. 
يک سيستم جوجه کشي خوب بسيار گران بوده و بنابراين به سرمايه گذاري هنگفتي نياز دارد. قبل از تصميم گيري براي راه اندازي تجهيزات جوجه کشي لازم است تقاضاي موجود در منطقه يا تأمين تخم ها را مورد ارزيابي قرار دهيد. 
معمولا مزرعه داران براي قرار دادن تخم شترمرغ ها در ماشينتان مبلغ ثابتي را پرداخت کرده و براي هر جوجه اي که که تحويل مي دهيد نيز مبلغ بيشتري مي پردازند. ثبت مشخصات تخم ها براي اينکه مالکان تخم ها جوجه هاي خود را تحويل بگيرند اهميت فوق العاده اي دارد. 

۴- پروار بندي جوجه ها 
کم هزينه ترين گزينه است. شما جوجه ها را در سن خاصي خريده و تا زمان کشتار پرورش مي دهيد. اين گزينه به ويژه براي تازه کارها جالب است، مخصوصا اگر قرار داد خريد مجدد پرنده هاي کشتاري وجود داشته باشد، اما در اين مواقع هوشيار باشيد. در گذشته بسياري از اين برنامه هاي بيع متقابل به علت ناتواني شخص پيشنهاد کننده چنين قرار دادهايي براي فروش محصول به قيمت مطلوب با شکست مواجه شده است. به عبارت ديگر به توافقات بيع متقابل عمل نشده و در برخي موارد پرنده ها روي دست مزرعه دار مانده و خود بايد به بازار يابي آنها بپردازد. 

۵- گروه هاي منطقه اي 
برخي طرفدار گروههاي منطقه اي هستند چون مزرعه داران توسط يکديگر حمايت مي شوند. کار گروهي از هر لحاظ مفيد است. مزرعه داران همگي داراي مولد بوده و همه تخم شترمرغشان را به يک فرد تحويل مي دهند. هر مزرعه دار به طور چرخشي هر هفته تعدادي از جوجه ها را تحويل مي گيرد. اين بدين معني است که مزرعه دار اول همه جوجه هاي هفته اول را تحويل مي گيرد. مزرعه دار دوم همه جوجه ها را هفته دوم و ..، سيستم کاملا تعاوني است به طوري که هيچ جوجه اي به حال خود رها نمي شود و مديريت ۵ جوجه به آساني ۲۰ جوجه است. مطلب ديگر اينکه همه کشاورزان از خوراک مشابهي استفاده مي کنند که به توليد محصول يکنواخت کمک مي کند. خريد عمده، قيمت مناسب تري را براي اين مزرعه داران به همراه دارد. 

 تغذيه 
هزينه غذا ۶۰% تا ۷۰ % کل هزينه پرورش شترمرغ را تشکيل مي دهد بنابراين درک آن در ابتداي آغاز به کار پرورش شترمرغ بسيار مهم است. متاسفانه پرورش دهندگان قديمي و جديد حداقل آگاهي را از اين موضوع دارند. 
نخست بعد اقتصادي را در نظر مي گيريم. هزينه غذا به خودي خود مهم نيست بلکه تفاوت موجود در درآمد پرنده هاي پروار شده و هزينه توليد آن ها اهميت دارد. علاوه بر محاسبه هزينه تخم، جوجه، پرنده آماده کشتار که همه فاکتورهاي مهمي هستند، محاسبه افزايش در آمد حاصله از توليد بالاتر ( تعداد تخم، تعداد جوجه، کيلوگرم گوشت توليدي و پوست بزرگتر) نيز اهميت دارد. بنابراين بسياري از مردم بدون بررسي قابليت در توليد گزينه هاي مختلف و استنتاج از اينکه تغذيه بهتر موجب کاهش ضرر ناشي از عدم باروري، مشکلات جوجه در آوري و تلفات جوجه ها مي شود، به دام ((کاهش)) هزينه هاي غذا گرفتار مي شوند. يک جيره خوب بايد داراي موارد زير باشد. 

▪علوفه، نظير يونجه براي تأمين فيبر با کيفيت 
▪ غلات، نظير ذرت براي تأمين انرژي 
▪ منبع پروتئيني، نظير سويا ي بدون پوسته 
▪ مواد معدني پر مصرف و کم مصرف 
▪ ويتامين ها 
▪ساير افزودنيها، نظير اسيدهاي آمينه و مخمر 

تحقيقات گسترده اي در زمينه اجزاي يک جيره خوب انجام شده است. به عنوان مثال براي الياف يونجه که داري سطوح مختلف پروتئين است، توصيه مي شود که يونجه حداقل ۱۸ درصد ترکيب جيره آماده را تشکيل دهد. يونجه مرغوب تر ويژگيهاي مطلوب تر زيادي نظير قابليت هضم بهتر، ويتامين و مواد معدني بيشتر دارد. 
در مورد ذرت، بايد بسيار تلاش کنيد تا از ذرت داراي ۸ درصد پروتئين استفاده کنيد و نه از ذرت ۶ درصد که داراي کيفيت پاييني است. سويا معمولا بين ۴۴ تا ۴۷ در صد پروتئين دارد که سويا با پوسته حاوي ۴۴ در صد پروتئين است. همچنين ما به سويا به عنوان منبع پروتئين نگاه کرده و ۴۷ درصد را توصيه مي کنيم. 
ويتامين ها و مواد معدني، اجزاي جدائي ناپذير جيره هستند. در اينجا علاوه بر مقدار، شکل ارائه آنها در ترکيب با يکديگر نيز مهم است تا شترمرغ ها بتوانند حد اکثر استفاده را از آنها ببرند. کلسيمي که به يک شکل خاص وجود دارد ممکن است براي شترمرغ ها غير قابل هضم بوده و از اين رو تعادل آن با فسفر به هم خورده و مشکلات جديدي ايجاد نمايد. در سايه توجه به تغذيه به همراه مديريت خوب، مديريت صحيح مزرعه و اصلاح نژاد است که پرنده هاي آماده کشتار مي توانند ميزان گوشت بيشتر و با کيفيت تر از معمول توليد کنند. 

 بازاريابي 
در حقيقت بازاريابي بايد فصل اول باشد. بازاريابي مهم است و حتي قبل از اينکه به فعاليت در زمينه پرورش شترمرغ فکر کنيد بايد وجود تقاضا براي فرآورده هاي شترمرغ را مورد بررسي قرار دهيد. بسته به اينکه در چه کشوري باشيد، معمولا تقاضا براي گوشت تازه بيشتر از گوشت منجمد است. ليستي از مراکز فرآوري گوشت شترمرغ در منطقه را تهيه کنيد. اطلاع حاصل کنيد که آيا گوشت شما را مي خرند و يا چه کسي خريدار گوشت شما است. بعضي اوقات تجاري وجود دارند که گوشت صادر مي کنند. شما نياز به بررسي داريد. شايد لازم باشد در برخي از نمايشگاههاي محلي يا حتي نمايشگاههاي بين المللي حضور يابيد. آنوگا (Anuga) در کلن بزرگترين نمايشگاه گوشت در اروپاست، اما موارد ديگر نظير SIAL در فرانسه و چين وجود دارد. هدف شما اين است که با آنهايي که علاقمند به خريد گوشت شما هستند ارتباط برقرار کنيد. در انگلستان و آمريکا بازارهايي وجود دارد که ارتباط مستقيم مصرف کننده و توليد کننده را فراهم مي کنند. قبل از احداث مزرعه شترمرغ، لازم است برخي تحليل هاي اساسي را در زمينه اينکه با پرنده هاي آماده کشتار چه کار کنيد انجام دهيد. 
چه کسي خريدار گوشتهاي شماست؟ 
در فروش گوشت شترمرغ، نحوه عرضه مهمترين عامل است. علاوه بر خود گوشت نحوه بسته بندي آن نيز مهم است هنوز مصرف کنندگان نا آگاهي وجود دارند که نحوه پخت گوشت شترمرغ را نمي دانند. اين مانع را با آموزش و تهيه دستورالعمل پخت از بين ببريد. يکي از بهترين نحوه عرضه بسته هاي گوشت شترمرغ در مورد فرآوري کننده اي ديده شد که دستور العمل پخت را به همراه بسته هاي گوشت ارائه مي کرد. کيفيت گوشت به عوامل بسياري بستگي دارد اما عامل اول نحوه تغذيه پرندگان است. جيره متعادل موجب توليد گوشت خوشرنگ (قرمز روشن) مي شود. جيره فقير گوشت را به رنگ قرمز کم رنگ و تقريبا صورتي در مي آورد که موجب از دست دادن مشتريان بالقوه مي شود. گوشت خوب در معرض هوا به سرخي ميرود در حالي که گوشت بد سياه مي شود. بايد بدانيد که اگر سير شرايط يکسان باشد اين حالت منعکس کننده نحوه تغذيه پرنده ها است. 
ايجاد مزرعه شترمرغ آسان است اما سودآور ساختن سرمايه گذاري به ارزيابي چگونگي بازاريابي فرآورده هاي حاصله از شترمرغ نياز دارد. بهترين توصيه اي که مي توانم برايتان داشته باشم اين است که با مزرعه داران از ديگر مناطق ملاقاتي داشته باشيد و پي ببريد که آنها محصولاتشان را چگونه و به چه قيمتي به فروش رسانده و تقاضاي موجود را بررسي کنيد. ممکن است فرآوري و بازاريابي را به عنوان بخشي از برنامه کلي مزرعه در نظر بگيريد. 

پرنده هاي زنده 
برخي ممکن است به قصد فروش پرنده زنده به پرورش اقدام کنند. اگر چه اين امر به برگشت سرمايه در کوتاه مدت کمک کرده و بسته به کشور محل پرورش مي تواند در آمد بالايي را به همراه داشته باشد، اما بايد اتفاقاتي را که در صورت اشباع شدن بازار پرنده زنده و نبود تقاضاي بيشتر براي پرنده زنده رخ مي دهد، مد نظر داشته باشيد. بايد بررسي کنيد که چه کسي و به چه قيمتي خريدار پرنده ها است. اين مرحله تجاري شدن است. 

تجهيزات کشتار 
زماني که هيچ خريداري براي پرنده هاي آماده کشتار وجود ندارد، ممکن است لازم باشد کشتار و بازاريابي محصول را خودتان انجام دهيد. لازم است که از نزديک ترين کشتارگاه و هزينه کشتار اطلاع داشته و اگر واحدتان به حد کافي بزرگ باشد چنين تجهيزاتي را خود راه اندازي کنيد. 
در آفريقاي جنوبي، اغلب کشاورزان صاحب چنين تجهيزاتي بوده و بر مبناي سهميه بندي فعاليت مي کنند. هر کس با خريد سهميه، حق کشتار پرنده را خواهد داشت. لازم است بدانيد که آيا کشتارگاه مورد تأييد اتحاديه اروپا است يا نه. در اين حال بازار پر رونق اروپا-جايي که بالاترين تقاضا براي گوشت شترمرغ را دارد- به رويتان گشوده خواهد شد. کار دسته جمعي با ديگر مزرعه داران منطقه و احتمالا تشکيل تعاوني براي رسيدن به بازارهاي بزرگتر مفيد است. 

بازاريابي فرآورده هاي گوشتي 
مشکل گوشت اين است که در حالت تازه يک فرآورده فاسد شدني است. گوشت شترمرغ بايد هر چه سريعتر به فروش برسد و در صورتي که در خلا بسته بندي شود دوره نگهداري آن ۲۱ روز است. در صورت انجماد، گوشت را مي توان تا يک سال نگهداري کرد. 

بازاريابي پوست شترمرغ 
بازار پوست شترمرغ بسيار بي ثبات است. در زمانهايي از سال هيچ کس پوست شما را نمي خرد و در زمانهاي ديگر خريداران براي پوست شما صف مي ايستند. نگران نباشيد اگر کارها را درست انجام دهيد محصول قابل فروشي خواهيد داشت. پوست ها بايد داراي شکل صحيح بوده و به درستي نگهداري شوند تا ارزش لازم را داشته باشند. در صورت بروز اشکال محصولي براي فروش نخواهيد داشت. آن زمان که هر چيز مرتبط با پوست شترمرغ با ارزش بود ديگر به سر رسيده است. پوست ها بايد در درجه حرارت ۴ تا ۱۰ درجه سانتي گراد نگهداري شده و هيچگاه منجمد نشوند. تقاضاي بازار براي پوست پاهاي بزرگ از قسمت زانو تا نوک پا است. 
برخي تعاوني ها در دام اين طرز فکر مي افتند که با دباغي پوست و فروش محصول نهايي در آمد بيشتري خواهند داشت. فريب نخوريد و اين کار را نکنيد. پس از صرف مقدار زيادي پول و تحمل درد سر هاي مداوم در اثر سروکله زدن با دباغها و فرآوري کننده ها تازه بايد به فکر فروش تان باشيد. پوست نمک سود شده را بفروشيد و پولتان را بدون درد سر دريافت کنيد. 

بازاريابي پر شترمرغ 
پتانسيل پنهاني براي بازار يابي پر شترمرغ وجود دارد. همچنانکه رازهاي تميز کردن و رنگ آميزي پرهاي شترمرغ آشکار نشده است. از پرهاي شترمرغ مي توان براي انواع مختلف تزئين نظير تزئينات گياهي، طراحي داخلي، لباسهاي محلي و کلاه استفاده کرده يا آنرا به محصولاتي نظير بوآ و جاروي پر تبديل نمود. پر شترمرغ خاصيت آنتي استاتيک دارد که آن را براي صنعت نقاشي اتومبيل ايده آل مي سازد اما کمتر کسي به چنين بازاري راه پيدا مي کند. همچنين انواع مختلفي از پر وجود دارد. بهترين نوع، پرهاي سفيد طويل نر است، اما براي ساير پرها نظير پرهاي دم نيز تقاضا وجود دارد. شايد اين منبع در آمدي نباشد که در برآورد فروش اوليه روي آن حساب باز کنيد، بايد محلي براي فروش پر در نظر داشته باشيد. 

بازاريابي پوسته تخم شترمرغ 
در روز ۱۴ ، تخم ها را از نظر باروري امتحان کنيد. تخمهاي غير بارور حذف مي شوند. مي توان محتويات اين تخم ها را با ايجاد سوراخ کوچکي در انتهايشان، خالي کرده و داخل آن را ضدعفوني کرد. اين پوسته هاي خالي تميز و سفيد رنگ نيز داراي ارزش هستند. جالب است که بسياري از مردم آنها را صرفا به عنوان وسيله تزييني در خانه نگهداري مي کنند. برخي از افراد آنها را رنگ آميزي کرده و به عنوان يادبود هاي مزرعه به فروش ميرسانند. همچنين برخي از مردم از کنده کاري بر روي تخم ها وسايلي نظير لوازم زينتي، لامپ يا ظرفهاي ساده مي سازند. همچنين بهتر است در ابتدا بر روي اين منبع از در آمد حساب نکنيد اما بايد بدانيد که يک فرآورده قابل فروش داريد. 

نظرات ديگر 
ايده هاي عجيبي در مورد فروش ساير فرآورده هاي شترمرغ مشاهده مي شود. به عنوان مثال يک جوجه مرده را مي توان به تاکسودرمي فرستاد. همچنين از پاي شترمرغ زيرسيگاري ساخت. اين مثالها واقعيت دارند و فقط براي اين ذکر شده اند که بدانيد در اطرافتان مزرعه داران مبتکري وجود دارند و در بازار رقابت آن کس برنده است که مبتکرتر باشد. 

 

نویسنده : افشین سیاووشان

 
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:41  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

اهميت خونگيري و چگونگي انجام آن در شترمرغ.



با توجه نقش آزمايشات خون و مشتقات آن در تشخيص به موقع بسياري از ناهنجاري ها و يا درمان آنها لذا اجراي برنامه هاي علمي خونگيري در مزارع پرورش دام و طيور از اهميت ويژه اي برخوردار است. به همين منظور داشتن آگاهي هاي اوليه در خصوص چگونگي انجام اين عمل براي بسياري از دامپزشکان و مهندسين دامپروري امري ضروري به شمار مي رود. 

در اين رابطه و با توجه به جديد بودن شاخه پرورش شترمرغ در کشور، سعي گرديده تا در اين مقاله برخي موارد مورد نياز در خونگيري شترمرغ بيان گردد. 

هنگام گرفتن نمونه خون از شترمرغ آسايش پرنده و امنيت شخص خون گيرنده بسيار حائذ اهميت مي باشد. اولين گام در تحقق اين امر مهار صحيح و کامل حيوان است که در صورت درست انجام نشدن علاوه بر ايجاد استرس بي مورد براي پرنده، کارشناس را در گرفتن صحيح و مقدار کافي خون دچار مشکل مي سازد. همچنين به دليل انعقاد سريع خون شترمرغ ها، جهت حصول اطمينان از صحت آناليز خون، عملکردي ظريف و دقيق ضروري است. 

بهترين روش براي مقيد کردن پرنده جهت خون گيري در جوجه ها تا سن چهار ماهگي، نگهداري پرنده روي زمين همراه با عمود کردن سر و گردن است. همچنين مي توان سر و گردن حيوان را روي زمين به سمت جلو کشيد و در اين حالت مي توان از سرپوشي براي مهار بهتر پرنده استفاده کرد. 

اما خونگيري در پرندگان مسن تر مستلزم مقيد کردن حيوان در فضائي کاملا بسته و با سري پوشيده است. در اين حالت پرنده را در حاليکه سر و چشمهاي آن بوسيله پارچه اي تيره رنگ و ضخيم پوشيده شده است در يک جعبه مهار مخصوص که جهت همين امر طراحي شده کاملا مقيد مي کنيم. پس از طي اين مراحل و اطمينان از مهار کامل حيوان عمل خونگيري از يکي از سياهرگهاي پرنده آغاز مي گردد. 

   

 

 


 

توجه داشته باشيد که جهت انجام عمل خونگيري در شترمرغ ميتوان از سياهرگهاي زير استفاده کرد: 

1- سياهرگ ژوگولر (گردني) راست: 

اين سياهرگ به مراتب بزرگتر از سياهرگ ژوگولر چپ مي باشد. اين سياهرگ کاملا متحرک است و با همان کيفيت که در پرندگان بالغ براي سوراخ کردن در دسترس است مي تواند در جوجه هاي جوان نيز مورد استفاده قرار گيرد. البته جهت استفاده از اين رگ در پرندگان بزرگتر دقت و توجه بيشتري لازم است زيرا در اين پرندگان به دليل ديواره بسيار نازک سياهرگ ژوگوله و در صورت مهار نا صحيح پرنده و يا استفاده از سوزن نامناسب (مانند سوزن هائي با دهانه بزرگ و يا تيز و برنده)، عمل خونگيري مي تواند به پارگي سياهرگ و ايجاد هماتوم هاي کشنده منجر شود. 

2- سياهرگ براکيال (بازوئي): 

که موازي با استخوان بازو و زير بال قرار داشته و بيشتر در پرندگان مسن و بزرگسال مورد استفاده قرار مي گيرد. 

 

3- سياهرگ متاتارسال مياني (the medial metatarsal vein):

 که در سطح مياني قسمت انتهائي پا واقع شده و جايگاهي مناسب و قابل دسترس براي انجام عمل خونگيري به شمار مي آيد ليکن به دليل امکان لگد پراني و پنجه زدن پرنده در حين خونگيري، استفاده از اين روش در حالت هوشياري عملا ناممکن است. 

 

توجه داشته باشيد که جهت به حداقل رساندن تاثير هيجان، خونگيري بايستي بلافاصله پس از مقيد کردن حيوان انجام گيرد. سپس خون گرفته شده بدون اتلاف وقت بايد به لوله خون ليتيوم هپارين انتقال داده شود. ديگر مواد ضد انعقادي به دليل ايجاد هموليز نامناسب هستند. 

همچنين براي بررسي ميکروسکوپي و شمارش سلولها گسترش يک قطره خون تازه بر روي لام مورد نياز است. گلبولهاي سفيد خون که در مقياس گسترده 109*21 بر ليتر شمرده مي شوند، معمولا از مشخصه هاي بارز تورم و يا عفونت شديد هستند. همچنين افزايش شمار گلبولهاي سفيد ممکن است در نتيجه بروز بيماريهاي عفوني مزمن مانند آسپرژيلوس رخ دهد. سرم بيوشيميائي مي تواند در تشخيص آسيب در شترمرغ مفيد باشد ولي کاهش آنزيم عضلاني در ظاهر مي تواند شکل خون را مخدوش کند. سرم شناسي خون شترمرغ مي تواند در تشخيص بيماريهاي خاص طيور مفيد باشد، علي الخصوص که پرنده با شکل فعال بيماري تماس داشته باشد. 

با پيدايش و شيوع جهاني ويروس آنفلوانزاي پرندگان و ديگر سروتيپهاي بيماري زا انجام عمل خونگيري در مزارع اهميت بيشتري يافته است و لذا کليه مزارع بايستي در برنامه هاي پيشگيري خود اين مورد را نيز مورد توجه قرار دهند

 

نویسنده : مهدی رهنما ، دانشجوی سال سوم دامپزشکی

+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:39  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

خصوصیات و عوارض بیماری نیوکاسل در شترمرغ

مقدمه

بیماری نیوکاسل نخستین بیماری ویروسی است که پیش از سال 1986 ، در شترمرغ مشاهده و گزارش شده است. این بیماری بسیار خطرناک است و تمام جوجه های تفریخ شده مستعد درگیری با فرم حاد ( ولوژنیک) آن هستند.


سبب شناسی

عامل ایجاد بیماری ، ویروسی از گروه پارامیکسو ویروس ها و از خانواده پارامیکسو ویروس ها شامل 9 نوع ( از شماره 1-9 ) هستند. پارامیکسو ویروس تیپ 1 و2 طیور به عنوان عامل بیماری از شترمرغ جدا شده است ؛ ولی 1- PMV را عامل اصلی و مسبب ایجاد بیماری نیوکاسل در شترمرغ می دانند. این ویروس ، تک رشته ای و دارای RNA است. درزیر میکروسکوپ الکترونی به شکل کروی یا رشته ای مشاهده می شود. اگر کروی باشد قطر آن nm 500-100 و اگر رشته ای باشد، عرض آن حدود nm 100 است.

این ویروس ممکن است متمایل به دستگاه تنفس به احشاء و یا بافت عصبی باشد.

این بیماری به شدت واگیرداربوده و در بیشتر ماکیان اتفاق می افتد. در عین حال میزبان های فراوان و بسیار متنوعی دارد. ویروس نیوکاسل می تواند از پرندگان اهلی و نیز وحشی به شترمرغ انتقال یابد که نتیجه آن اغلب ایجاد فرم عصبی بیماری به شکل تحت حاد تا مزمن می باشد.

این ویروس اغلب جوجه شترمرغ های جوان و با سن کمتر از یک سال را تحت تَأثیر قرار می دهد اما نوع حاد آن می تواند پرنده های بالغ را نیز درگیر ساخته و تلف کند.

گونه های مختلف ویروس نیوکاسل بر اساس شدت بیماری زایی ، به سویه های لنتوژنیک ، مزوژنیک ( با قدرت بیماری زایی متوسط ) و ولوژنیک ( به شدت بیماری زا) طبقه بندی شده اند.

همچنین ویروس نیوکاسل با توجه به توانایی ایجاد بیماری در ماکیان در شرایط آزمایشگاهی به 5 پاتوتیپ تقسیم می شود.

1- ویروس های ویسروتروپیک ولوژنیک : شکل بسیار حادی از بیماری را بوجود می آورند که همراه با ضایعات همواراژیک مشخص در لوله گوارش است.

2- ویروس های نروترپیک ولوژنیک : به دنبال ایجاد علایم عصبی وتنفسی باعث بروز مرگ ومیر بالایی می شوند.

3- ویروس های مزوژنیک : باعث ایجاد علایم تنفسی و گاه عصبی، با مرگ ومیر پایین می شوند.

4- ویروس های لنتوژنیک تنفسی : باعث ایجاد عفونت تنفسی خفیف یا ناآشکار می شوند.

5- ویروس های روده ای بدون نشانه باعث ایجاد عفونت روده ای آشکار می شوند. ذکراین نکته لازم است که این گروه ها را باید تنها به عنوان یک راهنما در نظر گرفت. زیرا همیشه درجاتی از هم پوشانی (Overlap) بین آنها وجود دارد و برخی از ویروس ها را نمی توان به راحتی در پاتوتیپ خاصی قرارداد. البته مطالعات دقیق و بیشتری در خصوص پرندگان خانواده شتر مرغ مورد نیاز است.


شیوع 

موارد کمی از بروزبیماری نیوکاسل در گونه های مختلف شترمرغ در باغ وحش ها و سیرک ها گزارش شده است. ولی در مزارع پرورش این حیوان در سراسر دنیا به خصوص در مزارعی که در نزدیکی محل های پرورش و نگهداری ماکیان تجارتی ( مانند مرغداری های صنعتی و یا سنتی ) قرار دارند. موارد متعددی از بروز اشکال مختلف بیماری همراه با تلفات کم یا زیاد مشاهده شده است.

گفته شده است که در یک همه گیری در چند سال قبل در اطراف تهران تعداد زیادی از پرندگان بالغ یک گله تلف شده اند، دریک گزارش از چین علاوه بر علایم معمول نیوکاسل در شتر مرغ ، برای اولین بار مشاهده شده است.

 انتشار

راه انتقال بیماری از پرنده دیگر، بستگی به نوع اعضایی دارد که ویروس در آنها تکثیر می یابد. پرندگانی که فرم تنفسی بیماری را نشان می دهند، به احتمال زیاد ویروس را در داخل آئروسل های موکوس به بیرون می ریزند که ممکن است توسط پرندگان حساس استنشاق شده و بیماری را در آنها ایجاد کند.

گفته می شود در آب و هوای گرم و سرزمین های آفتاب خیز ، ویروس های موجود در آئروسل ها به سرعت بوسیله اشعه فرابنفش نور خورشید کشته می شوند. در نتیجه در این آب وهوا، انتقال بوسیله آئروسل ها به ندرت اتفاق می افتد.

ویروس هایی که اغلب در داخل تکثیر می یابند ، ممکن است با بلع مدفوع آلوده ( به طور مستقیم یا از طریق غدا یا آب آلوده به این مدفوع) و یا استنشاق ذرات عفونی کوچک حاصل از مدفوع خشک ، توسط حیوان منتقل شوند. متأسفانه مدفوع ، ویروس را از تماس با اشعه فرابنفش خورشید مصون می دارد و ویروس می تواند در این محیط برای مدت طولانی زنده بماند. این ویروس بوسیله کفش ، لباس و وسایل افرادی که با پرنده در تماس هستند، انتقال می یابد. ویروس پرندگان وحشی هم می توانند منابع شیوع عفونت باشند.

درصد تلفات با توجه به موارد اشاره شده در بالا، بسته به محل قرارگرفتن مزرعه و نیز عرض جغرافیایی منطقه ویروس در کل میزان بهره مندی محل ازآفتاب ، متغیر است؛ به طوری که در کشورهای آفریقایی حداکثر تلفات از 30 درصد تجاوز نمی کند. در حالی که درسایر مناطق دنیا، در جوجه های با سن زیر چهار ماه حتی تلفات بالاتر از 80 درصد هم گزارش شده است.

گفتنی است با توجه به آزمایش های جدید صورت گرفته ، استنباط می شود که آستانه عفونت در شترمرغ ها بالاست و مقدار زیادی از عامل عفونت زا برای ایجاد بیماری در این حیوان لازم است. همچنین به نظر می رسد که با افزایش سن شترمرغ ها، مقاومت آنها نسبت به عفونت با عامل مولد این بیماری زیاد می شود.

در مجموع مهم ترین علت ایجاد عفونت علاوه بر همجواری با مراکز پرورش ماکیان، انتقال بودن احتیاط شترمرغ های بیمار و یا آلوده از مزرعه ای به مزرعه دیگر و یا از منطقه ای به منطقه دیگراست که نقش اصلی را در انتشار بیماری ایفا می کند.

دربرخی از منابع انتقال عمودی ( از مادرآلوده به جوجه ها ) هم به عنوان یکی از راه های انتقال بیماری نیوکاسل نام برده شده است.

 علایم بالینی 

اولین علامت ( که در اکثر بیماری ها مشترک است) کاهش تمایل به مصرف غذا و ضعف عمومی و سپس علایم مننژیت. آنسفالیت و علایم دیگری چون کج ویک برشدن سر، تیک عضلات گردن ، عقب کشیدن غیرارادی سر وحرکات متناوب پلک سوم است.

دراین بیماری علایم تنفسی مانند تنگی نفس ( دیسترس تنفسی ) همراه با علایم عصبی مانند حرکات پیچشی و غیر قابل کنترل گردن ، خم شدن سرو گردن و درنهایت ناتوانی در نگه داشتن سر و در نتیجه افتادن آن روی زمین ، لنگش عدم توانایی درایستادن ، گرفتگی عضلات ، فلجی ، شل و کج شدن نوک و نیز ادم مشاهده است که مشابه علایم فرم Beach بیماری در ماکیان می باشد.

مواردی که وضعیت آنها وخیم است، اغلب پس از گذشت 4-3 روز تلف می شوند.

 علایم کالبدگشایی

در دستگاه تنفس می توان علایمی مشابه ذات الریه ( پنومونی) همراه با خونریزی در غشای موکوسی نای مشاهده کرد. در دستگاه گوارش، تورم کبد، التهاب وخونریزی در روده، خونریزی در نوک برجستگی های غدد درناحیه ترشحی پیش معده ، چند لایه شدن غشاء داخلی سنگدان ( کوئیلین) از جمله آثار ناشی از این بیماری می باشد.

درسیستم قلبی – عروقی ، لکه های خونریزی بزرگ روی پریکارد و شیار کرونر و نیز خونریزی نقطه ای روی چربی دورقلب به چشم می خورد. در بررسی لاشه شترمرغ هایی که در اثر درگیری با این بیماری تلف شده اند. هیچ گونه ضایعات تیپیک پانولوژیک و هیستوپاتولوژیک مشاهده نشده است.

 تشخیص

جداسازی و تعیین هویت ویروس تنها راه مطمئن تشخیص بیماری است. تست جلوگیری از هماگلوتیناسیون روش قابل اعتمادی نیست و ممکن است منجر به کسب نتیجه منفی کاذب و همین طور مثبت کاذب شود. برای تشخیص قطعی این بیماری درگله و یا تعیین میزان ایمنی گله در مقابل ویروس نیوکاسل می توان از آزمون های سرولوژیک HI و الیزا ELISA جهت برآورد مقدار تیترآنتی بادی موجود در سرم خون پرندگان استفاده کرد.

طی یک مطالعه در آفریقای جنوبی بر روی سرم های تهیه شده از شتر مرغ های گروه ویروس نیوکاسل مثبت (NDV+) و گروه کنترل ویروس نیوکاسل منفی (NDV-) ، پادتن های ایجاد شده علیه بیماری نیوکاسل در شتر مرغ ها، با روش الیزای غیرمستقیم و HI تعیین شد. نتایج نشان داد که روش الیزا از جهت حساسیت نسبت به روش HI برتری دارد. مقایسه نتایج این روش بر روی سرم های NDV+ که در طیف بسیار ضعیف تا بسیار قوی قرار داشتند، مشخص کرد که روش الیزا حداقل 10 بار حساس تر از روش HI

در تعیین مقادیر کم پادتن های نیوکاسل در شترمرغ عمل می کند. علاوه بر این روش الیزا دارای این مزیت نیز هست که سرم را می توان با یک بار رقیق کردن به کار برد. در حالی که در روش HI نیازمند تهیه چندین رقت و تعیین تیتر می باشد.

 پیشگیری 

پیشگیری شامل ممانعت از تماس شترمرغ ها با پرندگان اهلی و یا وحشی است و با توجه به این که این کار هیچگاه به طور کامل قابل انجام نمی باشد. به نظر می رسد بهترین راه جهت جلوگیری از ایجاد بیماری درگله، بالابودن توان سیستم ایمنی شترمرغ ها برای مقابله با عامل مولد این بیماری از طریق ایجاد ایمنی اکتسابی درآنها است.

به منظور ایجاد ایمنی اکتسابی علیه این بیماری بهتراست اولین واکسیناسیون به صورت قطره چشمی لاسوتا در سن 14-10 روزگی و تکرار آن 3-4 هفته بعد به صورت تزریق زیرجلدی یک واکسن کشته درزیر پوست ناحیه پایین گردن و یا زیر بال به مقدار 1 میلی لیتر برای جوجه های زیر 6 ماه و 2 میلی لیتر برای پرنده هایی با سن بالاتر از 6 ماه صورت گیرد. به عنوان یادآوری هر 6-12 ماه ( هر 6 ماه ) تزریق مقدار گفته شده در بالا از همین واکسن کشته و امولسیونه ، ایمنی مطلوبی ایجاد می کند. ممکن است درمحل تزریق در برخی از پرنده ها پس از مدت کوتاهی یک واکنش موضعی به صورت تورم مشاهده شود که برای حیوان بی خطر است.

با این حال، برای جلوگیری از وقوع چنین موردی می توان از واکسن غیرفعال شده حاوی آلومینیوم هیدروکساید که ایمنی برابری با واکسن قبلی ایجاد می کند، استفاده کرد در اینجا ذکرچند نکته لازم به نظر می رسد.

1-بهتر است از واکسن نیوکاسل ساخته شده برای سایر پرندگان جهت ایجاد ایمنی درشترمرغ استفاده نشود و واکسن اختصاصی این حیوان مورد استفاده قرارگیرد تا نتیجه بهتری حاصل شود.

2-دریک مورد استفاده از واکسن زنده مزوژنیک کوماروف در جوجه شترمرغ های آفریقای جنوبی ، ایجاد تلفات بالایی در پرنده های واکسینه شده، لذا توصیه می شود که از مصرف آن جهت ایجاد ایمنی در شترمرغ خودداری شود.

طی تحقیق انجام گرفته درآفریقای جنوبی به منظور ایجاد عفونت تجربی نیوکاسل در شترمرغ های پرواری واکسینه شده تحت شرایط محیطی کنترل شده و واکسینه نشده 10 قطعه شترمرغ واکسینه شده با واکسن های نیوکاسل استاندارد طیور( لاسوتا) و 10 قطعه شترمرغ واکسینه نشده از مسیرهای داخل نای ، چشم و بینی مورد تلقیح ویروس حاد نیوکاسل قرار گرفتند. تمامی شترمرغ های واکسینه نشده علایم درمانگاهی بیماری ( به خصوص علایم تنفسی) را نشان دادند در حالی که هیچ یک از شترمرغ های واکسینه شده هیچگونه علایم درمانگاهی از خود نشان ندادند. این تحقیق نقش محافظتی واکسن نیوکاسل را به خوبی نشان می دهد.

 درمان :

این بیماری درمان مشخصی ندارد. ولی درصورت درمان حمایتی ممکن است در پرندگانی که آلودگی خیلی شدید ندارند، بهبودی مشاهده شود.

با همه این احوال چنانچه حیوان زنده بماند. ممکن است که به علت آسیب های ایجاد شده در سیستم عصبی مرکزی، برخی از علایم عصبی باقی مانده و به طور کامل محو نشوند.

در پایان باید گفت تنها راه جلوگیری از این بیماری با توجه به این که تاکنون درمانی برای آن تشخیص داده نشده است. پیشگیری از وقوع نیوکاسل در گله، استفاده از واکسن های مناسب و روش های صحیح به کارگیری آنها و نیز مصرف به موقع را پل های این واکسن در مزارع پرورشی است.

دکتر امیر شهرآیینی

ماهنامه کشاوری و صنعت ، شماره 61 – فروردین و اردیبهشت 84
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:38  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

خلاصه ای از بیماری های شترمرغ

شترمرغ نيز مانند حيوانات ديگر در معرض بيماريها و عفونتهاي مختلفي ميباشد .جهت مديريت صحيح گله هاي شتر مرغ كه از اهميت حياتي در اين صنعت برخوردار است بايستي به نكات ذيل توجه نمود .

- حداكثر حصاركشي مطلوب جهت كاهش خطرات ناشي از صدمات و شكستگي استخوانها

- ايجاد استانداردهاي بالايي بهداشتي ، پائين نگهداشتن آلودگيهاي باكترهايي مانند كلستريديا و هيستوموناس كه منجر به آنژيت مي شوند

- تهيه جيره هاي غذايي صحيح

تهيه جايگاه نگهداري خشك ، بدون كوران هوا و يخبندان در زمستان ، بالابردن انطباق پذيري طبيعي و مقاومت طيور

گزارشات مربوط شترمرغها در باغ و حشها بندرت در پرورش صنعتي شترمرغ كاربرد دارند. جوجه شترمرغها نياز به مراقبت بيشتر دارند 90% تمامي مرگ و مير جوجه شترمر غها ناشي از بيماريها ذيل ميباشد .

- عفونت كيسه زرده

- تغييرشكل پاها و پنجه ها

اسنداد و اسهال / عفونت معده ( كه توسط E.COLIُ، سالمونلا ، هيتوموناس و ديگرباكتريها) ايجاد ميشوند.

تجربيات عملي نشان داده اند كه جوجه شترمرغها نياز به مراقبت دائمي دارند. همچنين ثابت شده است كه مشاهده ظاهري به تنهايي كافي نيست ، چون زماني كه علائم بيماري ظاهر ميشود ممكن است براي درمان دير باشد . كليد موفقيت پرورش جوجه شتر مرغها رعايت بهداشت در گرمخانه و توزين مداوم جوجه شترمرغها در چهار هفته اول پرورش ميباشد .

تنها اين سنجش هاست كه ميتواندمشكلات رشد را قبل از بروز علائم قابل مشاهده مشخص نمايد علاوه بر مديريت بسيار دقيق ، همكاري نزديك با دامپزشك با تجربه بسيار ضروري است .

عفونتهاي ويريوسي

نيوكاسل

موارد وقوع بيماري نيوكاسل در گله هاي شتر مرغ تنها در نواحي از اسرائيل و افريقاي جنوبي گزارش شده است جهت پيشگيري از بروز بيماري استفاده از واكسن كشته روغني نيوكاسل به مقدار 1 سي سي قابل توصيه است . بايستي اين واكسن 6 هفته بعد تكر ار شده وهر شش ماه يكبار يك يادآوري تزريق شود. استفاده از واكسن زنده ( لاسو تا بصورت اسپري چشمي همزمان با واكسن كشته توصيه شده است

آبله طيور

وقوع آبله درشتر مرغ در اسرائيل و آمريكا گزارش شده است . اين بيماري جوجه شتر مرغها رادرگروه سني يك هفته تا چهارماه و با ميزان مرگ و مير تا 15 درصد مبتلا ميكند. با استفاده از واكنسهاي تجاري آبله اين بيماري قابل كنترل ميباشد .

آنفولانزاي طيور

چندين موردشيوع آنفلانزا درنواحي خاص از افريقاي جنوبي گزارش شده است .درمورد اين بيماري درمان شناخته شده اي وجودنداشته و واكسنهاي موجود در پيشگيري از ابتلاء به بيماري موثر نميباشد . شتر مرغهاي آلوده ويروس را به تخم خود منتقل نموه كه خطر الوده كردن گرمخانه و تخم هاي سالم موجود در آن را در بر دراد. ضمنا اين ويروي باعث مرگ و مير جنين ميشود.

عموما شترمرغها نيزمانند ساير طيور و پرورش به عفونتهاي ويروس كورناو يروسها، هرپس و يروسها و آدنو ويروسها مبتلا ميشوند.

عفونتهاي باكتر يايي

علت اصلي آلودگيهاي باكتر يايي بهداشت ضعيف در اتاق گرمخانه ، بستر وهچري و جايگاه نگهداري جوجه ها ميباشد و معمولا درمان بعدي كمتر موفقيت آميز ميباشد درنتيجه رعايت اكيد بهداشت نقش كليدي در پرورش شتر مرغ دارد.

عفونت هاي بند ناف و كيسه زرده

اين يك مشكل متداول گله هاي شتر مرغ مي باشدكه همواره در ارتباط بامديريت ضعيف است . پس از خارج شدن جوجه شترمرغها از تخم بايستي بندناف انها به يك ژل يا اسپري آنتي بيوتيكي آغشته گردد. در آمريكا بتادين مورداستفاده قرار ميگيرد ضدعفوني صحيح سترها ، هچري و تخم شترمرغها نقش ويژه اي در پيشگيري از وقوع آلودگي دارد.كف جايگاه نگهدار ي جوجه ها در روزهاي اول بعد ازخروج از تخم با يستي گرم باشد . سرما از طريق پوست شكم به روده ها و كيسه زرده رسيده منجر به كاهش فعاليت ميكربي فلور روده ها و به تعويق افتادن متابوليسم كيسه زرده ميشود . بايستي توجه خاص نسبت به بهداشت و گرماي كف جايگاه جوجه ها مبذول داشت .

پنوموني

ممكن است مانندعفونت بند ناف پنوموني هم در طي مدت انكوباسيون تخم ها رخ دهد اين آلودگي موجب مرگ ومير جنين ها شده يا راندمان از تخم در آمدن جوجه ها را كاهش ميدهد . بايستي تمهيداتي اتخاذ شود تا پيشگيري از طريق بهداشت اكيد و احتمالا درمان توسط آنتي بيوتيكهاي وسيع ا لطيف انجام گيرد .

آنژينهاي كلي باسيلي

براي جوجه هايي كه در گرمخانه از تخم خارج ميشوند آنژينهاي كلي باسيلي يكي از بيماريها ي معمول در طول هفته هاي اول زندگي ميباشد يك قدم اساسي جهت ايجاد ايمني غير فعال عليه باكتريهاي كلي فرمي و ايجاد گله ايمن استفاده منظم از مدفوع جوجه ها در تغذيه شتر مرغها ي تخمگذار در طول مدت تخمگذاري مي باشد . تنها از اين طريق است كه پادتنهاي مادري ايجاد شده در خون شترمرغها از طريق زرده به جوجه ها منتقل ميشود. استفاده از واكسن جهت پيشگيري از وقوع اين بيماري موفقيت آميز نمي باشد.

مسموميت خوني

اين بيماري غالبا درجوجه ها و اغلب در اثر آنتريتهاي كلي باسيلي كه در بالا شرح داده شده . ايجاد ميشود . رعايت اكيد بهداشت و ارتقاء سطح ايمني گله معيارهاي اساسي در پيشگيري ازوقوع اين بيماري مي باشند

افزودن آنتي بيوتيكها به غذا يا آب آشاميدني درموارد اضطراري و بمدت كوتاه بعنوان يك پيشگيري مطرح ميباشد. همچنين استفاده از باكتريهاي لاكتو باسيلوس كه از تكثيرشديد كلي باسيلها در روده جلوگيري ميكنند موفقيت آميز بوده است.

انتريت نكروتيك ( عفونتهاي كلستريديايي)

كلستريدياها تقريبا درتمامي خاكها و گياهان علوفه اي در غلظتهاي پائين وجود دارند . اين بيماري شتر مرغها رادر هر سني مبتلا نموده باعث مرگ ومير بالايي ميشود خطر عفونت درآغاز بهار و در طول پائيز بسيار زياد بوده و بنظر مي رسد كه در اثر افزايش خوردن لجن و ذرات خاك ايجاد ميشود . بنظر ميرسد كه شترمرغهاي جوان كه درچراگاههاي يونجه خالص نگهداري ميشوند حساسيت بيشتري دارند . به منظور حل اين مشكل معاينه دقيق تك تك شتر مرغها و تغيير دادن چراي آنها ضروري است . همچنين بايستي داروي مناسب از طريق آب اشاميدني تجويز شود.

گاستريت مگا باكتريال

اولين گزارشات بر روي اين سندرم مربوط به افريقاي جنوبي در سال 1992 ميباشد . اين باكتري عمدتا جوجه ها را در سن 10 روز تا 6 هفته مبتلا مي نمايد. اين باكتري در ديواره معده شترمرغهاي مرده يافت شد كه بنظر ميرسد موجب تضعيف و ناتواني عضلات معده ميشود . هيچ درمان موثري وجود ندارد .

عفونت كمپيلو باكتريايي

اخيرامشخص شده است كه كمپيلوباكتر ژوژني ممكن است موجب ايجاد عفونتهاي نيمه حاد تامزمن در جوجه شتر مرغها در سن 10 روز تا 4 ماه شده و درعرض 5 روز باعث ايجاد تلفات شديد در گله شود. در شتر مرغهاي مسن تر اين مرگ ومير كمتر ميباشد . باكتري از طريق غذا و آب آشاميدني منتقل شده . همچنين ممكن است در اثردستكاري غير بهداشتي تخم ها ، جنين را الوده كند. جوجه هاي مبتلا بايستي از بقيه گله جدا شده و در قرنطينه مورد درمان آنتي بيوتيكي مناسب قرار گيرند .

عناوين

در حاليكه تفريبا تمامي پرندگان به دليل درجه حرارت بالاي بدنشان يك ايمني طبيعي در برابر باسليوس آنتراسيس دارند، شتر مرغها نسبت به اين بيماري حساس ميباشند . اين باكتري وهاگهاي آن بسيار مقاوم بوده و ممكن است سالها در خاكها ي الوده باقي بمانند. معمولا عفونت از طريق گوارشي و عمدتا از طريق پودر استخوان حيوانات آلوده كه در تغذيه شتر مرغها مورد استفاده قرار گرفته رخ ميدهد جهت پيشگيري از وقوع بيماري استفاده از واكسن شاربن موثر وموفقيت آميز مي باشد .

سل

تا سالهاي 1960 بيماري سل يكي از علل عمده مرگ ومير شتر مرغ در باغ وحشها بود. در صنعت پرورش شترمرغ موارد بروز سل بصورت تك تك و بخصوص در پرندگان مسن تر ديده ميشود باسيل سل درخاك ، كود و بستر سالها باقي مي ماند . از آنجا ئيكه هنوز درمان قاطعي براي اين بيماري در شترمرغ وجودندارد . لذا از اين عفونت تهديد مزمني براي شترمرغها محسوب ميشود. استرس ، سوءتغذيه و ديگر عوامل منفي خطر عفونت را افزايش ميدهند . شتر مرغها بايستي تنها از گله هايي كه داراي گواهي عاري بودن از بيماري را دارند ، تهيه شوند و پرندگان ييمار جدا شده و فورا معدوم گردند.

عفونت چشم ها

گرد و غبار بعضي غذاها يا بستر ممكن است چشم جوجه شترمرغها راتحريك نموده منجر به بروز كونژونكتيويت مكانيكي شود .اين آزردگي ممكن است توسط باكتريهاي بيماري زا تشديد شده موجب بروزكراتيت يا حتي آبسه هاي روي قرنيه چشم شوند.

كونژونكتيويت ، رينيت و سينوزيت

هموفيلوس گالينا روم به تنهايي و با همراه بامايكو پلاسها موجب بروز اين عوارض مي شوند. استرس هواي سرد وكوران هوا از عوامل مستعد كننده محسوب ميشوند. اين بيماري معمولا در گله بطور سريع گسترش مي يابد ( از طريق تماس مستقيم با‌آب آشاميدني ) . براي حل مشكل بايستي مبتلايان را از گله جدا نموده درمان نمود . ضمنا شرايط محيط نگهداري را نيز بهبود بخشيد

مايلكو پلاسموز

اين بيماري تنها جوجه شترمرغ هاي جواني كه كمتر از يك سال سن دارند را مبتلا نموده و در پرندگان مسن تر بدون علائم يا به شكل سينوزيت ظاهر ميشود

انتقال عامل بيماري از طريق ذرات معلق درهوا، ورود پرندگان بيمار ، ناقلين بيجان و يا از طريق تخم هاي هچري صورت ميگيرد . درمان با آنتي بيوتيكهاي وسيع الطيف انجام ميشود . پرندگان بهبود يافته ايمني موقتي را نشان ميدهند .

اورنيتوز

حيوانات درهر سن و تمامي گونه هاي پرندگان نسبت به عفونتهاي كلاميد يايي حساس ميباشند. بنابراين جاي تعجب نيست كه گزارشاتي از وقوع انفرادي اين بيماري درشترمرغ در فرانسه و افريقا جنوبي وجود دارد . بيماري عمدتا از طريق تنفس هواي آلوده انتقال مي يابد . ممكن است عفونتهاي نهفته توسط آلودگيهاي ثانويه ، عوامل محيطي ، استرس حمل ونقل ،سوء تغذيه وغير فعال شود . اين بيماري ممكن است از طريق گزش حشرات منتقل شود. درمان مناسب تاحصول اطمينان از پاك شدن گله بايستي انجام گيرد

قارچها و تخم ها

كانديدياز:

كانديدياز يك عفونت قارچي است كه ميتواندتوسط كانديد ا آلبيكنس ، كانديدا مونيليفورميس و ديگر مخمرها ايجاد شود. استفاده ازآنتي بيوتيكها وضعف بهداشت تغذيه و آب آشاميدني زمينه بروز اين عفونت را مساعد ميكنند اين عفونت ضايعاتي را درمحوطه دهاني شترمرغها ايجاد مينمايد . همچنين در شتر مرغهاي تخمگذار موجب كاهش جذب ويتامينهاي ب - كپملكس شده و موجب مرگ و مير جنين ها قبل ازمرحله ازتخم در آمدن ميگردد.

اسپرژيلوز

غذاي گل آلود يا داراي گرد و غبار رطوبت بالا و تهويه ضعيف ( مقادير بالاي آمونيوم ) از عوامل مستعد كننده بروز اسپرژيلوز مي باشند . عفونت از طريق تنفس هاگهاي قارچ منتقل ميشود . هنگاميكه يك تخم آلوده درگرمخانه قرار ميگيرد ، ممكن است هاگهاي قارچ راشديدا پخش نموده و موجب عفونت ديگر جوجه ها شود جوجه هاي جوان كه ايمني طبيعي كافي در برابر اسپروفيتها ي قارچ ندارند ، در سنين زير يك ماه متحمل تلفات زيادي ميشوند به منظور پيشگيري ازوقوع اين عفونت رعايت اكيد بهداشت در محوطه گرمخانه ساده ترين و بهترين راه حل ميباشد

درماتيت قارچي

اين بيماري بيشتر در جوجه هاي مسن تر شتر مرغ ديده ميشود . كمبود تغذيه اي (ويتامين ب -كمپلكس ، روي )و جايگاهي مرطوب وكثيف موجب تشديد بيماري ميشوند. براي حل اين مشكل رعايت موازين بهداشتي و درمان مناسب ضروري است .

انگلهاي داخلي

كوكسيديوز

كوكسيديوز در بين پرندگان جوان بخصوص زمانيكه روي بستر باز يا مرطوب نگهداري ميشوند ممكن است موجب بروز تلفاتي درگله شود نكته مهم در خصوص شتر مرغ آن است كه در بين داروهاي كوكسيديو استات گروه Ionophore براي شترمرغها سمي بوده و نبايددمورد استفاده قرار گيرند

هيستومونياز

اين بيماري بنام بيماري سرسياه نيز شناخته ميشود هيستومونياز درجوجه شترمرغهاي جوان مرگ ومير زيادي را ايجادمينمايد اين بيماري از طريق مدفوع پرندگان آلوده منتقل شده وضايعاتي را در روده ايجاد ميكند . آزمايش منظم مدفوع همراه با درمان پيشگيري كننده بايستي صورت گيرد.

كرم نواري شترمرغها ((houttuynia struathionis

مانند ساير آزردگيها، جوجه شتر مرغ نسبت به كرمهاي نواري حساستر مي باشند . در پرندگان مسن تر آلودگي به كرمهاي نواري عليرغم استفاده از جيره هاي متعادل ميتواند موجب سوء تغذيه شود. درمان با داروهاي مناسب صورت گرفته و بايستي شش ماه بعد تكرارشود

كرم نخي شكل(libyostrongylus douglassi)

اين كرمها مويي شكل وبي رنگ بوده وميتواند در معده شترمرغ موجب انسداد غدد ترشحي شوند.با بوجود آمدن يك لايه محافظ موكوسي برروي اين انگلها شيرابه هاي معده به غذا نميرسد اين ‌آلودگي كرمي درجوجه هاي جوان كمتر از 8 ماه ميتواند تا 80 درصد مرگ و مير را موجب شود. شتر مرغها تنها ميزبان اين انگل ميباشند . همچنين اين انگل يك انگل بياباني بوده و بسيار مقاوم ميباشد . اين كرمها به مدت سه سال بدون هيچ ميزباني زنده باقي مي مانند . درمان منظم مبتلايان و پرندگان كه در معرض آلودگي هستند ضروري ميباشد. بايستي توجه نمود كه استفاده از داروي ضد انگل لواميزول موجب بروز اختلالاتي در معده و روده شترمرغها شده و درانگلها موجب بروز مقاومت ميشود.

كرمهاي معدي و ديگرنماتودها

كرمهاي معدي ( گونه هاي آسكاريديا ) و ديگر گونه هاي نماتود ميتوانند شترمرغها را آلوده نمايند . بايستي با استفاده دوره اي از داروهاي ضد انگل شترمرغها عاري از اين آلودگيها نگهداري شوند.


انگلهاي خارجي

كنه ها

كنه ها ميتوانند با گزش شترمرغها به پوست صدمه وارد كنند. همچنين كنه هاي گونه آمبليوما ميتوانند بيماريها را از طريق گزش به انسان منتقل نمايند(ويروس تب كنگو - كريمه )

شپش

شپش شترمرغ (Struthhiolipeurus Struthionsis ) به پرهاي پرنده صدمه وارد نموده و باعث ايجاد ظاهري ژوليده در حيوان ميشود در اين آلودگيها ، سمپاشيهاي منظم وتكرار آن بعد از يك هفته ضروري است .

جربهاي ساقه پر

جربهاي ساقه پر (pterolichus bicaudatus ) همراه با گون هاي

gabucinia Sculpturata در حال حاضر بسيار نادر هستند. اين جربها موجب صدمه به پرهاي پرنده شده ، همچنين موجب ايجاد آب ريزش از بيني ميشوند

مگس ها ( تاسرانيا)

مگش شتر مرغ (hypoboscis Struthionis) موجب تحريك و خارش پوست ميشود و بدنبال گزش و خونخواري ممكن است محل گزش عفوني شده ضايعات پوستي ايجاد نمايد .

بيماريهاي تغذيه اي

كمبودها

جداي از ظاهر عمومي يك شتر مرغ رنگ پوست نشانگر خوبي از وضعيت تغذيه پرنده ميباشد كه از پشت حيوان بخوبي ديده ميشود . بدينوسيله ميتوان از تغذيه مطلوب و يا سوء تغذيه و كمبودحيوان آگاهي يافت . آزردگيهاي ناشي از كمبود سلنيوم و ويتامين Eدر افريقا جنوبي و استراليا معمول ميباشند در اثر اين كمبود علائم بيماري عضله سينه در شترمرغ ايجاد شده موجب ناتواني حركتي ميشود . همچنين ميتواند موجب كاهش باروري در شترمرغ شود. كمبود اسيد پانتوتنيك و بيوتين بسيار نادر بوده ، در جوجه شتر مرغهايي كه منحصرا توسط جيره هاي خالص گندم تغذيه ميشوند رخ ميدهد .

تغيير شكل غضروف و استخوانها

تغييرات مرضي در غضروفها اغلب ناشي از اسيدوز ميباشد . علت بروز اين حالت درصد بالاي تركيبات كلر در برابر سديم و پتاسيم ميباشد . آغاز تغيير شكل استخوانها ناشي از عدم تعادل كلسيم در برابر فسفر ميباشد تكميل متقابل جيره غذايي ضروري مي باشد . در بسياري از مزارع پرورش شترمرغ در آفريقاي جنوبي شترمرغها سولفات منيزيم در غذا با آب آشاميدني داده ميشود .

انسداد

پيلور معده شترمرغ بسيار كوچك بوده ، لذا نسبت به انباشتگي سنگدان بسيار حساس است . با افزايش سن ، خطر انسداد معده كاهش مي يابد . اين مشكل در ارتباط مستقيم با تغذيه و مديريت گله ميباشد . در تغذيه شترمرغها بايستي به ميزان علوفه ، كاه ، مواد فيبري ، شن، سنگريزه و خوردن اشياء خارجي توجه نموده وآنها راتحت كنترل در آورد .

پيچ خوردگي

پيچ خوردگي روده ها در شتر مرغ ملاحظه شده است اما در شتر مرغهاي جوان 12- 4 ماهه نادر است . اين عارضه بدنبال تغييرات ناگهاني در جيره غذايي و خوردن مقادير زياد فيبر رخ ميدهد .

راشيتيسم

اين عارضه عمدتا در سنين 1تا 4 ماهگي ديده ميشود ، كمبود كلسيم ، ويتامين D كمبود يا فقدان فسفر و يا مقادير بالاي كلسيم در جيره غذايي شتر مرغها ميتواند موجب بروز اين عارضه شود .

در جيره هاي كنستانتره اي كه 3تا 4 درصد كلسيم دارند جذب فسفر مختل شده اين عارضه در پرنده ايجاد شود . همچنين اسهال مداوم ميتواند موجب كاهش جذب املاح و ويتامينها گردد .لذا بدنبال آن ميتوانداين عارضه ملاحظه شود.

متفرقه :

پاهاي باز ( سندرم پاكماني )

اين عارضه در دو هفته اول زندگي جوجه شتر مرغها ديده ميشودكه نشا ن دهنده ميزان رطوبت بالا در گرمخانه ميباشد . جوجه شترمرغهاي مرطوب و ادماتوز اين عارضه را در دو روز اول زندگي خود نشان ميدهند

تغيير شكل پاها

پيچ خوردگي پا : چرخش 90 درجه يك پا به بيرون كه بطور ناگهاني ايجاد شده و سريعا پيشرفت ميكند .

پاكماني : خميدگي /كماني شدن پا كه مفاصل تيبيوتارس و متاتارس رادر گير ميكندو معمولا در هر دو پا رخ ميدهد . پوكي استخوان ، تورم مفصل قوزك پا كه موجب تغيير محل تاندون اشيل ميشود.

قسمت اعظم استخوانها در شتر مرغها ي جوان را غضروف تشكيل ميدهد ، جوجه شترمرغهايي كه به تازگي از تخم خارج ميشوند بطور تجربي داراي پوكي استخوان بوده استخوانهايشان بدليل نسبت كم كلسيم به فسفر نستبا نرم ميباشد . علت اصلي حساسيت شتر مرغها به تغيير شكل استخوانها رشد سريع استخوانها ميباشد اين رشد بسيار سريع توسط غذاي كنستانتره اي كه غني از انرژي ميباشد تشديد مي گردد . لذا كنترل تغذيه اي بسيار ضروري ميباشد
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:37  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

دانستنیهای مورد نیاز پيش سرمايه گذاری در مورد شترمرغ

قبل از هر اقدامي براي سرمايه گذاري در زمينه‌هاي مختلف لازم است كه سرمايه‌گذار به دقت جوانب امر را زير نظر داشته باشد. 
هر قدر اطلاعات بيشتر كسب شود خسران كار كمتر است و سرمايه اصلي در مدت معلوم برگشت خواهد شد. همانطوريكه مي‌دانيم اخيراً موضوع پرورش شترمرغ در ايران توجه دست اندركاران و سرمايه‌گذاران را به خود معطوف ساخته است. گروهي از علاقه‌مندان به اين رشته و يا بهتر بگوييم سرمايه داران، پس از جمع‌آوري شتاب‌زده اطلاعات از اين طرف يا آنطرف دنيا اقدام به ورود تخم و يا جوجه و يا پرنده بالغ يعني شترمرغ نموده‌اند. ظاهراً تا اين مرحله هيچ اشكالي بوجود نيامده و انشاءالله كه نخواهد آمد ولي مشكلات بعد از اين ممكن است بدليل عدم دانش كافي باعث به خطر افتادن برگشت سرمايه اصلي بدست صاحبان سرمايه باشد. البته انتظار هم‌چنين است، به عبارتي اگر خطراتي در اين باب بوجود آيد نبايد انگشت حيرت بدندان گزيد چرا كه در اين رشته خاص يعني پرورش و توليد شترمرغ و خانواده آن، مشكلاتي در سطح جهان از نظر نوع كيفيت تغذيه و بيماري و باروري و نيز سيستم هچري مطرح است كه تا اين زمان متخصصين فن در حال برطرف كردن آنها مي‌باشند. 
بنظر نبايد در اين امر شتاب نمود اگر در اين امر جدي هستيد و مي‌خواهيد به هر صورتي سرمايه‌تان را در اين رشته نو پا در ايران بكار گيريد بياييد با هم به مواردي چند نظري افکنيم: 

1-تا آنجا كه مي‌توانيد با استفاده از تمامي امكانات موجود در كشور اطلاعات كسب نمائيد و از كارشناساني كه مي‌توانند در اين راه به شما ياري رسانند بهره‌مند شويد البته اين يك امر كلي است يعني در هر زمينه‌اي بايد اطلاعات خود را اضافه نماييم. داشتن اطلاعات زياد ما را با ضرر كمتري مواجه خواهد ساخت. 
2-برآورد نياز و مصرف داخلي. از خود سوال كنيم كه گوشت شترمرغ تا چه ميزان در داخل كشور شناخته شده و تقاضاي مكفي براي آن وجود دارد. البته ممكن است گفته شود كه سرمايه‌گذاري در هر رشته نوپا و تازه‌اي براي اينكه در بازار مصرف جا بيفتد نياز به زمان دارد. آيا شما جزء آندسته از سرمايه گذاراني هستيد كه اين طول زمان نامشخص را مي‌پذيريد؟ تا چه مدت و به چه قيمتي؟ اگر بازار داخلي را مد نظر نداريد پس مي‌خواهيد وارد بازارهاي جهاني شويد. آيا مي‌توانيد با رقباي قوي در سراسر جهان كه ده‌ها سال است در اين امر تقريباً خبره شده و بازار جهاني را در دست خود دارند رقابت نمائيد؟ 
3-آيا با نوع رفتار (بخصوص در زمان جفت‌گيري)، همينطور به بيماري آنها آشنايي داريد؟ آيا اطلاع داريد كه از كدام نژاد براي پرورش و توليد نسل استفاده نمائيد كه با آب و هواي ايران تطبيق داشته و بيشترين محصول را به شما ارائه دهد؟ آيا مي‌دانيد كدام منطقه ايران براي پرورش شترمرغ مناسبتر است؟ 
4-در حال حاضر اگر بخواهيد گروهي از شترمرغهاي آماده به كشتار را ذبح نماييد، آيا كشتارگاه ويژه‌اي براي اين نوع پرندگان وجود دارد؟ يا اينكه از كشتارگاه‌هاي موجود استفاده خواهيد نمود؟ 
5-آيا مي‌دانيد چگونه مي‌توان درصد جوجه‌آوري تخم‌ها را افزايش داد، يا اينكه تنها به اطلاعات مكتوب شركتهاي خارجي صادر كننده اين گونه اقلام اكتفا خواهيد نمود؟ 
6-آيا از وضع و كيفيت و نوع تغذيه اين پرندگان درشت قامت اطلاعات كافي داريد، مثلاً مي‌دانيد كه اين پرندگان به چه ميزان ويتامين و همين طور چربي و پروتئين نياز داشته و همچنين تغييرات فرمول غذايي در طول زندگي باروري آنها را فرا گرفته‌ايد؟ 
7-آيا منابع تهيه شترمرغ را در جهان مي‌شناسيد،؟ آيا مي‌دانيد بهترين نژادي كه در جهان ضريب تبديل غذايي آن مطلوب است و بالاترين مقدار گوشت و بهترين نوع پوست و پر را توليد مي‌كند، در مقابل تغييرات آب و هوايي و نيز بيماري مقاوم كدام است و در كجاست؟ 

اكنون براي شناخت بهتر از اين نوع پرنده مطالبي را با هم مرور مي‌نماييم، شايد كمكي باشد به آن دسته از علاقه‌منداني كه قصد ندارند بدون مطالعه و شتابزده به كاري مبادرت ورزيده و سرمايه خود را به خطر اندازند. 
شترمرغ در زمانهاي پيشين در مناطق آفريقايي، سوريه و كشورهاي عربي يافت مي‌شد. آن را مي‌توان بومي آفريقا دانست. استخوان‌ها و فسيل شترمرغ يافت شده در آثار باستان شناسي حكايت از قدمتي حدود 60 ميليون ساله دارد. شترمرغ صرفه نظر از اين كه براي گوشت و پر شكار مي‌شده، مصريان، يونانيان و روميان باستان كساني بودند كه اين پرندگان وحشي را رام كرده و زنان اشراف مصري و رومي براي سواري از آن استفاده مي‌كردند. بر خلاف پر ساير پرندگان، ريشه‌هاي پر شترمرغ از نظر طول از هر دو طرف يكسان است، به همين خاطر از اين پر در مصر باستان بعنوان مظهر و نماد قضاوت و حقيقت استفاده مي‌گرديد. در آثار بجا مانده از معابد توتان خامون، براي نشان دادن قدرت مافوق فرعون او را در حال شكار شترمرغ با تير و كمان نشان داده‌اند. عربها از روي اسبهايشان اين پرنده را براي گوشت و پوست آن شكار كرده و از پوست آن لباس تهيه مي‌نمودند. 
متجاوز از صد سال است كه در سرتاسر آفريقا شترمرغ را براي پرهاي آن شكار مي‌كردند ولي امروزه پر شترمرغ ارزش اقتصادي كمتري نسبت به گوشت و پوست آن در جهان دارد. گوشت اين پرنده‌ها از نوع گوشت قرمز است با طعم گوشت گوساله و نسبت به مرغ و بوقلمون داراي كلسترول كمتري است. 
پرندگان گروه Ratite (پرندگان بزرگ سينه پهن فاقد قدرت پرواز) مثل شترمرغها، Emu ها، Kiwi ها و Cassowary ها، مدت صدسال است كه به منظور تجارت مورد پرورش قرار می گيرند. 
محبوبيت آنها در بين مردم در خلال چند سال اخير بشدت رو به افرايش گذاشته است‌. تجارت پرورش شترمرغ در حال حاضر در پنجاه ايالت آمريكا همچنين در كانادا و مكزيك صورت مي‌گيرد. 
بسياري از پرورش دهندگان و توليدكنندگان صنعتي غذاي شترمرغ با استفاده از تجربياتي كه درباره مرغها و بوقلمونها اندوخته‌اند موجب بهبود راه بردي تغذيه در اين نوع پرندگان خاص گشته‌اند. سعي و تلاش توليدكنندگان باعث شده است كه صنعت پرورش پرندگان سينه پهن با موفقيت پيش رود. بطور مثال، مشخص گرديد كه جنس ماده چه تعداد تخم مي‌گذارد و در عرض پنج سال اين تعداد مي‌تواند به حدود دو برابر برسد. 
امروزه جوجه‌ها با مديريت مناسب و فني نسبت به گذشته مي‌توانند بيشتر زنده بمانند. با اين وجود هنوز مطالب زيادي درباره اين پرنده وجود دارد كه نامعلوم باقي مانده است و بايد بدان پي برد زيرا اطلاعات علمي لازم در مورد مديريت تغذيه اين نوع پرندگان خاص يعني سينه پهن‌ها يا گروه شترمرغها همچنان مورد نياز جامعه پرورش دهندگان جهان است. شايد يكي از بزرگترين دغدغه‌هاي موجود در بين سازندگان خوراك و توليدكنندگان اين دسته از پرندگان اين باشد که نسبت به كيفيت غذا و سلامتي آن براي استفاده پرندگاني از اين نوع به اطمينان كامل دست نيافته‌اند. 
جوجه‌هاي شترمرغ را در سنين سه تا چهار ماهه براي پرورش مي‌فروشند ولي بيشتر آنها را تا يكسالگي يا كمي بيشتر براي صادرات محصولاتي چون گوشت و پوست نگهداري مي‌كنند. در اين سن پرنده حدود 5/32 الي 5/47 كيلوگرم گوشت 02/2 الي 86/1 مترمربع پوست قابل استفاده دارد كه از نظر كيفيت و دوام سه برابر پوست گاو است البته پرها را نيز بايد بدان اضافه كرد. هر شترمرغ، بالغ بر دو كيلوگرم پر توليد مي‌كند در وسايل لوكس و صنعت استفاده زيادي دارد. 

مديريت و مشخصات ويژه: 

شترمرغ يكي از بزرگترين پرندگان جهان محسوب مي‌شود با طول قامت 43/2 الي 74/2 متر با 90 الي 135 كيلوگرم وزن. نرها معمولاً به سادگي جابجا مي‌شوند ولي در فصل جفتگيري كمي وحشي و خشن هستند. دو ماده و يك نر را بعنوان يك واحد توليدي و يا تريو مي‌دانند (از سن سه تا چهل سالگي) پنج تريو در يك چراگاه به وسعت نيم هكتاري قابل نگهداري مي‌باشند. انتظار مي‌رود كه در هر تريو 120 الي 200 تخم در سال توليد گردد كه با يك مديريت تا 80 درصد قابليت جوجه‌آوري دارند. مديريت اين پرندگان آميخته‌اي است از نشخواركنندگان و پرندگان، اين در حالي است كه شترمرغها اساساً علف‌خوار بوده ولي با دو معده و يك سنگدان و پيش معده ولي بدون چينه دان. پرنده بالغ مي‌تواند بخوبي در مقابل بيماريها مقاوم باشد و مرگ تنها در اثر تصادفات بروز نمايد. 

ايجاد ضايعات در پا: 

معمولاً جوجه شترمرغها تا دو ماهگي مديريت ويژه‌اي را مي‌طلبد. آنها به عوامل استرس‌زايي چون بيماري و حرارت بسيار حساس هستند. نوع تغذيه در مرحله رشد نقش بسيار مهمي براي كيفيت تخمها و جوجه‌هاي جوان دارد. 
تغذيه جوجه‌هاي جوان با پروتئين بالا در هفته نخست مشكلاتي را در پاها ايجاد مي‌كند. اين مسئله ممكن است مربوط به مديريت و ژنتيك باشد. جوجه‌هايي كه با تلاش خود از پوسته تخم خارج شوند بقاي بهتري نسبت به آنهايي كه با دست انسان خارج می شوند، نشان می دهند. بستر جوجه‌هاي جوان به توجه خاصي نياز دارد. بلعيدن سنگ ريزه‌ها، شن و قطعات ريز چوب باعث مسدود شدن پيش معده و سنگدان شده و هراز گاهي سبب مرگ آنها مي‌گردد. 
جوجه شترمرغ هر ماه حدود 30 سانتيمتر رشد مي‌كند كه بعد از سه ماه به وزني حدود 5/12 تا 15 كيلوگرم مي‌رسد و در عرض يك سال وزني حدود 90 تا 120 كيلوگرم را بدست مي‌آورند و بعد از اين مدت آماده روانه شدن به كشتارگاه مي‌گردند. براي تكثير بايستي 18 الي 30 ماه از عمرشان گذشته باشد. 

وجه تسميه شترمرغ: 

نام Ratite كه ريشه لاتين دارد اولين بار براي پرندگان بزرگي كه قدرت پرواز نداشته و داراي سينه پهني بوده يعني فاقد استخوان سينه و دونده خوبي محسوب مي‌شدند گرفته شده است. ساير گونه‌هاي سينه پهن شامل Emu ها و Cassowary كه مربوط به استراليا بوده و Kiwi ها مربوط به نيوزيلند مي‌باشند. 
نام شترمرغ از ريشه يوناني آن Struthio camelus گرفته شده و ريشه لاتين آن Struthocamelus مي‌باشد. 
واژه Camelus يعني شترمانند يا بعبارتي مرغ‌شترسان كه بيان كننده موجودي است با گردن دراز و چشماني برجسته با مژگاني نسبتاً بلند و جثه‌اي بزرگ و با قابليت زندگي در بيابانهاي گرم و سوزان. 
گونه‌هاي Struthio شامل چهار زيرگونه به شرح زير مي‌باشند: 

1.Struthio camelus australis 
مربوط به آفريقاي جنوبي 
2. camelus camelus Struthio 
مربوط به آفريقاي شمالي 
3. camelus massaicus Struthio 
مربوط به شرق آفريقا 
4. camelus molybdophanes Struthio 
مربوط به سومالي و اتيوپي 

شترمرغ نر در سنين بلوغ داراي گردني دراز و پرهاي زينتي است و ماده آن داراي پر زينتي به رنگ خاكستري است. شترمرغ از سن چهار ماهگي به بعد بتدريج صاحب پرهاي زينتي مي‌شود. ماده‌ها كمي زودتر از نرها به سن بلوغ مي‌رسند كه حدود دو سالگي است. 
امروزه آفريقا بيش از 70 درصد بازار شترمرغ جهان را به خود اختصاص داده است ولي با اين وجود در مناطقي چون آمريكا (مركزي، جنوبي، شمالي)، استراليا، اروپا و ساير نقاط خاور دور و آسيا بازار توليد و فروش آن روبه گسترش است. 
زمان كشتار اقتصادي شترمرغ در 9 ماهگي است كه نه تنها پوست نرم وخوبي را در اين هنگام توليد نموده بلكه حدود 40 كيلوگرم گوشت سالم با حداقل كلسترول را عرضه می نمايد. گوشت شترمرغ نسبت به ماهي و بيشتر ماکيان پرورشي كلسترول كمتري دارد. 

بازار گوشت شترمرغ: 

بازار گوشت شترمرغ درجهان به سرعت رو به گسترش است است و می رود تا جانشين مصرف ساير گوشتهای قرمز در جهان گردد. 

بازار پوست: 

با توجه به شکل و شمائل ويژه، پوست اين پرنده در دوره های خاصی هواداران بسياری دارد و هم اکنون نيز محصولات بدست آمده از پوست آن با قيمتهای گزافی در بازارهای جهانی به فروش می رود. 

به هر حال توجه داشته باشيد که پيش از دست زدن به هر کاری تمامی جوانب را در نظر گرفته و سپس اقدام کنيد و با اين روش احتمال موفقيت خود را افزايش دهيد.

 
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:35  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

رژيم غذايي شترمرغ و اثرات آن در بافت ماهيچه اي پرنده

پرورش شتر مرغ در سالهاي اخير در ايران رو به توسعه است فرآورده هاي شتر مرغ داراي ارزش اقتصادي زيادي است به عنوان مثال گوشت شترمرغ يكي از فرآورده هاي شتر مرغ مي باشد كه داراي مزيتهاي بسياري نسبت به ساير گوشت ها مي باشد . اكثر مردم در رژيم غذايي خود دنبال غذايي سالمتر هستند اين گوشت مي تواند جايگرين مناسبي باشد زيرا ميزان چربي گوشت شتر مرغ 2/1 درصد مي باشد .در صد اسيد لينولنيك (بدن انسان قادر به ساختن آن نيست )‌كه براي متابوليسم ضروري مي باشد در گوشت شتر مرغ بسيار بالا است در صد كلسترول گوشت شتر مرغ نسبت به ساير گوشت ها كمتر است . مقدار آهن آن 7/3 ميلي گرم در 100 گرم گوشت است كه در مقايسه با ساير گوشت ها بالا است .

گوشت شتر مرغ مناسب براي افراد فشارخون بالا است به لحاظ ميزان كم سديم و قابل هضم تر از هر گوشت ديگري مي باشد .

رژيم غذائي ضعيف در پرندگان باعث عدم رشد خوب ماهيچه ها مي گردد همچنين باعث تنوع رنگ گوشت و طعم و بافت گوشت در گله هاي مختلف مي گردد 

در شتر مرغهايي كه بخوبي تغذيه شده اند ، عضلات (مجموعه عضلات)‌ از نظر رنگ يكنواخت و طعم و بافت خوبي را تشكيل مي دهند در موقع جداسازس بافت عضلات گوشت شتر مرغ ، آنتي اكسيدانهاي موجد در گوشت باعث مي شوند رنگ گوشت روشن تر (قرمز روشن) شود

بعضي از پرورش دهندگان سن 9 ماهگي را جهت كشتار توصيه مي كنند اما در اين سن پوست به بلوغ و تكامل نرسيده لذا كيفيت آن پائين خواهد بود .همچنين وزن 95 كيلوگرم را وزن مطلوب براي كشتار مي دانند در صورتي كه تا سن 12 تا 14 ماهگي عضلات جاي رشد و اضافه شدن وزن جهت بازده اقتصادي گوشت در صورت تغذيه شدن خوب وجود دارد پس نتيجه مي گيريم كيفيت پوست به سن و وزن پرنده بستگي دارد پرنده ها با وزن كم داراي پوست بي كيفيت بوده و از نظر اقتصادي بهره وري كامل براي پرورش را نخواهند داشت . رژيم غذايي خوب باعث رشد عضلاني تا 14 ماهگي مي شود و رشد عضلات باعث اضافه وزن شدن پرنده جهت بدست آوردن گوشت زياد و در نتيجه پوست با كيفيت بدست خواهد آمد كه در سود زائي براي پرورش دهندگان پوست و گوشت فاكتور با اهميت به حساب مي آيد در حال حاضر اغلب جيره هاي غذايي موجود براي شتر مرغ جهت توليد گوشت خوب و رشد كافي عضله اي طراحي و نوشته نمي شود بلكه صرفاً جهت نگهداري پرنده و رساندن به سن بلوغ جهت فروش مي باشد حال در اين ميان اگر سفارش گوشت بود پرنده اي هم كشتار مي شود كه اصلا توجيه اقتصادي گوشت حاصل نخواهد داشت و رنده باقي ماندن قيمت گوشت در حد فعلي بازار باقي مي ماند با ااين روند شما پرنده اي غير اقتصادي خواهيد داشت با در نظر گرفتن توسعه صنعت صنعت شترمرغ در ايران و با گذشت چند سال از ورود اين صنعت به كشورمان طرح به گزيني حائز اهميت جهت اجرا مي باشد.

برنامه تغذيه صحيح پرندگان پرواري براي بدست آوردن گوشت خوب ضروري است با وجود همسايگاني كه مصرف گوشت شتر مرغ در اول ليست منوي آنها قرار دارد ، بازاري خوب جهت كشورمان از لحاظ سود زائي و بازگرداندن ارز خواهد بود پس افزايش نرخ تبديل غذا به عضله (گوشت)‌بايد مد نظر جهت پرورش دهندگان باشد البته بايد از تعاوني پرورش دهنگان شتر مرغ در اين راستا انتظاراتي داشت كه جهت بهتر شدن صنعت شتر مرغ در ايران برنامه ريزي منظم داشته باشند و در هنگام همايش و گفتمان راهكارهاي توسعه را هموار كنند .جيره خوب در برنامه تغذيه اي نه تنها در مطلوب شدن گوشت بلكه در توليد پوست با كيفيت نيز تاثير بسزائي خواهد گذاشت .جيره غذائي پرنده بايد طوري تنظيم گردد كه از بوجود آمدن چربي جلوگيري كند 

نویسنده : آرمان مهر
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:34  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

شتر مرغ

شترمرغ ها از بسياری جهات گونه ای منحصر به فرد بشمار می آيند و همين امر باعث گرديده تا در سالهای اخير توجهات زيادی معطوف آن گردد. به طور مثال تخم آن در مقايسه با تخم ساير پرندگان بزرگترين تخم بوده و می تواند وزنی معادل 2-1 کيلوگرم داشته باشد اما در مقايسه با جثه پرنده، شترمرغ دارای کوچکترين تخم در ميان پرندگان می باشد. شترمرغ بزرگترين پرنده زنده روی زمين می باشد که می تواند به بلندايی در حدود 5/2 متر و وزنی معادل 150 کيلوگرم دست يابد. اين پرنده بومی آفريقا بوده و از اين کشور به ساير نقاط جهان راه پيدا کرده است,شترمرغهای اهلی شده در 14-12 ماهگی به بلوغ جسمی و در 3-2 سالگی به بلوغ جنسی می رسند و در اين ميان سن بلوغ جنسی ماده 6 ماه زودتر از جنس نر خواهد بود.در اين هنگام بلندای بدن در نرها به حدود 9-6 فوت و در ماده ها به طول 5/6-5/5 فوت خواهد رسيد ضمن اينکه شترمرغهای نر بالغ بطور عمده دارای پرهای سياه رنگ سطح بدن و پرهای سفيد رنگ در ناحيه زير پرها و دم می باشد در حاليکه شترمرغ ماده قهوه ای يا خاکستری روشن بوده و در زير ناحيه پر و دم دارای پرهايی به رنگ خاکستری روشن تا سفيد می باشند.جوجه های شترمرغ در هر ماه حدود 10 اينچ رشد می کنند و در 12 ماهگی به قدی معادل 2 متر و وزنی در حدود 110-90 کيلو دست پيدا می کنند. در حاليکه جوجه های جوان دارای رگه هايی به رنگ قهوه ای، زرد و نارنجی و کرم هستند نيمچه های جوان شباهت بسياری به شترمرغ های ماده دارند.وجود پاهای بلند و گردنی افراشته باعث گرديده تا اين پرنده دارای چشمانی درشت و استثنائی باشد که در جلوی سر بطور مجزا از هم قرار گرفته اند. ضمناً گوشهای اين پرنده نيز در قسمت عقب سر واقع شده است. ناتوانی اين پرنده در پرواز باعث می شود که شترمرغ بيشتر وقتش را به راه رفتن در محيط زندگی اش پرداخته و حتی در هنگام ترسيدن با سرعتی معادل 70-60 کيلومتر شروع به دويدن نمايد و برای اينکار سهم بالايی از انرژی مورد نيازش را در تاندونهای خود ذخيره سازی می کند. از لحاظ آناتومی پا، اين پرنده در مقايسه با ساير طيور منحصر به فرد بوده و تنها پرنده ای در جهان است که دارای دو انگشت از چهار انگشت اصلی می باشد که آنها را انگشتهای سوم و چهارم می نامند و اين مشخصه باعث تمايز شترمرغ ها از ساير سينه پهنان که سه انگشت دارند (به استثنای کيوی که 4 انگشت دارد )می شود . بالهای شترمرغ چندان توسعه يافته نبوده و استخوان جناغ سينه آنها قوس دارو پهن و فاقد keel می باشد البته با وجود ناتوانی در پرواز ساختار استخوانهای بال و وجود کيسه های هوايی و مجاری هوا در استخوانها اين نظريه مطرح می شود که شترمرغ دارای اجدادی با قدرت پرواز بوده است.


 

رده بندی شترمرغ و نژادهای موجود

 

 

 

شترمرغ يا Camel Bird که به خاطر شباهتش با شتر به اين نام خوانده می شود در سال 1758 توسط لينه با نام علمی Struthiocamdus با پايه نام لاتين و يونانی Stutho camelus نامگذاری شد. اين جانور به طبقه پرندگان تعلق داشته و يکی از پنج زير راسته متعلق به راسته سينه پهنان (Ratitae or palaeognathae) محسوب می شوند. مشخصه اصلی آنها عدم قدرت پرواز بعلت دژنرسانس يا فقدان کامل تاج سينه ( carina ) می باشد که ويژگی اخير علت اطلاق Ratites به آنها شده است زيرا در زبان لاتين به کشتی فاقد لبه زيرين يا کلک Ratiesمی گويند.

 

راسته سينه پهنان شامل 5 زير راسته است:

 

- شترمرغها Stru thionitirms
- ری آ Rhea
- کاسوواری Casuari formes
- کيوی ها kiwis
- تيناموس Tinamous

 

شترمرغها در زير راسته استروتيونی فرم ها، خانواده استروتيونيده ( Stru hionidae ) جنس استروتيو (Struthio ) و گونه استروتيو کاملوس (S.camelus) قرار می گيرند.

 

گونه استروتيو کاملوس شامل زيرگونه يا نژادهای زير است:

 

-استروتيو کاملوس استراليس متعلق به آفريقای جنوبی S.c.australis
- استريوتيو کاملوس S.C.camelus که در طی قرن بيستم در آفريقای شمالی در معرض شکار و انقراض قرار گرفت.
- استروتيو کاملوس ماسائيکوس S.C.massaicus
- استروتيوکاملوس موليبدوفانس S.C.molybdo phanes
- استروتيو کاملوس سيرياکوس S.C.syriacus

 

زيرگونه های سيرياکوس که در بيابانهای سوريه و عربستان می زيسته اند بعلت شکار بی رويه در سال 1941 منقرض شده اند.
زيرگونه موليبدوفانس متمايزترين و مشخص ترين زيرگونه بوده و برای پرورش و توليد از اين زيرگونه استفاده بسياری می شود.
برای اهداف تجاری عموماً از اصطلاحاتی نظير گردن آبی، قرمز و گردن سياه استفاده می شود.
گردن قرمزها به زيرگونه های کاملوس و ماسائيکوس تعلق دارند و اکثر زيرگونه های ماسائيکوس به آمريکا صادر شده اند در نتيجه قسمت اعظم شترمرغهای اين کشور را گردن قرمزها تشکيل می دهند.
گردن آبيها نيز شامل زيرگونه های موليبدوفانس واستراليس می گردند.
شترمرغهای گردن سياه که امروزه دارای بيشترين جمعيت در ميان شترمرغهای پرورشی هستند نتيجه تلاقی زيرگونه های استروتيوکاملوس کاملوس و استروتيو کاملوس استراليس می باشند.اين پرنده دارای قامتی کوچک، ساختاری خوب و توسعه يافته و پرهايی با کيفيت استثنائی می باشد که به علت زود اهلی شدن و سادگی پرورش مورد توجه قرار گرفته اند.
طی چند سال گذشته مزرعه داران سعی نموده اند تا با گرفتن هيبريدهايی از گردن سياه، قرمز و آبی به پرندگانی با قابليتهای بالای توليدی دست پيدا نمايند.

 

در هنگام تهيه و خريد پرندگان مادر بايستی بدين نکته توجه کافی داشت که علاوه بر انتخاب نژادی مناسب و سازگار با محيط پرورشی در انتخاب مزرعه مادر توليدکننده نيز توجه کافی مبذول گردد تا با خريد پرندگانی با قابليتهای بالای ژنتيکی و ژنوتيپ برتر دارای گله ای خوب و مناسب از لحاظ کميت و کيفيت توليد و بازدهی مناسب گردند.
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:33  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

عوامل موثر در بالا بردن باروری شتر مرغ

زادوولد یکی از قسمت های مهم در مزرعه داری تجاری است ٬چه در سطح وسیع باشد و یا کوچک .جوجه شدن تخم ها بستگی به شرایط پرندگان مولد دارد .درصد تخم های بی نطفه در شتر مرغ مولد در مقایسه با پرندگان اهلی دیگر زیاد است . در حال حاضر میانگین تخم بی نطفه در آمریکا 42 درصد که این میزان در اروپا اندکی کمتر است . همین مسایل تاثیر فراوانی روی بازار فروش دارد . در این فصل به بحث در مورد عوامل موثر در بالا بردن باروری شتر مرغ می پردازیم که از لحاظ اقتصادی- تجاری حائز اهمیت است . مشکل ناباروری بیشتر حالت موردی دارد . این مشکل را میتوان بدون شکستن تخم مرغ ها تشخیص داد که روش آن را اصطلاحاً Canding می گوییم یعنی این که تخم را در مقابل نور قرار می دهیم . در این صورت تخم های بدون نطفه ٬شفاف دیده میشوند البته اگر در آن سلول تخم (germ cell) وجود نداشته باشد . روش تابش نور برای تشخیص نطفه دار بودن Canding در روز چهاردهم انکوباسیون صورت میگیرد . البته تشخیص تخمهای بی نطفه (که هیچ در آن سلول تخمی وجود نداشته )از تخم هایی که جنین در آن مرده است ٬مهم است . برای تشخیص این مطلب تخم ها باید پس از انکوباسیون به سرعت امتحان شوند .

برای نتیجه گیری بهتر باید در روز ششم یا هفتم پس از انکوباسیون یک بار مورد امتحان قر ار گیرد و سپس در روز چهاردهم . اگر از طریق Canding نتوانستیدبه خوبی تخم را مورد امتحان قرار دهید ٬ تمام تخم هایی که در پایان انکو باسیون جوجه نشده اند باید شکسته و مورد امتحان قرار گرفته و تقسیم بندی شوند . 

1- نسبت نرو ماده 

 اگر چه نسبت یک نر به ماده (1:1) در وهله ی اول برای بارور سازی مناسب است اما سازگاری و پذیرش می تواند مشکل ساز باشد . نا سازگاری بین زوج ها ممکن است وجود داشته باشد . البته این وقتی است که شتر مرغ ها در انتخاب زوج خود آزاد نیستند اما این انتخاب که به شکل طبیعی صورت میگیرد گاهی در مزارع تجاری مقدور نیست . اما شخصی که مسئولیت مزرعه را دارد میتواند رفتارهای شتر مرغ را مشاهده کند و سازگاری آنها را تشخیص دهد . البته فراموش نکنیم که این کار وقت گیر است . نسبت نر به ماده می تواند 1:2تا 1:4 باشد . البته 1:4 چندان مطلوب نیست چون ممکن است شتر مرغ نر نتواند با همه ی آنها جفتگیری کند و همین مساله باعث افزایش تخم های بی نطفه می شود .

2-روش جفت یابی و جفت گیری 

  جدا از مساله نسبت نر و ماده ٬سیستم جفت بابی می تواند از عوامل موثر باشد . این سیستم را میتوان با توجه به تعداد نر ها در محوطه جفت گیری به 2 دسته تقسیم کرد:

الف ) سیستم تکی 10 :در این سیستم فقط یک شتر مرغ وجود دارد .

ب ) سیستم اجتماعی :در این سیستم بیش از یک شتر مرغ نر وجود دارد . سیستم تکی موقعی مناسب است که بخواهیم سوابق باروری و زاد و ولد را برای فروش بعدی در خصوص شتر مرغهای نر خاص و یا یک گروه ثبت کنیم . مشکلی که در این سیستم ممکن است به وجود آید مساله انتخاب زوج است یعنی این که مثلاً شتر مرغ نر تمایل دارد با تعداد خاصی از پرنده های ماده جفت گیری کند .اگر این سیستم را اعمال کنیم و در آن مشاهده کردید که شتر مرغ نر با پرنده های خاص جفت گیری میکند و یا برخی پرنده های ماده او را نمی پذیرند باید شتر مرغ را عوض کنید . اگر چه همین کار هم خود می تواند باعث استرس و اضطراب شود و تخم گذاری را برای مدتی متوقف کند . 

در مقابل سیستم تکی می توان از سیستم اجتماعی استفاده کرد تا از مشکلات مطرح شده در امان بود. در این مورد شتر مرغ های ماده در قلمروی شتر مرغ های نر حرکت میکنند و بدین ترتیب حق انتخاب خواهند داشت . به خاطر داشته باشید که شتر مرغ های نر پرخاشگر هستند و بسیار متمایل به جنگجویی هستند . حد اقل تا زمانی که قلمرو خود را مشخص کنند (مرزهای فیزیکی بین این قلمرو ها وجود ندارد بلکه شتر مرغهای نر آنرا میشناسند )٬ قرار دادن تعداد زیادی شتر مرغ نر ممکن است باعث افزایش درگیری در بین شترمرغها شود و باروری کم شود . با توجه به اندازه محوطه ٬قرار دادن 3یا4 شتر مرغ نر در هرقسمت مطلوب است . این تعداد را میتوان در محوطه های بزرگ افزایش داد (برای اطلاعات بیشتر به فصل بعدی مراجعه کنید ).

2- سن پرنده های مولد : سن در تخم گذاری و میزان نطفه د ار بودن و مساعد بودن برای مولد شدن یک پرنده بسیار مهم است . گر چه پرندگان نر جوان شرایط ظاهری مولد بودن را از خود نشان می دهند اما به خوبی قادر به جفت گیری و تولید نیستند . 

همانطور که قبلاً هم گفتیم فصل تولید حدوداً 6 تا 8 ماه طول می کشد و زمان بندی بستگی به عرض جغرافیایی و نیمکره شمالی یا جنوبی دارد .در اوایل دوره جفت گیری ٬بی نطفه بودن و نامساعد بودن تقریباً موردی عادی است . چون جنس ماده 7 تا 14 روز قبل از جنس نر قابلیت تولید پیدا میکند . در هر فصل تولید نطفه دار بودن در اواسط تخم گذاری به اوج خود می رسد و پس از آن کاهش می یابد . تعداد تخم های بدون نطفه که در آخرین دوره ی تخم گذاری تولید شوند بیش تر از تعداد ی است که در اوایل فصل تولید شده اند .بنابراین نطفه دار بودن با بزرگتر شدن پرندگان در تمام فصل افزایش می یابد . این مطلب تا وقتی که به زمان اثبات برسد ادامه دارد (یعنی زمان ثباتی که پس از رشد حاصل میشود)سپس تا چند سال بعد این حالت کاهش می یابد . دلیل این کاهش را می توان کم شدن قدرت کاهش میزان جفتگیری و کاهش تولید اسپرم دانست . در جاهایی که در مزرعه داری مناسب است ٬مساعد بودن و نطفه دار شدن در پرندگان از پنجمین تا بیستمین فصل جفتگیری بسیار بالاست . 

4-عوامل ژنتیکی(وراثت):

از این لحاظ تفاوت قابل توجهی بین گونه های مختلف شتر مرغ و یا گونه های اصلاح شده وجود دارد .همانطور که در نوع طاووسیان اهلی اسپرم سازی ارثی است در مورد شتر مرغ هم مطلب به همین شکل است . از برخی گزارشها و تحقیقات در این خصوص در می بابیم که شتر مرغ گردن قرمز کمی بیشتر دارای انرژی و تمایل جنسی است. نطفه دار بودن تخم در این پرندگان کمی بیشتر است و پرنده توانایی جفت گیری با ماده های بیشتری را دارد . متاسفانه مقایسه ای بین کیفیت مایع حاوی اسپرم در زیر گونه های شتر مرغ صورت نگرفته است. 

5- تغذیه 

این مورد برای پرندگان در حال رشد و بزرگسالان بسیار مهم است . تغذیه خوب پرنده را به حداکثر توانایی تولید مثل می رساند . کمبود های اصلی یا فرعی در کیفیت یا کمیت غذایی میتواند تاثیر مثبت ومنفی روی تولید تخم وعوامل دیگر بگذارد . مثلاً گرسنگی برای 6 روز می تواند منجر به کاهش قابل توجه در مایع حاوی اسپرم شود و دلیل آن کاهش ترشح برخی هورمونهای مربوطه در بدن است . وقتی که سوء تغذیه به شکل حاشیه ای باشد ٬شتر مرغ ماده تخم گذاری خود را به وزن طبیعی تخم انجام میدهد ولی شتر مرغ نر توانایی تولید میزان مناسب مایع حاوی اسپرم را ندارد تا بتواند تمام تخم ها را نطفه دار کند . کلسیم تاثیر بسزایی روی ارگان های تولید مثل خصوصاً در پرنده ماده دارد . پرنده نر باید رژیمی داشته باشد که شامل 3تا4 درصد کلسیم باشد . کمبود در این مواد ممکن است باعث کم کاری و ناتوانی بیضه ها شود . وقتی که فصل تولید تمام شد ٬پیشنهاد میشود که پرنده نر جدا شود و رژیم غذایی با کلسیم کم داشته باشد .این جریان تا فصل بعدی ادامه خواهد داشت . شتر مرغ های نر جوان باید به شکل جداگانه تغذیه شوند تا وقتی که علائم تولید مثل را از خود نشان دهند و قبل از این که با پرنده های ماده جفت گیری کنند. این مساله به ما اطمینان میدهد که رشد و شکل گیری بیضه ها به شکل طبیعی جریان خود را داشته است . کمبود ویتامین A,E و سلنیوم نیز می تواند منجر به بی نطفه بودن و نامساعد شدن شود . 

6- سلامت 

واضح است که پرنده های ضعیف و مریض امیدی برای تولید مثل ندارند. این شرایط نامطلوب در سلامتی می تواند ریشه در انگلهای داخلی داشته باشد مثل نماتدها 11 که یکی از عوامل اصلی در بی نطفه شدن و ناتوانایی پرندگان در تولید است . حضور کرم های انگلی هم میتواند پرنده را ناتوان کند چرا که اشتهای پرنده کم میشود و در ادامه باعث کمبود مواد مغذی و مورد نیاز بدن میشود . پرندگانی که در ظاهر به نظر سالم می آیند ممکن است دچار بیماریهای مزمنی باشند که میتواند کارایی آنها را در تولید مثل کاهش دهد . بیماری سل 12 ٬ اسپرژیلوس 13 (بیماری عفونی قارچی )٬کوکسیدوز14 بیماری انگلی مسری در دستگاه گوارش در تمام گونه های این پرنده یافت میشود . آسیب دیدگی هر یک از قسمت های بدن مثل بالها و سرو پاها میتواند به عنوان عاملی بازدارنده در تولید مثل باشد . همانطور که قبلاً گفتیم رنگ سیاه در بالهای پرنده نر به دلیل نبودن هورمون تولیدی در ارگان جنسی است . یک پرنده نر بالغ با پر های کاملاًمشکی که گاهی دارای فعالیت های جنسی شبیه به ماده است و از طریق کلوآک فعالیت میکند٬ قادر به تولید مثل نیست و یا ممکن است دچارعدم کارآیی دستگاه جنسی (شامل بیضه یا تخم راه)شود. عوامل آناتومی هم میتواند در بی نطفه بودن تاثیر بگذارد مثلاً انحراف در دستگاه تناسلی نر که در این صورت جفت گیری میسر نیست . پایین افتادگی یا جابه جایی در دستگاه تولید مثل به ندرت در فصل جفت گیری دیده میشود و یا در شرایط نامساعد هوایی ٬اما اگر این مساله ادامه پیدا کند ٬ ممکن است منجر به آسیب دیدگی آلت تناسلی شود .

7- باردار کردن یا تلقیح مصنوعی 15 (Al)

این کار یکی از مهمترین تکنیک های مورداستفاده برای اصلاح ژنتیکی در حیوانات است . روشهایی برای بارور کردن روی خوک٬ گاو ٬ کوسفند٬ بز٬اسب٬سگ٬ مرغ و خروس اتخاذ شده است .اساساً (Al) شامل چند مرحله است : جمع آوری مایع حاوی اسپرم ٬ارزیابی آن٬ نگهداری و رقیق کردن و نهایتاً بارورکردن پرنده های ماده ٬ تلاشهای زیادی برای انجام موفق این طرح روی شتر مرغ در آمریکا صورت گرفته است و محاسنی نیز برای این صفت خواهد داشت . 

8- عوامل محیطی 

اکثر پرندگان با تغییرطول روشنایی روز برای شروع جفت گیری تحریک میشوند این مطلب در مورد شتر مرغ هم صادق است . با افزایش طول روز٬ متابولیسم پرنده٬ (در جنس ماده ونر)تغییر میکند و شرایط مناسب برای تولید تخم و اسپرم ایجاد میشود . برنامه ریزی های مناسب و دمای بسیار بالا یا پایین و بارش باران نیز میتواند تاثیر گذار باشد .این تاثیر ممکن است غیر مستقیم باشد ٬یعنی میزان اشتهای پرنده را کم کند و یا مستقیماً تعداد جفتگیری را کم کند . عوامل دیگری مثل وجود خطوط فشار قوی و یا پرندگان و حیوانات شکارچی و تجهیزات مزرعه ممکن است در رفتار جفتگیری پرندگان خلل ایجاد کند . ازدحام بیش از حد تاثیر منفی خواهد گذاشت . چون فضای کافی و مناسب برای جفت گیری وجود ندارد .

9- محوطه جفت گیری 

اساساًباید گفت که هر چه محوطه بزرگتر باشد ٬بهتر است . اما بهره گرفتن از محیط بسیار بزرگ هزینه های زیادی دارد . بنابر این بایدتصمیم عاقلانه ای برای اندازه محوطه گرفت . کمیته رعایت حقوق حیوانات در انگلیس پیشنهاد میکند که هر آکر (4/0 هکتار) نباید بیش از12 شتر مرغ باشد . این میزان بیشترین حد را نشان میدهد . شتر مرغ طبیعتاً از محیط های باز استقبال میکند . واضح است که شتر مرغ هایی که در مزارع نگهداری می شوند از محیط های بزرگ استفاده نمی کنند (حتی اگر قیمت زمینی کم باشد )اما این پرنده باید فضای کافی برای قدم زدن ٬دویدن٬به دنبال علوفه رفتن و حرکت نر و ماده برای انتخاب یکدیگر را داشته باشند . بنابراین حد اقل فضا برای 2 یا 3 شتر مرغ بالغ (یا یک شترمرغ نر و 2 ماده )501 هکتار است . برابر با 25/0 آکر. اگر تعداد بیشتری در یک فضا نگهداری شوند مسلماًمحوطه باید بزرگتر شود . یعنی حد اقل 3/0 هکتار برابر 75/0 آکر برای 4 تا6 شتر مرغ و 6/0 هکتار برابر با 5/1 آکر برای 8 تا 12 پرنده و این روند به همین ترتیب به نسبت ادامه می یابد . البته لازم به ذکر است که شتر مرغ در فضای مناسب بهتر جفت گیری می کند (یعنی محطه ای بیش از حداقل میزان بیان شده) . فضاهای مناسب با جذب مناسب آب و کف ماسه ای را باید برای فضای تولید مثل شتر مرغ انتخاب کرد . اطراف این محوطه باید با ارتفاعی حداقل برابر 5/1 متر محصور شود . این حصارها باید چوبی یا سیمی باشد . گوشه های محوطه باید ترجیحاً گرد باشد که خطرات برخورد و ضربه دیدن را کاهش دهد . پیشنهاد میشود که فضایی مثل راه رو بین حصارهای محوطه ها وجود داشته باشد تا بدین ترتیب از جنگ و درگیری بین شتر مرغان نر جلوگیری شود .

10- جمع آوری و نگهداری تخم :

تخم ها معمولاًجمع آوری می شوند و برای جوجه کشی نگهداری میشوند . این مطلب امری عادی در شرکت ها و در مزارع تجاری است . تخم ها جمع آوری می شوند تا به تعدادی برسند که یک دستگاه جوجه کشی را پر کنند . نگهداری صحیح تخم ها قبل از قرار گرفتن در دستگاه به اندازه خود عملیات جوجه کشی اهمیت دارد . جابه جایی های شدید و بی دقتی در حمل و نقل باعث آسیب دیدن ساختار داخلی تخم میشود وبه جنین صدمه می زند . پس از حمل و نقل پیشنهاد میشود که تخم ها را برای مدت 24 ساعت قبل از قرار دادن در دستگاه بی حرکت بگذارید . 

جمع آوری تخم

آلودگی های باکتری ممکن است یک تخم کاملاًسالم را خراب کند و از بین ببرد . باکتری میتواند از طریق روزنه ها روی سطح پوسته تخم مرغ وارد شود . این مساله درصورتی که تخم کثیف یا خیس باشد سرعت بیشتری پیدا میکند .

پی نوشت ها:

9- incubation 

10- Single mating 

11- nematode

12- Tuberclosis

13- Aspergilosis

14-Coccidiosis

15-Atificial Insemination

نويسنده / مترجم : امین جعفری – بهمن جعفری

 
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:32  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

آنجه از شتر مرغ باید بدانیم

پرورش شتر مرغ از سال 1860 در كشور افريقاي جنوبي به صورت جدي آ‎غاز گرديد و سپس در ساير نقاط دنيا گسترش يافت. امروزه در بسياري از كشورها پرورش شتر مرغ انجام مي شود. كشور ايران هم چند سالي است مبادرت به واردات اين پرنده نموده و در امر پرورش آن گام نهاده است. در طي چند سال گذشته مطالعاتي برروي پارامترهاي توليدي، جوجه كشي، تغذيه و پرورش اين پرنده صورت گرفته كه توأم با موفقيت هايي دراين زمينه بوده است. قابل ذكر است كه تاكنون در ايران محصولات حاصل از كشتار اين پرنده به بازار عرضه نشده است. 

محصولات اين پرنده شامل گوشت، چرم، پروساير محصولات فرعي است. گوشت پرنده قرمز بوده و از خواص آن مي توان پايين بودن ميزان چربي، كلسترول، تردي خاص و بالا بودن ميزان پروتئين را نام برد. چرم اين پرنده چرمي با ظاهري زيباست و درساخت انواع محصولات چرمي به كار مي رود. نوع ديگر چرم حاصل از پوست ناحيه ساق پاي شترمرغ است كه از صفحات فلسي، مانند پوست مارمولك تشكيل شده و در ساخت محصولات چرمي و به خصوص پوتين گاو چران ها استفاده مي شود.پرهاي شتر مرغ در ساخت انواع گردگيرها استفاده مي شود و خاصيت گردگيري بالايي دارد. همچنين ازپرشتر مرغ در تزيين علم در مراسم مذهبي، ساخت انواع كلاه ها و شال گردن ها استفاده مي شود. ساير محصولات فرعي اين پرنده شامل پوسته تخم مي باشد كه از تخم هاي بي نطفه در زمان جوجه كشي به دست مي آيد. برروي اين تخم ها كارهاي هنري از جمله نقاشي و حكاكي صورت گرفته و با قيمت هاي گزافي به فروش مي رسند. به طور كلي از كليه اجزاي اين پرنده استفاده مي شود. شترمرغ در سن 10 تا 14 ماهگي كشتار مي گردد و در اين سن حدود 100 تا 120 كيلوگرم وزن دارد. گوشت حاصل از اين پرنده بيشتر از قسمت ران مي باشد كه در حدود 30 تا 35 كيلوگرم است. همچنين پوستي به مساحت 3/1 تا5/1 متر مربع استحصال مي گردد. 



پرورش مولدين 

شتر مرغ در سن 2 تا 3 سالگي به بلوغ جنسي مي رسد و تا مدت زيادي بارور باقي مي ماند. پرنده نر در زمان بلوغ به رنگ سياه با پرو بال سفيد رنگ و شتر مرغ ماده به رنگ قهوه اي تا خاكستري است. بارزترين نشانه در شتر مرغ نر، قرمزي رنگ ساق پا ، نوك و اطراف چشم است كه ارتباط مستقيمي با قدرت جنسي نر دارد. هرچه اين قرمزي بيشتر باشد پرنده از قدرت نرينگي بيشتري برخوردار است. 

شتر مرغ نرو ماده به صورت جفت تا دسته هاي چند تايي و نيز به صورت گله نگهداري مي شوند. اين تركيبات بسته به ميزان زمين موجود و امكانات، قدرت جنسي نرها و اهداف اصلاح نژادي متفاوت مي باشد. هيچ استاندارد خاصي در اين رابطه وجود ندارد و مدير مزرعه با شناسايي پرندگان و اهداف مورد نظر روش مناسب را انتخاب مي نمايد. شتر مرغ ها در سال درحدود 6 تا 8 ماه تخمگذاري نموده و بقيه سال را استراحت مي كنند. در ايران اين زمان از حدود بهمن ماه آغاز گشته و تا آبان ماه ادامه دارد. بديهي است در مناطق مختلف اين زمان متغيير باشد. در طول فصل تخمگذاري هر پرنده ماده به طور متوسط 40 تا 60 تخم مي گذارد. البته در بعضي از پرندگان (از جمله در كشورمان) اين ركورد به 120 عدد تخم مرغ هم مي رسد. به طور متوسط از هر پرنده ماده در سال حداقل 20 عدد جوجه سالم تا زمان كشتار بايستي توليد گردد تا اين فعاليت به صورت اقتصادي ادامه يابد. 

توليد مثل پرنده به عوامل زيادي از جمله ژننتيك ، شرايط آب و هوايي، سلامت پرنده و به خصوص جيره مناسب بستگي دارد. استرس از عوامل منفي در تخمگذاري پرنده مي باشد. معمولاً براي هر پرنده بالغ حداقل 250 متر مربع در گردشگاه در نظر گرفته مي شود كه البته بهتر است فضاي متعلقه بيش از اين باشد. فضاي مسقف (سايبان) به ازاي هر پرنده بالغ در حدود 8 متر مربع و ارتفاع حصار در حدود 2 متر مي باشد. در شرايط طبيعي هر پرنده بعد از گذاشتن حدود 18 عدد تخم برروي تخم ها نشسته و جوجه كشي طبيعي انجام مي گيرد. در مزارع از ماشين هاي جوجه كشي استفاده مي گردد. در سال اول تخمگذاري، ميزان تخم گذاري نسبتاً پاببن است ولي در سال هاي بعد به طور قابل ملاحظه اي افزايش مي يابد و در زمان تخمگذاري پرندگان، بايستي آرامش كافي براي پرنده مهيا گردد و ازحضور بازديدكنندگان كاست. هر گونه استرس شامل تغيير جيره، صداهاي ناآشنا براي پرنده(پارس سگ، تراكتور، هوايي و ....) حضور بازديدكنندگان، ترس و حتي تغييرات آب وهوايي برروي تخمگذار و باروري تخم ها اثر مستقيم دارد. در زمان فصل استراحت بايستي غذا با فيبربالا، پروتئين و انرژي پايين در اختيار پرنده قرار گيرد و افزايش وزن پرندگان را كنترل نمود . وزن اضافي در فصل توليد اثر منفي در جفتگيري و تخم گذاري دارد. در فصل استراحت بايستي ويتامين و مواد معدني به اندازه كافي در اختيار پرنده قرار گيرد. 



جوجه كشي مصنوعي شترمرغ 

شتر مرغ ماده معمولاً بين ساعت 4 تا7 بعدازظهر تخمگذاري مي كند. بلافاصله بعد از تخم گذاري بايستي تخم ها توسط كارگر جمع آوري شده و به محل جوجه كشي منتقل شوند. 

دوران جوجه كشي 42 روز مي باشد. درجه حرازرت دستگاه جوجه كشي 3/36 درجه سانتي گراد و رطوبت در حدود 20 تا 25 درصد است. وزن تخم به طور متوسط در حدود 5/1 كيلوگرم بوده و در پايان دوران جوجه كشي بايستي در حدود 13 تا 15 درصد از وزن تخم كاهش پيدا كند. در غيراينصورت ممكن است مشكلاتي در جوجه در آوري ايجاد گردد. معمولاً تخم ها به مدت يك هفته جمع آوري و در درجه حرارت و رطوبت مناسب نگهداري شده و سپس تخم هاي بي نطفه از دستگاه خارج مي گردند. در روز سي و هشتم تخم ها به هچر منتقل شده و تا زمان خروج از تخم در دستگاه باقي مي مانند. بهتر است جهت خشك شدن و فعاليت نسبي پرنده، به او اجازه داد تا به مدت 6 تا 12 ساعت دردستگاه هچر باقي بماند و سپس خارج گردد. بهداشت دستگاه و سالن جوجه كشي بسيار مهم بوده و بايستي حتي الامكان از ورود افراد متفرقه به محيط جوجه كشي خودداري شود. جوجه ها به هنگام تولد وزني در حدود 700 تا 1000 گرم دارند. بند ناف توسط آيودين ضدعفوني مي گردد. كف بيني هاي هچري نيز بايد اصطكاك كافي داشته باشند تا از بازشدن پاها درجوجه جلوگيري به عمل آيد. چنانچه جوجه نتواند از تخم خارج شود بايستي به جوجه كمك شود. اين امر نياز به كسب تجربه كافي داشته و هر گونه مداخله عجولانه سبب نتايج منفي درهچ خواهدشد. 



پرورش جوجه 

پس از خروج از تخم جوجه ها بايستي درحرارت 30 تا 32 درجه سانتي گراد قرار گيرند. بهتر است اين حرارت در زير منبع حرارتي (لامپ هيتر، مادر مصنوعي) براي جوجه مهيا شده و اجازه انتخاب را براي جوجه فراهم آورد. در صورتي كه شرايط جوي اجازه دهد مي تواند جوجه را 24 ساعت بعداز درآمدن از تخم در فضاي آزاد قرارداد. مراقبت از جوجه در سنين اوليه بايستي با دقت انجام شود. بهداشت سالن كاملاً رعايت شده و شب ها شرايط مناسب از نظر دما و تهويه براي جوجه ها فراهم شود. عفونت كيسه زرده از متداول ترين علل مرگ و مير جوجه ها تا سن حدود 14 روزه گي است. اين عفونت مي تواند از طريق تخم، دستگاه جوجه كشي، بندناف و نيز غذا و خوردن مدفوع(از طريق روده) به كيسه زرده منتقل شود. عدم جذب به موقع كيسه زرده باعث عفونت و مرگ جوجه خواهد شد. هرگونه استرس نيز مي تواند شرايط را براي باقي مانده كيسه زرده در بدن جوجه و عفونت آن فراهم نمايد. از ديگر علل مرگ و مير در جوجه ها را مي تواند عفونت هاي باكتريايي، اسهال و مشكلات فيزيكي پانام برد. غذا 24 ساعت بعداز هچ بايستي در اختيار جوجه قرار گيرد. غذا بايستي داراي انرژي و پروتئين بالا و از نظر املاح معدني وويتامين ها بالانس باشد. چند روزي طول مي كشد تا جوجه خوردن آب و غذا را بياموزد واين مدت زمان كافي را براي جذب كيسه زرده فراهم مي نمايد. قرار دادن يك جوجه بزرگ تر در ميان جوجه هاي تازه به دنيا آمده عمل آموختن خوردن و آشاميدن را به جوجه ها آسان مي سازد. جوجه هاي مريض و غيرفعال را بايستي سريعاً از ساير پرندگان جدا نموده و در فضاي ديگر تحت درمان قرار داد. 

انباشتگي اجسام خارجي از قبيل سنگ، چوب و ساقه در پيش معده و سنگدان از ديگر عوامل مرگ و مير جوجه ها تا سن چهارماهگي مي باشد. هرگونه استرس از قبيل بالانس نبودن جيره (از نظر موادغذايي ، مواد معدني وويتامينه و غيره) نيز بيماري و عدم آرامش و سلامت پرنده مي تواند به اين مسأله منجر گردد. بنابراين حتي الامكان سعي شود محيط پرورش جوجه ها عاري از هرگونه اجسام خارجي باشد. واكسيناسيون جوجه ها عليه بيماري نيوكاسل در كشورمان الزامي است. تلفات ناشي از اين بيماري توسط بعضي از مزارع در ايران گزارش شده است. جوجه ها به بيماري آنتروتوكسمي نيز حساس هستند. واكسيناسيون جوجه عليه اين بيماري توصيه مي گردد. اين بيماري غيرواگير بوده و عامل اصلي آن استرس است. (تغييرات جيره حمل و نقل، ترس، تراكم جوجه هاو....) جوجه ها به سرعت رشد كرده و درسن يك ماهگي در حدود 3 تا 6 كيلوگرم وزن دارند. با افزايش سن جوجه ها بايستي فضاي بيشتري در اختيار آنان قرار داد. گردشگاه جوجه ها بايستي داراي سايبان بوده و خاك بهترين انتخاب به عنوان بستر مي باشد. بستر فضاي مسقف بهتر است از جنس بتن باشد تا به راحتي بتوان آن را شست وشو داد و ضدعفوني كرد. در بعضي از مزارع از سيستم حرارت زيرزميني به عنوان منبع حرارت استفاده مي نمايند. اين مسأله باعث گرمي بستر و آرامش پرنده و نيز كاهش تلفات ناشي از عفونت كيسه زرده خواهد شد. در سن سه ماهگي جوجه ها وزني بين 20 تا 30 كيلوگرم خواهند داشت. بعداز سن 3 ماهگي جوجه ها نسبتاً مقاوم بوده و تلفات كاهش مي يابد. بعداز سن 3 ماهگي بيشتر تلفات ناشي از مسائل فيزيكي است. از سن سه ماهگي تا پايان يكسالگي (زمان كشتار) جوجه ها در فضاهاي محصور نگهداري مي شوند. معمولاً به ازاء هر پرنده، حداقل 50 متر مربع فضاي گردشگاه در اختيار قرار مي گيرد. فضاي سايبان براي هرپرنده نيز 5 متر مربع است. بنابراين بعداز سن سه ماهگي پرندگان نياز به سالن هاي بسته نخواهند داشت. بعداز سن سه ماهگي پرندگان به سرما و گرما بسيار مقاوم هستند. پرندگاني كه به عنوان مولد انتخاب مي شوند بعداز سن يكسالگي از جيره هاي نگهداري استفاده مي نمايند. 


+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:30  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

نكاتي پيرامون پرورش جوجه شترمرغ

پرورش جوجه ها: جايگاه نگهداري جوجه‌ها بايد به گونه‌اي طراحي شود كه آنها را در مقابل شكارچي‌ها و عوامل نامساعد محيطي محافظت كند. كف پن بايد سفت بوده و سطحي هموار داشته باشد. هرگز كف پن نبايد با روزنامه يا ساير مواد نرم پوشيده شود. چون باعث عدم تعادل جوجه‌ها و بروز ضايعات در پا مي‌گردد. جوجه‌هاي جوان هر چيزي را كه مي‌توانند مي‌بلعند و اين باعث بيماري يا مرگ آنها خواهد شد. بنابراين بايد كف جايگاه براي جوجه هاي كمتراز 10 روزبا كرباس (كيسه‌هاي پارچه‌اي) پوشيده شود.جوجه‌هاي شترمرغ نبايد در 24 ساعت اول زندگي‌شان غذا بخورند تا كيسه زرده شان را به خوبي جذب كنند. برخي از غذاهاي آزاد مانند اسفناج شامل اسيداكساليك است كه باعث عدم جذب كلسيم مي‌شود و ممكن است باعث بروز مشكلاتي در پاها شوند. بايد توجه شود كه هر گز نبايد به پرنده علوفه مانده و كپك زده داده شود. و جوجه‌ها بايد با علوفه‌اي با كيفيت بالا تغذيه شوند. همچنين حتي‌الامكان براي تغذيه جوجه بايد سعي شود از غذاي پلت شده استفاده شود پرورش جوجه پس از خروج از تخم جوجه ها بايستي درحرارت 30 تا 32 درجه سانتي گراد قرار گيرند. بهتر است اين حرارت در زير منبع حرارتي (لامپ هيتر، مادر مصنوعي) براي جوجه مهيا شده و اجازه انتخاب را براي جوجه فراهم آورد. در صورتي كه شرايط جوي اجازه دهد مي تواند جوجه را 24 ساعت بعداز درآمدن از تخم در فضاي آزاد قرارداد. مراقبت از جوجه در سنين اوليه بايستي با دقت انجام شود. بهداشت سالن كاملاً رعايت شده و شب ها شرايط مناسب از نظر دما و تهويه براي جوجه ها فراهم شود. عفونت كيسه زرده از متداول ترين علل مرگ و مير جوجه ها تا سن حدود 14 روزه گياست. اين عفونت مي تواند از طريق تخم، دستگاه جوجه كشي، بندناف و نيز غذا و خوردن مدفوع(از طريق روده) به كيسه زرده منتقل شود. عدم جذب به موقع كيسه زرده باعث عفونت و مرگ جوجه خواهد شد. هرگونه استرس نيز مي تواند شرايط را براي باقي مانده كيسه زرده در بدن جوجه و عفونت آن فراهم نمايد. از ديگر علل مرگ و مير در جوجه ها را مي تواند عفونت هاي باكتريايي، اسهال و مشكلات فيزيكي پانام برد. غذا 24 ساعت بعداز هچ بايستي در اختيار جوجه قرار گيرد. غذا بايستي داراي انرژي و پروتئين بالا و از نظر املاح معدني وويتامين ها بالانس باشد. چند روزي طول ي كشد تا جوجه خوردن آب و غذا را بياموزد واين مدت زمان كافي را براي جذب كيسه زرده فراهم مي نمايد. قرار دادن يك جوجه بزرگ تر در ميان جوجه هاي تازه به دنيا آمده عمل آموختن خوردن و آشاميدن را به جوجه ها آسان مي سازد. جوجه هايمريض و غيرفعال را بايستي سريعاً از ساير پرندگان جدا نموده و در فضاي ديگر تحت درمان قرار داد. انباشتگي اجسام خارجي از قبيل سنگ، چوب و ساقه در پيش معده و سنگدان از ديگر عوامل مرگ و مير جوجه ها تا سن چهارماهگي مي باشد. هرگونه استرس از قبيل بالانس نبودن جيره (از نظر موادغذايي ، مواد معدني وويتامينه و غيره) نيز بيماري و عدم آرامش و سلامت پرنده مي تواند به اين مسأله منجر گردد. بنابراين حتي الامكان سعي شود محيط پرورش جوجه ها عاري از هرگونه اجسام خارجي باشد.

محمد رضا زارع هرفته
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:29  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

گياهان مرتعي مورد استفاده شتر



گياهان مرتعي يكي از منابع غني مورد استفاده در تغذيه شترها به شمار مي رود و معمولاً شترها در مراتع ، برخي گياهان را بر ساير گياهان ترجيح مي دهند . در اين مقاله سعي بر اين شده است كه به معرفي گياهان مرتعي اي كه شترها آنها را بر ساير گياهان ترجيح مي دهند پرداخته شود با اين اميد كه مورد استفاده دست اندركاران قرار گيرد .

1ـ خار شتر Alhagi comelorum :
از خانواده پروانه آسياها papilionacees و از بقولات (لكومينوز) مي باشد . اين خانواده داراي كاسبرگ زنگ مانند با پنج دندانه كوتاه مي باشد. ميوه اين خانواده ناشكوفا است، دانه ها در داخل نيامك پهلوي هم و نامرتب قرار دارد. اين گياهان داراي ساق هاي منشعب خاردار مي باشند و برگ ها ساده و كامل مي باشد. اين گونه در تمام نقاط ايران، سمنان، خراسان، آذربايجان، سيستان و بلوچستان، هرمزگان ، كرمان، يزد و خوزستان وجود دارد. اين گونه خود به دو زير گونه تقسيم مي گردد يكي داراي برگ هاي درشت بوده و ديگري داراي برگ هاي ريز مي باشند .
خار شتر گياهي است چندين ساله كه در تمام خاك ها مي رويد و مخصوص خاك هاي فقير مي باشد و حتي در خاك هائي كه داراي قشر سفيدرنگ نمك مي باشد مي رويد . ريشه اين گياه خيلي عميق است و تا 5 ـ 6 متر هم مي رسد و از اين لحاظ در مقابل كم آبي مقاومت زياد دارد . خارشتر گياهي است مقاوم به سرما و تا ارتفاع 400 متري مشاهده گرديده است و در برخي مناطق همچون بلوچستان بيشترين غذاي شتر به طور معمول از گونه خارشتر است . بيشترين زمان مناسب توليد و برداشت علوفه خارشتر در زمان گل دهي و بذردهي مي باشد .



2ـ گورگياه Andropogon spp :
گياهي است انبوه، گسترده، خشبي و خوش خوراك كه با چندين مرتبه رشد مجدد در سال نسبت به چراي مفرط مقاوم مي باشد . سنبله هاي اين گياه بر روي هر گره محور اصلي سنبله به صورت بندبند قرار گرفته است . بعضي از اين انواع داراي دم گل بلندي است كه گاهي سنبله آن عقيم و پوشيده از موهاي ظريف مي باشد . ساقه هاي اين نباتات سخت بوده ، سنبلچه ها در يك سنبل مركب قرار گرفته است و چنانچه اين گياه بيش از حد رشد نمايد خشبي شده از كيفيت علوفه اي آن به ميزان فراواني كاسته مي گردد . اين گياه از غرب اروپا تا مركز آسيا پراكنده مي باشد ودر ايران نيز وجود دارد .
دوگونه از اين گياه بنام هاي A.Faveolatus و A.KellerI در سومالي مورد تغذيه شترها واقع مي گردند .

3ـ مزج Spp Aristida
گونه اي است پر پشت و كلاف مانند با ريشه هاي قوي و ساقه هاي كوتاه ، برگ هاي اين گياه باريك بوده و خوش خوراكي متوسطي دارد . اين گونه در برابر زمستان هاي خيلي سرد به مراتب بهتر از تابستان هاي گرم مقاومت مي كند و به طور وفور در مناطق كم و بيش خشك ايران از خوزستان تا خراسان و از بلوچستان تا قسمت هاي خشك آدربايجان وجود دارد . اين گياه از گندميان ايده آل براي مناطق خشك و شني بوده به شرط اينكه شن زياد متحرك نباشد .
اين گياه چراي مفرط را به خوبي تحمل نموده و به آساني توليد بذر مي نمايد چهار گونه از اين گياه به نام هاي A.Kelleri و A.Pallida و A.Plumosa و A.Pungens مورد تغذيه شتر قرار مي گيرد . 

4ـ اتريپلكس Atriplex Spp 
گياهي است كه هميشه سرسبز است و چنانچه بدان توجه كافي شود مي تواند به ويژه در تابستان و پائيز كه اكثر گياهان از بين مي روند پروتئين زياد و علوفه آبداري توليد نمايد . در برخي مواقع ميزان ويتامين A اين گياه در يك گرم حتي به بيش از 35 ميلي گرم مي رسد . ريشه هاي اين نبات راست و عميق است و گاهي نيز به عمق چهار متر مي رسد . شاخ و برگ اين نبات با گسترش زيادي كه دارد به صورت درختچه اي درآمده مانع جريان آب مي شود چون شاخ و برگ اين گياه زياد بزرگ مي شود به همين جهت بايستي شاخه هاي اضافي جهت تعليف چيده شود .
براي مناطقي كه خاك هاي شور و حدود 200 ميلي متر بارندگي دارند باز كاشت نهال هاي 3 تا 4 ماهه آن امكان پذير مي باشد . گياهي است مقاوم به سرما و گرما و حرارت هاي 15 تا 40 سانتي گراد را تحمل مي كند و كم و بيش در اكثر نقاط كشور وجود دارد .
گونه اين گياه به نام هاي A.Halimus , A.Leucoclada و A.Canescens مورد تغذيه شتر قرار مي گيرد .

5ـ علف پشمكي Bromus
گياهي است با برگ هاي باريك و آويزان، كه داراي ريشه نسبتاً عميقي است و در مقابل خشكي و گرما مقاوم مي باشد و به همين جهت نيز قادر است در تابستان گرم به رشد ونمو خود ادامه دهد. گياهان اين جنس را در اوايل رشد مي توان به وسيله برگ هاي بلند و باريك و كركدار آن كه به طور محسوسي در جهت عقربه هاي ساعت پيچ خورده است شناخت و چنانچه نشاء هاي جوان را به آرامي و با دقت از خاك خارج نمائيم معمولاً دانه به قاعده ساقه چسبيده است . كشت مخلوط آن با يونجه به علت خوش خوراكي ويژه اي كه دارد بسيار مناسب است .

شترها بر انواع مختلف اين گياه تغذيه مي نمايند .

6ـ خورنال Cenchus Spp
گونه اي است چمني، انبوه و كلاف مانند و مخصوص مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري است كه پراكندگي جغرافيايي آن زياد مي باشد . اين گياه با آب و هواي مختلف تطابق دارد ولي در مقابل سرما حساس مي باشد و كيفيت خوش خوراكي آن خوب است و به علت جوانه زدن آسان و رشد سريع در مقابل چراي مفرط مقاوم است .
گونه هاي مختلف اين گياه كه شتر از آنها تغذيه مي كند عبارتند از C.Bifiorus و C.Ciliaris و C.Setigerus و C.Citearis . اين گياه در مناطق خيلي گرم ايران از خوزستان تا بلوچستان ديده مي شود . درخوزستان و جنوب فارس گونه C.Ciliaris فقط در دامنه هاي سنگلاخي و صخره اي تا ارتفاعات 800 متر ديده مي شود . در حالي كه در بلوچستان به طور فراوان به صورت توده هائي در زمين هاي مسطح شني يافت مي گردد . اين گياه مناسب ترين گونه جهت احداث مراتع مصنوعي دائمي آبياري شده و يا بدون آبياري در جنوب ايران بويژه بلوچستان و نواحي گرم خوزستان و فارس ،كه كمتر از 250 ميليمتر بارندگي دارد ، مي باشد .


7ـ چبر POA Spp 
چبر گياهي است چندين ساله و از تيره گرامينه . اين گياه به علت داشتن پيازهائي در قسمت هاي زير زميني بخوبي مي تواند زمستان هاي سخت را به سر برده و در اوايل بهار به رشد و نمو خود ادامه دهد . چبر داراي گونه هاي متعددي است . اين نبات علوفه اي به انگليسي موسوم به Blue grass و به علت غني بودن مواد غذائي اهميت ويژه اي دارد كه به عنوان علوفه سبز جهت چراگاه مورد استفاده قرار مي گيرد . برخي از گونه هاي علوفه اي چبر داراي خوش خوراكي خاص و ارزش تغذيه اي مناسبي مي باشد. اين گياه در اكثر مناطق كشور پراكنده است . دو گونه از اين گياه به نام هاي P.Buibosa و P.Sinaica كه در منطقه مديترانه مي رويند مورد استفاده شتر قرار مي گيرند .

8 ـ علف شور Salsola rigida
گياهي خثبي است از خانواده كنوپوديانه با قاعده چوبي و قوي و ساقه هاي كاملاً راست كه در قاعده گسترده مي باشد . اين گياه داراي برگ هاي باريك، ريز و فشرده اي است كه مدت زيادي از سال را رشد نموده و در پاييز بارور مي گردد . علف شور گياهي است خوش خوراك كه هميشه مورد چراي مفرط قرار مي گيرد و بعلت نرسيدن به مرحله دانه دهي ازدياد طبيعي آن به سختي امكان پذير است .
علف شور به ميزان فراوان در جنوب غربي تهران و هم چنين در شمال غربي و جنوب ايران و در استان سيستان و بلوچستان و هرمزگان و خراسان به چشم مي خورد، اين نوع علف شور نيز مانند S.Vermiculata واقع در كويرهاي سوريه و هم چنين ساير گونه هاي دائمي آن ، در اراضي شور به عمل نمي آيد. اين گياه يكي از بهترين گياهاني است كه در مناطق غير شور ولي كم باران مي تواند كاشته شود. انواع علف شور خود را با خاك هاي فقير و خاك هاي جلگه اي دشت نخورده وفق داده ، در خاك هاي حاصلخيز نواحي نيمه جلگه اي نيز رشد مي نمايد .
گونه هاي ديگري از اين گياه كه مورد تغذيه شتر قرار مي گيرد عبارتند از S.Foetida ، S.Kali ، S.Spionsa و S.Vermiculata .

9ـ برشنك Pennisetum Spp
يكي از انواع ارزن است كه براي چرا و سيلو مورد استفاده قرار مي گيرد . اين نباتات براي رشد و نمو و توليد محصول رضايت بخش احتياج به خاك هاي غني و حاصلخيز دارد . در شرايط مناسب علوفه سبز فراواني توليد مي كند و در يك فصل مي توان از آن چندين علوفه برداشت نمود . اين گياه داراي اكوتيپ هاي زيادي بوده و در مناطق گرمسيري فارس و خوزستان وهرمزگان به طور طبيعي مي رويد و در اراضي پرشيب و سنگلاخي براي جلوگيري از فرسايش خاك كشت مي شود . برشنك علاوه بر اين كه مورد استفاده بز و ساير دام ها مي توان قرار گيرد يكي از روئيدني هاي مورد استفاده شترمي باشد .

10ـ خيـــو Sporobolus Spp
گياهي است يكساله يا دائمي با سنبله هاي منفرد و ساقه هاي خشبي و سفت و مغزدار. بذرهاي اين گياهان به علت پوسته سفت و سخت مدت زيادي قدرت زايش خود را حفظ نموده مي تواند حتي چندين سال در شرايط طبيعي به صورت خفته باقي بماند . ساقه هاي بذر دهنده راست، صاف و خشبي است كه طول آنها تا يك متر نيز مي رسد . چنانچه دقت گردد در رأس خوشه اين انواع ، گل منفردي كه به بذر نشسته ديده مي شود . علوفه حاصل از اين گياه به صورت برگ هاي باريك اكثراً از سطح زمين يعني قاعده گياه خارج شده در زير ساقه گل دهنده مجتمع مي گردد .
ريشه اين گياه پراكنده مي شود و به علاوه تا عمق مناسبي در خاك فرو مي رود. اين گياهان با اغلب خاك ها سازش دارد ولي به طور كلي خاك هاي شني براي آن ها بهتر است و در خاك هاي مرطوب قليائي عملكرد بيشتري دارد . علوفه خشك انواع اين گياه ارزش غذائي چنداني ندارد .
از اين خانواده دو گونه S.Brockmanii S.Margwatus مورد مصرف شتر قرار مي گيرد .

11ـ علف چمني (چچم) Lolium Spp
اين گياه براي حيوانات داراي كيفيت علوفه اي مناسبي است. در صورت چراي مفرط و برداشت مكرر در چراگاه ها توليد بذر مي كند و چنانچه رطوبت و مواد غذائي كافي براي رشد در دسترس اين گياه قرار داده شود مي توان از آن در يك فصل چندين مرتبه محصول برداشت نمود . چچم را مي توان در پاييز و بهار كشت نمود، چنانچه منطقه مورد نظر داراي زمستان هاي سخت و سرد و خاك زراعي سنگين باشد بايد زمان كشت را به بهار موكول نمود. اين گياه به علت دارا بودن برگ هاي ظريف و ساقه هاي باريك علوفه خشك مرغوبي توليد مي كند .

12ـ چوج Salavadora Persica
اين درختچه از خانواه «سالوادوراسه» بوده كه در اطراف بندرعباس، ناي بند، ميناب و منطقه جاسك و چاه بهار ديده مي شود . درختچه اي است هميشه سبز با شاخه هاي صاف و براق كم رنگ و آويزان، برگ هايش استخواني، بيضي نيزه اي به ابعاد 5/3×2/1 سانتي متر و دمبرگ آن كوتاه به طول 5 ميليمتر گل آذين آن خوشه اي باز و محوري يا انتهايي راست ميوه آن شفت كوچك سرخ رنگ مي باشد .

13ـ كاورس Panicum Spp
انواع گونه هاي كاورس كه به تعداد فراواني در جهان پراكنده مي باشد ويژه مناطق گرمسير است . اين جنس از انواع ارزن بوده و داراي سنبله هائي كم و بيش بهم فشرده مي باشد . كاورس گياهي است علفي چند ساله كه مناطق سواحل جنوب حد فاصل بين بندرعباس و ميناب در مراتع آن به حد وفور يافت مي گردد . در منطقه جاسك سيريك به طرف سيستان و بلوچستان نيز گزارش گرديده است. گياهي است خوش خوراك كه مورد تعليف اكثر دام ها قرار مي گيرد. شتر نيز از اين گياه به خوبي تغذيه مي نمايد. برگ هاي آنان پهن و غلاف برگ هاي بي كرك و برهنه جهت تثبت شن هاي روان به كار مي رود . دوگونه اي از اين گياه به نام هاي P.Maximum ، P.turgidum جهت تغذيه شتر بيشتر بكار مي روند .

14ـ كنــار Zizyphus Spina – Christi
كنار درختي است كه مخصوص نواحي گرم خشك و نيم گرم جنوب كشور است . گرچه ارتفاع درخت كنار به بيش از هفت متر مي رسد ولي در منطقه به علت استفاده بيش از حدي كه در چرا از آن نشده است، اين درخت به صورت درختچه درآمده است. ميوه كنار در محل طالبين زياد دارد و به عنوان ميوه خوراكي براي انسان خريد و فروش مي شود . كنار داراي شاخه هاي زياد، بلند و نسبتاً با رنگ باز است. برگ هاي كنار تخم مرغي شكل و كشيده است كه از كوبيدن و سائيدن آن پودري به دست مي آيد كه «سدر» ناميده مي شود و براي شستشوي موي سر از آن استفاده مي گردد .
كنار درخت و درختچه ايست كه بيشتر براي تعليف شتر مورد استفاده قرار مي گيرد . اين گياه با خشكي، كم آبي و مناطق گرم سازش دارد .

15 ـ كهورك Prosopis Stephaniana Spreng
درختچه ايست كوچك كه در بعضي مواقع ارتفاع آن در محل به چهار متر مي رسد داراي خار زيادي است كه با اشكال مورد تعليف دام قرار مي گيرد . اين درختچه داراي ميوه اي شبيه بادام زميني ولي بزرگتر از آن است كه در تغذيه احشام محلي نقش مهمي را ايفاء مي كند . درختچه از تيره لگومينوز است و ميوه آن داراي ارزش غذائي نسبتاً خوبي است ، شتر علاوه بر استفاده از ميوه آن از سرشاخه هاي جوان آن استفاده مي نمايد، برگ آن مركب و داراي تعدادي برگچه هاي باريك مي باشد .

16ـ دوني Medicago Spp
مرغوب ترين گونه علوفه مرتعي است . اين گياه از خانواده لگومينوز بوده و به آن اصطلاحاً شبدر وحشي نيز مي گويند . گياه يكساله بوده كه در حوالي نهرهاي آب مزارع نخليلات و مركبات و خصوصاً مزارع صيفي مخصوصاً در سال هاي پرباران به حد كافي مي رويد ارزش آن در بازار از تمام انواع علوفه هرز باغات كه به صورت بسته بندي شده بفروش مي رسد بالاترين مي باشد .گونه اي از اين گياه به نام M.Polymorpha مورد تغذيه شتر قرار مي گيرد . 

17ـ استبرق Calotropis
درختي مخصوص مناطق گرمسيري است كه سرماي زمستان هاي آن به زير صفر نرسد از اين درخت در قديم بالاخص در مناطق گرمسير مثل خوزستان ابريشم تهيه مي نمودند . چون اندام هاي اين درخت شيرابه سفيدرنگي دارد اهالي معتقدند كه شيرابه آن مي تواند درمان بعضي از دردها را بنمايد. از اين درخت علاوه بر تهيه ابريشم مي توان كاغذ ، كائوچو يا در مواردي خاص علوفه تهيه نمود . 
استبرق برگ هاي پهن و متقابل دارد كه فاقد دمبرگ بوده و پشت و روي آن را كرك هاي سفيدرنگ و بسيار ظريف پوشانيده است . قطر برگ هاي اين درخت به حدود دو ميلي متر مي رسد . شترها معمولاً از برگ هاي تازه اين گياه تغذيه مي كنند .

18ـ لاتـــي Crotalaria Spp
گياهي است از خانواده «لگومينوز» بوده كه در اطراف بندرعباس خصوصاً جاده ميناب بندرعباس وجود دارد . درختچه اي است كوچك كه انتهاي شاخه هايش خار مانند است و برگ هاي آن محدود و به واسطه موهاي ابريشمين خود سفيد رنگ به نظر مي رسد و شامل 3 برگچه است . لاتي از نباتاتي است كه صرفاً شتر آن را مورد تعليف قرار مي دهد و شترها از برگه هاي تازه C.Pycoostachya در موريتاني تغذيه مي نمايند . شترهاي ايراني نيز از برگ هاي تازه C.frufuracea تغذيه مي نمايند .

19ـ خارخسك Tribulus terrestris
گياهي از نوع نباتات يكساله تابستاني است كه به حد وفور يافت مي شود . اين گياه معمولاً در نواحي بياباني ، حاشيه كوير و نقاط كوهستاني كشور وجود دارد و به علت اين كه خاردار مي باشد، دام هاي ديگر كمتر از آن استفاده مي كنند اما شتر به راحتي بر آن تغذيه مي نمايند .

20ـ شنبليله Trigonella
اين گياه شبيه يونجه است با اين تفاوت كه برگ آنها كوتاهتر و گل شان زرد رنگ، ريشه هايشان بسيار قوي و ساقه هايشان منشعب و نيمه راست مي باشد . اين انواع ويژه نواحي كوهستاني بوده و در مراتع طبيعي در گوشه و كنار يافت مي شود . اين گياه به علت خوشخوراكي مورد چراي مفرط قرار مي گيرد .


21ـ كهور Prosopis Spp
از خانواده «لگومينوز» بوده و به صورت درختاني بلند و تنومند وجود دارد محل رويش و پراكنش اين گياه در جنوب كشور، بندرعباس، جيرفت و بلوچستان است و در هرمزگان نيز در اكثر نقاط وجود دارد . برگ هاي آن مركب مضاعف وداراي 3 ـ 2 جفت برگچه مركب مي باشد . هريك از آن ها شامل 12 ـ 6 جفت برگچه مي باشد . ميوه آن دو غلافه و نازك به شكل لوبيا مي باشد و براي دام بسيار خوشمزه مي باشد و خصوصاً گوسفند و بز از ميوه آن استفاده مي نمايند . شترها معمولاً از برگ خشك اين درختان تغذيه مي كنند و دو گونه آن به نام هاي P.Spicigera ، P.Africana مورد تغذيه شتر قرار مي گيرد .

22ـ اسكنبيل Calligonum Spp
انتشار اين گونه از مصر و عربستان و سوريه تا ايران و افغانستان و پاكستان مي باشد و در نقاط مختلف خشك و نيمه خشك كشور مخلوط با گونه هاي ديگر ديده مي شود. در بندرعباس ، جاسك، ايرانشهر، طبس، كرمان و خوزستان انتشار دارد ارتفاع اين درختچه حدود 2 متر با انشعابات زياد موجدار و بهم بافته است . برگ هايش درفشي است و سريع مي ريزد طول برگ حدود 5 ـ 1 ميلي متربوده و ميوه دوكي شكل 13 ـ 12 ميلي متر طول دارد. اين درختچه مورد تعليف انواع دام مخصوصاً شتر قرار مي گيرد .

23ـ آسـه Lycium 
اين نباتات معمولاً در مناطق كم باران خصوصاً حواشي ساحل روئيده و به جز شترها و گاهي اوقات بزها، ساير دام ها نمي توانند از اين گياه تغذيه نمايند . اين درختچه از خانواده Solanaceae مي باشد. علاوه بر بندرعباس و آذربايجان، ميانه، زنجان، دشت گرگان، شيراز و خوزستان و بلوچستان وجود دارد. برگ هايش باريك كشيده طول برگ ها 10 ـ 5 برابر پهناي آن است. اين گياه را در زبان محلي « زهير» گويند .

24ـ قيــچ Zygohyllum Spp
يكي از انواع بوته هاست كه در مناطق نيمه بياباني ، بياباني و جلگه اي ايران به وفور يافت مي شود . ارتفاع قسمت چوبي اين گياه بيش از يك متر نمي باشد . اين گياه جهت تغذيه شتر مورد استفاده قرار مي گيرد و بنابر گزارشات رسيده سه گونه از اين گياه به نام هاي Z.atriplicoides ، Z.Album ، Z.Coccineum مورد تغذيه شتر قرار مي گيرد .

25ـ گـــز Spp Tamarix 
يكي از انواع درختان مناطق بياباني و نيمه خشك است كه شتر از شاخ و برگ آن تغذيه مي كند و باتوجه به منابع موجود به نظر مي رسد كه شترهاي كشورهاي عربي از اين درختان جهت تغذيه استفاده نمي كنند .


26 ـ گــون Spp Astragalus
گياهي علوفه اي از خانواده «لگومينوز» مي باشد وداراي انواع بسياري است و تقريباً تمام انواع آن خوش خوراك مي باشد. اين انواع بسيار گوناگون است برخي علفي و يا چوبي بدون ساقه و بعضي ديگر داراي ساقه كوتاه در روي زمين و بالاخره عده اي داراي ساقه هاي خوابيده روي زمين يا راست مي باشند . دامنه پراكندگي آن ها از آذربايجان تا فارسو از شمال تا خراسان مي باشد . اين گياهان معمولاً در برابر چراي مفرط مقاوم مي باشد . گياهان اين گونه داراي رشد سريع و دوام چند ساله بوده با بذرپاشي طبيعي مي تواند تكثير پيدا نمايد .

27ـ تـــاغ Haloxylon Spp
درختي است كه در مناطق جلگه، نيمه بياباني و بياباني رشد مي كند و گاهي ارتفاع آن تا چندين متر مي رسد . داراي شاخ ها و شاخك هاي شكننده و برگ هاي ريزي است كه شترها به راحتي بر روي آنها تغذيه مي كنند . اين درخت در مناطق حاشيه مديترانه ، مصر، سوريه، لبنان، اردن، صحراي سينا و ايران پراكنده است و بنا بر گزارش محققين ، شتر بر روي دو گونه از اين گياه به نام هاي H.Articulatum ، H.Salicornicum تغذيه مي نمايد .

28ـ نيــل Indigofera Spp 
گياهي است از خانواده « لگومينوز» چند ساله است كه بيشتر در مناطق نيمه گرمسيري مي رويد و در سيستان و بلوچستان، هرمزگان و خراسان يافت مي شود . گونه هاي متعددي از اين گياه به نامهاي I.ARRECTA ، I.INTRICATA ، I.SPINOSA ، I.SCHIMPERI ، I.RUSPOLI ، I.DBLONGIFOLIA مورد تغذيه شتر قرار مي گيرد و شترها معمولاً از همه اجزاي اين گياه جهت تغذيه استفاده مي كنند .

29 ـ درمنــه Artemisia Spp
يكي از گياهان مشخص مناطق جلگه اي مي باشد كه در مناطقي مانند تهران، خراسان، كرمان و مناطق جنوبي كشور ديده مي شود و اغلب با گياهان غير نمك دوست از خانواده اسفناج همراه است و يا جانشين آنها مي گردد . دو گونه از اين گياه به نام هاي A.CAMPESTRIS و A.HERBA-ALBA مورد تغذيه شتر قرار مي گيرند .

30ـ خارگوني Noaea Muctonata
گياهي بوته اي است كه فلور جلگه اي ايران است و تقريباً در تمامي نواحي ديده مي شود .


منابع مورد استفاده :

1ـ گودرز شيدائي ـ ناصر نعمتي ـ مرتعداري نوين و توليد علوفه در ايران ـ وزارت كشاورزي و عمران روستائي تهران سال 1357
2ـ هادي كريمي ـ مرتع داري انتشارات دانشگاه تهران چاپ سوم 1356 تهران .
3ـ محمد هاشمي ـ گياه خارشتر ـ نشريه سازمان جنگلها و مراتع كشور ـ وزارت كشاورزي تهران سال 1365
4ـ محمد رضازاده ـ شتر و اهميت آن در كشور و استان هرمزگان ـ امور دام جهاد سازندگي استان هرمزگان سال 1370 .
5 ـ موسسه تحقيقات جنگل ها ومراتع ـ گل ها وگياهان مناطق خشك ونيمه خشك وكويري ايران ، جلد اول ، نشريه فني شماره 15 ، چاپ اول 1355 ، تهران ايران .

6- WARDEH , et.at (1990) = The Nutritive Value of prefred Plant species By camels – PP:8-14-ACSAD DAMAS SYRIA

تاليف : دكتر احسان مقدس

منبع : مرکز مقالات کشاورزی سايت کشاورز تنها

+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:25  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

سياه زخم يا Anthrax در شتر

شاربن يا سياه زخم، بيماري واگير فوق حاد و يا حادي است كه تمامي حيوانات اهلي و انسان را مبتلا مي سازد و به وسيله سپتي سمي، بزرگ شدن طحال ، مرگ ناگهاني، و خونريزي در بافت هاي زيرجلدي و سروزي و ترشح خون سياه رنگ از منافذ طبيعي كه منعقد نمي شود، مشخص مي گردد. عامل ايجادكننده بيماري با سيلوس انتراسيس مي باشد. و در محيط خارج از بدن داراي مقاومت زيادي است. به گونه اي كه در زمين هاي مرطوب مي تواند تا شصت سال زنده بماند. 


HIGGINS.1983 معتقد است بيماري شاربن در شتر با وجود ندرت آن جدي ترين و مهمترين بيماري باكتريايي در شتر بشمار مي رود. 


اپيدميولوژي : بيماري شاربن در شتر از اتيوپي، مراكش ، پاكستان، چاد وشوروي سابق گزارش شده است. در ايران همه ساله تعدادي ازشترها عليه بيماري مايه كوبي مي*گردند ( فيروزي 1367 ) . و هم چنين MUSTAFA.1987 بيماري را در شترهاي سوداني و ABDURAHMAN .1991 در شترهاي سومالي گزارش كرده اند. 


GATT RUTTER& MACK.1963 اظهار مي دارند كه بيماري در تمامي مناطق سكونت شترها اتفاق مي افتد و قبايل دارنده شتر به خوبي با اين بيماري آشنا هستند. 


حيوانات آلوده و لاشه آنان منبع انتشار بيماري به شمار مي روند، هرچند كه برخي از چراگاه ها نيز ممكن است به عامل بيماري زا آلوده باشند. ابتلاي به بيماري از طريق دستگاه گوارش هنگام خوردن غذا و يا نوشيدن آب آلوده صورت مي گيرد و همچنين محل نيش مگس شتر در محوطه بيني حلقي مي تواند راه ورودي خوبي براي باسيل باشد. بعلاوه ممكن است توسط مگس هاي گزنده اي نظير تابنا و يا مگس هاي بيني Cephalopina titillator از حيوان بيمار به حيوان سالم منتقل شود. 


انتشار بيماري با تغييرات آب و هوائي و جوي ارتباط مستقيم دارد و مشاهده شده هنگامي كه درجه حرارت محيط اطراف به بيش از 15 درجه سانتيگراد برسد انتشار بيماري فزوني مي گيرد. طبق نظر CROSS .1921 ، GATT RUTTER .1967 و RAWAT و همكارانش (1990) بيماري شاربن در كشور هندوستان در بين شترها شايع است و با مرگ ناگهاني مشخص مي شود. 


CROSS معتقد به وقوع شاربن در طول فصول باراني و بعد از آن مي باشد و مي گويد ممكن است بيماري بومي شده و باعث تلفات قابل ملاحظه اي شود. 


HIGGINS. 1983 اظهار مي دارد يك مورد در خليج فارس مشاهده شد كه چهارنفر شتر در ظرف 24 ساعت پس از تغذيه در نزديكي حوضچه آبي تلف شده اند. اگرچه لاشه ها تا زمان آزمايش كاملاً تجزيه و فاسد شده بودند، علائم گزارش شده نشان داد كه دام ها به علت شاربن از پاي درآمده اند. 


شاربن به شدت موجب ترس چادر نشينان پرورش دهنده شتر مي گردد . آن ها به اين بيماري اسامي بسيار متفاوتي داده اند واز خطرهاي آن كاملاٌ آگاهند . شاربن يكي از مهم ترين بيماري هاي مشترك بين انسان و دام در مناطق گرمسيري است و همواره از طريق عفونت يك حيوان با باسيلوس آنتراسيس به وجود مي آيد . عامل مي تواند از طريق جلد ، روده و يا از طريق هوا وارد ميزبان انساني شود . ZHEGLOVA & PUNSKII .1985 شيوع شاربن جلدي را در 37 نفر شتر آسيايي گزارش كردند كه با گوشت شتر بيمار در تماس بوده اند .MUSTAFA.1987 معتقد است كه شاربن همراه با تريپومونياز وجرب يكي از بيماري هايي است كه منجر به تلف شدن شترها مي گردد . يك شكل حاد يا فوق حاد شاربن در شترهاي جماز يافت مي شود كه منجر به مرگ ناگهاني بدون هرگونه علايم يا نشانه هاي باليني قبلي مي شود . 


عفونت به طور طبيعي از طريق دستگاه گوارش به دليل بلع غذاي آلوده يا آب مرداب به وجود مي آيد BOUE 1962. CURASSON .1947 اظهار نموده است كه خانواده تابانيده مي تواند شاربن جلدي را در شترهاي جماز ايجاد كند و باسيل شاربن حمل شده توسط نوزاد حشرات در بيني سفالوپينا تيتيلاتور مي تواند از طريق غشاهاي مخاطي آسيب ديده وارد بدن شود . 


BARAKAT وهمكارانش ( 1976 ) شيوعي از شاربن در مصر گزارش مي كنند كه بر اثر آن 123 نفر شتر در طي چهار روز تلف شدند و9 نفر آن ها سكته كردند.BARAKAT وهمكارانش ( 1976 ) معتقدند شيوع شاربن در گله شترجماز به دليل پرندگان مهاجر بود . اين شيوع با مراقبت شديد بهداشتي مصرف پني سيلين پروكائين و 50 سي سي آنتي سرم شاربن براي هر نفر شتر به مدت بيش از پنج روز كنترل شد . 


علائم باليني : 


دوره كمون بيماري بين 3 ـ5 روز است و ممكن است تا 14 روز نيز طول بكشد. مانند ساير دامها، شاربن در شتر ممكن است شروع ناگهاني داشته باشد و يك يا چند حيوان را كه قبلاً*از سلامت كامل برخوردار بوده اند تلف شده يافت ( HIGGINS , 1983 ) . 


 

بيماري به اشكال مختلف ظاهر مي شود كه اين اشكال عبارتند از : 


1ـ شكل فوق حاد : كه در اين شكل هيچ گونه نشانه و علايمي در حيوان مشاهده نمي شود و از مشخصات آن مرگ سريع و ناگهاني است كه به صورت سكته بروز مي كند و حيوان در عرض نيم ساعت مي ميرد. 


2ـ شكل حاد : اين شكل بيماري در سال 1927 توسط LESSE در هندوستان كشف گرديد و با تب ناگهاني توأم با لرزش و تنگي نفس و تورم شديد در ناحيه حلق مشخص مي گردد. كه اين تورم ممكن است تا منطقه گردن و يا تا زيرشكم و كشاله ران كشيده شود. نفخ همراه با دردهاي ناحيه شكم و قولنج روده اي قبل از مرگ كه معمولاً در ظرف دوازده ساعت فرا مي رسد ديده مي شود. 


SINGH & VASHISHTA .1977 نشاني هاي ديگري همچون تيره شدن ادرار شترهاي بيمار، بي اشتهائي نشخوار نامنظم، نشستن روي زمين و كشيدن سر به سوي جلو، تنفس سريع، دل درد، لگد زدن به زمين و عدم توانائي در ايستادن به سبب درد و مرگ ناگهاني طي چند ساعت بعد از وقوع علايم را ذكر مي كنند. و اضافه مي كنند كه اسهال ، مدفوع خون آلود و بيرون زدگي راست روده در بعضي حيوانات بيمار اتفاق مي افتد و شاربن در شتر غالباً با تورم زيرجلدي مشخص مي شود . 


البته CURASSON.1947 نيز از شكلي از بيماري كه در آن اسهال اتفاق مي افتد سخن گفته بود. 


3ـ شكل تحت حاد : درسال 1954 MARES وقوع اين شكل از بيماري را در ميان شتران سومالي گزارش كرد. در اين شكل ، دوره بيماري طولاني تر مي باشد و در آن بزرگ شدن گره لنفاوي سطحي مشاهده مي گردد. 


4ـ شكل ساده و تورمي : اين دوشكل بيماري توسط KOWALEWESKY 1912 در جمهوري قرقيزستان در آسياي ميانه كشف گرديد. كه در اين شكل بيماري ادماتوز و تورم بدن مشاهده مي شود . 


آثاركالبدگشائي : در صورت اطمينان از تشخيص صحيح بيماري، نبايد اقدام به كالبدگشائي كرد، زيرا سبب مي شود كه عامل بيماريزا توليد هاگ نمايد. و در خاك پخش و باعث انتشار بيماري شود. و از مهمترين مشخصات بيماري ايجاد نشدن صلابت نعشي و گنديدن سريع لاشه و خروج خون سياهرنگ و قير مانندي است كه لخته نمي شود واز منافذ طبيعي بدن خارج مي شود. دراين حالت اگر كالبد گشائي صورت گيرد بزرگ شدن طحال و تورم تمام اندام هاي داخلي مشاهده مي شود. 


تشخيص بيماري : از روي نشانه هاي بيماري مي توان به بيماري مشكوك شد و براي اطمينان مي توان از وريدهاي سطحي گوش گسترش خوني تهيه كرد و پس از رنگ آميزي با كربول فوشين و يا متلين بلوو يا گيمسا، و زيرميكروسكوپ نهادن گسترش مي توان با سيل هاي انتراسيس را مشاهده كرد كه به صورت انفرادي يا زنجيري در كنار هم قرار گرفته اند و در اين رنگ آميزي باسيل انتراسيس به شكل ميله بوده و غالباً آبي رنگ بنظر مي رسد كه به وسيله كپسولي صورتي رنگ احاطه شده است بيماري شاربن در شترها را بايد از بيماري سورا گزش مارها، خوردن گياهان سمي و شاربن علامتي تميز داد. البته تورم گازداري كه در شاربن علامتي ديده مي شود در شاربن وجود ندارد هرچند كه در بعضي از دامها، اثر نفخ و اتساع گازدار شكم در دام هاي تلف شده ديده مي شود و نبايد فراموش كرد كه شاربن عموماً ناحيه اي بوده و تاحدودي به فصل بستگي دارد وبعد ازريزش باران افزايش مي يابد. 


درمان و پيشگيري : در شكل حاد و فوق حاد بعلت سير سريع و كشنده اين بيماري ، درمان معمولاً انجام نمي شود اما در شكل تحت حاد مانند ساير دامها، پني سيلين و تتراسايكلين را مي توان به منظور درمان و يا پيشگيري در صورت شيوع بمياري در شترها بكار برد. و مقدار تجويز آن همان مقدار مورد استفاده جهت گاوهاي بزرگ است. 


و جهت پيشگيري بايد از باز كردن لاشه حيوانات مرده خودداري نمود و تمامي منافذ طبيعي بدن لاشه را با پنبه مسدود نمود و فوراً آن را دفن كرد. و يا همراه با بستر و زمين آلوده سوزانيد، گودالي كه لاشه را درآن دفن مي كنند لااقل بايد دو متر عمق داشته باشد و مقدار زيادي آهك زنده به منظور پوشانيدن اطراف لاشه مورد نياز است BLOOD & HENDERSON.1980 . تمام ادوات و وسائلي كه در تماس با حيوان بيمار بوده است بايد سوزانده شود و يا بايد به خوبي ضدعفوني شود و همچنين چراي حيوانات در چراگاه هاي آلوده بايد ممنوع گردد. 


جهت پيشگيري از بيماري در شترها مي توان از سرم ضد شاربن ويا واكسن هاي تهيه شده از هاگ ميكروب شاربن و يا با دادن مخلوطي از سرم و و اكسن به حيوانات ايمني خوبي د رحيوانات ايجاد كرد. 


HIGGINS .1983 معتقد است مايه كوبي با يك واكسن هاگدار حاوي سويه استرن Sterne غيرحاد باسيلوس آنتراسيس ( واكسن هاگدار شاربن، شركت ولكام ) به ميزان 1 ميلي ليتر تزريق زيرجلدي به طور سالانه مي تواند در شترهاي حساس ايمني توليد كند. 


MUSA و همكارانش (1993) گزارش نمودند كه بيماري شاربن در ماه فوريه 1988 در شهر كولبوس سودان و در نزديكي مرز چاد شيوع پيدا كرد و 6 نفر شتر و 10 نفر انسان به بيماري مبتلا شدند. كه اين ده نفر انسان به شكلي از اشكال، از طريق كشتارگاه ، پختن و يا خوردن گوشت با شترهاي بيماري درتماس بودند و پنج نفر از انسان هاي بيمار عليرغم درمان با آنتي بيوتيك فوت كردند. كه اين گزارش خطر انتقال بيماري از شترها به انسان را به وضوح گوشزد مي كند به همين جهت بايد در هنگام بروز بيماري تمامي موارد احتياطي فوق الذكر رعايت شود تا بيماري به انسان انتقال نيابد .
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:24  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

شتر داري واصلاح مرتع



مراتع كشور يكي از منابع مهم وحياتي سرزمين ما است وهمگي ما موظف به حفظ وحراست از اين منابع مي باشيم ، عوامل بسياري در تخريب مرتع موثر هستند ، كه از اين عوامل مي توان كمبود ميزان بارندگي ساليانه وكم آبي در مناطق خشك وكويري وتوزيع نامناسب آن به ويژه در نواحي بياباني ، وزش بادهاي شديد وطوفان ها ، خاك هاي شور وقليايي ، آسيب پذيري مراتع در قبال چراي بي رويه دام ، قطع درختان مرتعي توسط سودجويان ، هزينه زياد بوته كاري ونشاء كاري وكمبود اعتبارات در زمينه اصلاح مرتع را نام برد . در اين ميان از جمله مباحث مطرح در عرصه اصلاح مرتع ، اين مطلب است كه آيا شترها در تخريب مراتع نقشي دارند ؟ وبرخي از كارشناسان مرتع بر اين باور هستند كه در كشور ما شتران عامل تخريب مرتع مي باشند واز اين راستا جهت حفظ مراتع بايد اقدام به كشتار شتر وكاهش ندريجي شتران نمود ومادر اين مقاله به بررسي مسأله فوق الذكر پرداخته ايم وتمامي سعي ما بر اين است كه بدون هيچ گونه يكسونگري ومداهنه اين موضوع را از همه جوانب مورد بحث وگفت وگو قرار دهيم .

بنابر آمار دامي سال 1377 تعداد كل شتران كشور رقمي بيش از 143 هزار نفر مي باشد كه اين شتران به صورت بومي وبا نظام نيمه وحشي در مناطق خشك ونيمه خشك كشور به ويژه استان هاي سيستان وبلوچستان ، خراسان ، يزد ، كرمان وسمنان پراكنده اند . بنابر همين آمار تعداد كل گوسفندان كشور 52743000 رأس گوسفند وتعداد كل بزهاي كشور 25757000 رأس بز بوده است كه اگر هر گوسفند را يك واحد دامي وهر بز را 8/0 واحد دامي وهر شتر را 7 واحد دامي محاسبه كنيم . در اين صورت 52743000 واحد دامي گوسفند و 20605000 واحد دامي بز و 1001000 واحد دامي شتر خواهيم داشت . در اغلب استان هاي كشور گوسفند وبز وحتي گاوها وگوساله ها علاوه برتعليف دستي جهت تغذيه تكميلي به مراتع فرستاده مي شوند . اما شتران معمولاً تغذيه دستي نمي شوند واغلب جهت تغذيه متكي بر مراتع مي باشند ، هرچند كه در برخي از پرواربندي ها شتران نيز تغذيه دستي مي شوند اما به علت كمي موارد ذكر آن ها حائز اهميت نيست . حال با يك بررسي ساده مي توان به اين نتيجه رسيد كه بيش از 73 ميليون واحد دامي گوسفند وبز ويك ميليون واحد دامي شتر ، جهت تغذيه از مراتع كشور استفاده مي كنند ودر حقيقت فشاري كه از طرف گوسفند وبز برمراتع وارد مي گردد به مراتب بيشتر از فشاري است كه از طرف شترها بر مراتع وارد مي شود . البته نبايد فراموش كرد كه اكولوژي گياهي كوير به گونه اي است كه معدود حيواناتي قادر به ادامه حيات وتغذيه از آن مي باشند .

مهم ترين اين حيوانات بز وشتر هستند كه هردو در زمره مصرف كنندگان گياه در كوير مي باشند . در اين ميان ، بز به عنوان آفت مراتع شناخته شده وچگونگي استفاده از گياهان مرتعي توسط بز خود گواه صحت اين مدعا است .
بز به دليل عادت ونوع حركت سر وفك ها در موقع تغذيه به كمك آرواره هاي قوي خود گياهان مرتعي را گرفته وبا ضربه آن را همراه با ريشه از خاك خارج مي كند وبدين علت به عنوان موجودي مخرب در مراتع شناخته مي شود وچون رشد وامكان ادامه حيات بز در مراتع به گونه اي چشمگير مي باشد وبا توجه به دوبار زايش بز در سال ، بدون در نظر گرفتن رشد مرتع مرتباً بر جمعيت بز افزوده واز تراكم علوفه هاي مرتع كاسته مي شود . اما شتر با راندمان توليد مثل كمتر ، هر سه سال دوبار زايش مي كند وبرخلاف بز ، شتر موجودي است آرام با لب هاي فوق العاده عضلاني وحساس كه قادر به استفاده از علوفه خار دار وخشبي مي باشد .

شتر از مراتع با تأني ووقار خاص استفاده مي كند ودر موقع گرفتن علوفه به گياه ضربه وارد نكرده وبا كمك لب هاي قوي ودندان ها گياه را قطع نموده ودر طي اين عمل به هيچ عنوان ريشه گياه را ازخاك خارج نمي كند ولذا حداقل تركيب دائمي مراتع را به هم نمي ريزد وتخريبي در مراتع به وجود نمي آورد ، از سويي شتر مي تواند به عنوان يك كنترل كننده پوشش هاي گياهي در مراتع در نظر گرفته شود . او با استفاده از علف هاي هرز با عمر كوتاه وخارهاي كويري امكان رشد واريته هاي مفيد ودانه دار وعلوفه اي مرتع را فراهم مي آورد ودر ضمن تماس وتغذيه از گياهان بذري موجب ريزش وپراكندگي وبارور كردن بذرها به شكل كاملاً متراكم در سطح مي شود . 

علاوه بر آن شتر حيواني است كه قادر به خوردن طيف وسيعي از انواع گياهان خوشخوراك وبدخوراك ودرختان و درختچه هاي كويري است ، به همين علت در هنگام چراي شتر در مراتع بر خوردن گونه معيني اصرار نمي نمايد ، بلكه از همه گياهان مرتعي به صورت موزون ويكنواخت استفاده مي نمايد . در حالي كه بزها فقط سراغ گياهان خوشخوراك مرتع رفته وتا از ريشه خارج كردن گياه دست از تغذيه آن برنمي دارند . هم چنين شترها به علت ساختار تشريحي بدن وداشتن گردن دراز وپاهاي بلند وكشيده در هنگام تغذيه بر درختان ودرختچه هاي كويري اقدام به خوردن سرشاخه ها نموده ودر حقيقت گياه را با اين كار هرس مي نمايند .

شترها بدون توجه به خوبي يا بدي مراتع روزانه تا شعاع 10 كيلومتري محل سكونت خود در مراتع راهپيمايي مي كنند واز هرگياه مقدار كمي مي خورند ، اين عادت حيوان باعث مي گردد تا مراتعي كه تعداد شتر ، متناسب با ميزان نباتات مرتعي است ، تحت ضوابط وشرايط خاص وبا پرورش مناسب اين حيوان به نابودي كشيده نشود .از جمله مسايلي كه مي تواند در كاهش تخريب مراتع تاحدودي موثر باشد ، مسأله احداث آبشخورهاي مخصوص شتر ويا ساير دام هاي اهلي است .كه اين آبشخورها بايد در فاصله هاي معيني در مناطق مختلف كوير ومراتع احداث شوند ، وجود اين آبشخورها به ويژه در فصل گرما داراي اهميت زيادي است چه اين كه تعداد كم اين آبشخورها باعث مي شود كه شترها وساير حيوانات اهلي در اطراف آن متراكم شوند واين تراكم باعث تخريب مراتع اطراف آبشخورها مي گردد ، در حالي كه با افزايش تعداد آبشخورها به اندازه كافي ، دام ها در محدوده گسترده تري از مراتع پراكنده مي شوند واين باعث كاهش فشار بر روي مرتع مي گردد ودر پايان منجر به تعادل دام ومرتع مي شود . تمامي كارشناسان مراتع بر اين باور هستند كه عوامل بسياري در فرسايش وتشديد فرسايش مراتع دخيل هستند كه از جمله اين عوامل مي توان ، بهره برداري خارج از فصل مراتع (دير رس وزدورس بودن چرا ) ، تبديل مراتع به زمين زراعتي ، بهره برداري ممتد وغير اصولي از مراتع ، طولاني بودن مدت بهره برداري در طول سال ،كمبود فرصت هاي شغلي در ساير بخش هاي اقتصادي جامعه ، فقدان سياست هاي روشن ومشخص ودر نهايت كمبود اعتبارات را مي توان نام برد .
كارشناسان اضافه مي كنند كه اگر مشكل كمبود اعتبارات نيز رفع شود ، بازهم به دليل وجود مشكلات اساسي وزير بنايي ياد شده ، برنامه به درستي به سامان نخواهد رسيد .

آمار رسمي ارائه شده در شماره 39 مجله تخصصي جنگل ومراتع ايران در مورد سير نزولي كيفيت مراتع در مقايسه با ميزان احيا واصلاح آن حاكي است كه ساليانه 800 هزار تا يك ميليون هكتار از مراتع كشور به سمت كويري وبياباني شدن پيش مي رود . در صورتي كه برنامه اصلاح واحياي مراتع تنها در سطح 300 هزار هكتار انجام مي گيرد . در واقع ، عمليات اصلاح واحيا 30 درصد از ميزان تخريب مراتع را ترميم مي كند .
بنابر اين با توجه به مطالب فوق الذكر نتيجه گيري مي شود كه دليل تخريب مراتع كشور يك سري مشكلات زنجيروار است كه در اين ميان نقش شتران وچراي آن ها در مراتع كويري ونيمه كويري كشور نقش ملموس وتعيين كننده اي نيست . ولي به هرحال براي جلوگيري از هرگونه خطر احتمالي براي مراتع وبهبود روش هاي سنتي شتر داري ، موارد ذيل پيشنهاد مي گردد :

1 – نظام سنتي شترداري كه شتران به صورت وحشي وبدون ساربان در بيابان وكوير رها مي شوند نظام مطلوبي نيست وبايد اصلاح گردد . بدين گونه كه تمامي شترداران بزرگ موظف به استخدام يك ساربان ويا بيشتر گردند وپس از دريافت پروانه شترداري ، در تنسيق وهماهنگي با اداره كل جنگل ها ومراتع اقدام به اخذ پروانه چرا در مراتع منطقه نموده وتعهد نمايند كه در اصلاح تخصيص يافته با نهاد ذيربط همكاري نمايند ونحوه كار آن ها تحت نظارت اداره كل جنگل ها ومراتع باشد .

2 – معاونت امور دام بايد با احداث آبشخورها در مناطق مختلف كشور ، از تخريب مراتع اطراف آبشخورهاي فعلي به علت تراكم بيش از ظرفيت مرتع در آن ها جلوگيري نمايد .

3 – بايد از چراي دام در مراتع فقير درجه 5 جلوگيري كرد .

4 – شتر داري در كشور بايد با پتانشيل توليد علوفه واصلاح مراتع همراه وهمگام باشد تا آسيبي به منابع طبيعي كشور وارد نشود .

5 - سياست ترويج وتوسعه كمي شتر داري بايد متناسب با توسعه كمي وكيفي مراتع باشد ، در غير اين صورت ، اين كار ، كاري غير منطقي بوده وبه ضرر كشور خواهد بود .


منبع :مجله سنبله شماره 114 ، ص 58 

تاليف : دكتر احسان مقدس

+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:22  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

كلياتي درباره شتر

مقدمه


مقاله حاضر در حقيقت متن كامل نشريه اي است كه توسط سرپرست آموزش سازمان تغذيه و كشاورزي وابسته به سازمان ملل متحد در افغانستان و اتيوپي تدوين شده است و توسط مركز آموزش دامپزشكي وزارت كشاورزي يمن به زبان عربي ترجمه شده است و از اين زبان به فارسي ترجمه شده است .

اطلاعات عمومي
شتر حيوان نشخوار كننده ، بدون شاخ و زوج سمي است كه به گروه پستانداران تعلق دارد . شتر داراي چهار اندام خلفي و قدامي بلند و قوي است كه هر كدام به كف پائي عريض و خشن منتهي مي گردد كه داراي ناخن هائي ضعيف و رشد نايافته بوده و براي راه رفتن بر روي شن هاي صحرا سازگاري يافته است اين حيوان داراي گردني دراز و منحني است . سر شتر مستطيل شكل و لب هاي بالائي او شكافته است . دندان هاي پيش و نيش وي قوي و برنده است و توانائي گاز گرفتن عميق را به حيوان داده است . 
شتر آسيائي دو كوهانه است كه كوهان اول بر روي كمر و كوهان دوم بر روي كپل حيوان قرار دارد و شتر در آن اقدام به ذخيره سازي غذا مي كند . رنگ پشم اين گونه شترها سرخ – خاكستري است و پشم ها به صورت انبوه و بلند در پشت گردن و در اطراف بخش بالائي اندام هاي خلفي و قدامي رشد مي كنند. تعداد زيادي از اين گونه شترها در منطقه آسياي ميانه وجود دارد كه برخي از آنها جهت سواري مورد استفاده قرار مي گيرند.
گونه ديگر شتر ، شتر عربي يا يك كوهانه است كه اين شتر در صحراهاي كشورهاي عربي و آفريقائي وجود دارد .
شتر حيوان مفيدي است وكاربردهاي فراواني دارد . اين حيوان علاوه بر اينكه وسيله اصلي رفت و آمد ساكنين صحراست ، از سوئي ديگر مي تواند غذاي آدمي و وسايل مورد نياز ديگر را به انسان عرضه كند و انسان مي تواند بوسيله تغذيه با شير شتر و گوشت شتر ، تا هفته ها در صحرا زنده بماند . هم چنين مي توان از چربي كوهان به جاي كره استفاده كرد و پشم شتر را در ساختن خيمه ها ، پتو ، فرش ،‌لباس هاي پشمي ،‌طناب و ريسمان به كار برد . هم چنين مي توان از مدفوع خشك شده شتر براي روشن كردن آتش استفاده كرد و پس از كشتار شتر مي توان از پوست آن براي ساختن كفش ، و مشك و غيره ، ....استفاده كرد . شتر از حيواناتي است كه با محيط هاي خشك و بي آب و علف و صحرا سازگار شده واين سازگاري باعث شده است كه به خوبي قادرباشد آب و هواي گرم و خشك ، بي آبي و كم غذائي را تحمل نمايد .
كوهان ، عضوئي قابل توجه در شتر است كه فقط از چربي و عضلات تشكيل شده و در آن استخواني وجود ندارد و شتر درشرايط بي غذائي تا چندين روز مي تواند با اعتماد به وجود اين چربي و سوخت و ساز آن زنده بماند. 
كف پاي شتر حالت مخصوص به خود دارد و از دو بخش تشكيل شده است و كلفت و پهن است و مانع از اين مي شود كه پاي شتر درشن هاي ريز صحرا فرو رود . چشم هاي شتر داراي مژگان هاي بلندي است كه به همراهي پلك ها ، چشم ها را از طوفان هاي شني و از تابش شديد آفتاب محافظت مي كند . منخرين شتر داراي شكاف هاي طولي است كه شتر در هنگام تنفس مي تواند بيني را به خوبي از هم باز كند و بيشترين ميزان هوا را وارد ريه هاي خود كند و در هنگام بروز طوفان هاي شني بيني خود را ببندد . هم چنين شتر داراي فك درازي است كه به طور جانبي حركت مي كند و مي تواند عمل جويدن را به خوبي انجام دهد . شتر مي تواند بيشتر از هر حيوان ديگر بي آبي را تحمل كند ‌و اكنون آشكار شده است كه شتر به علت اختلاف زياد درجه حرارت بدنش مي تواند آب بدن خود را حفظ نمايد . زيرا كه از اين آب براي خنك كردن بدن استفاده نمي كند . درجه حرارت بدن شتر ثابت نيست و به آهستگي همراه با ارتفاع درجه حرارت محيط بالا ميرود و اين بدان معني است كه شتر آب بدن خود را از دست نمي دهد تا بدن خود را سرد نگه دارد ( كه اين كار در انسان از طريق عرق كردن صورت مي گيرد ) و در هنگام شب ، هنگامي كه درجه حرارت محيط پايين مي رود درجه حرارت بدن شتر نيز كاهش يافته و در هنگام صبح در پايين ترين درجه خواهد بود . 
دماي بدن شتر مي تواند در محدوده 7 درجه فارنهايت بالا و پايين برود در حالي كه در انسان فقط در محدوده 1 درجه فارنهايت بالا و پايين مي رود . 

خصوصيات شتر
لب هاي شتر داراي وسعت حركتي خو بي است و لب بالائي به دو بخش تقسيم شده است و ملاحظه مي گردد كه لب پاييني در شترهاي مسن بوضوح آويزان است . در اين حيوان نيز ، همانند ساير نشخوار كنندگان برروي فك پائيني شتر فقط دندان پيشين وجود دارد و اين دندان ها در فك بالائي وجود ندارد . دهان شتر هميشه باز است و حيوان صداهائ بلند و آزار دهنده اي از خود در مي آورد و هنگامي كه حيوان چنين صداهائي از خود در مي آورد اگر به دهان او بنگريم در موخره دهان مي توانيم توده اي سرخ رنگ را ببينيم كه احياناً تا بخش جلوئي دهان مي رسد و به نظر مي رسد كه وظيفه اين توده مرطوب كردن ناحيه انتهايي حنجره است و در نتيجه كمك مي كند حيوان در برابر تشنگي مقاومت كند . ( اين توده با لاخص درهنگام فصل جفتگيري ، كه شتر نر مست بدون دليل به ديگران حمله مي كند ، و بيضه ها و مثانه و اجزاي ديگر بدن را گاز مي گيرد ، در خارج از دهان نيز مشاهده مي گردد ) . 
شتر در بالاي پس سر خود غده اي نرم و مرطوب دارد كه وظيفه ترشحي آ‌ن در هنگام مستي شتر است . در حالي كه بقيه اجزاي بدن كاملا خشك مي باشد . در ناحيه مفصل پاها ‌،پوست شتر كلفت و خشن مي گردد كه به آن پينه مي گوئيم اين پينه ها بيشتر در جاهائي از بدن مشاهده مي گردد كه شتر بر روي آنها مي نشيند تا باقي بدن خود رااز اصطحكاك با زمين محافظت نمايد و هم چنين شتر در ناحيه جناغ سينه نيز پينه بزرگي دارد كه شتر را در هنگام نشستن بر روي زمين در حفظ تعادل كمك مي رساند . كوهان شتر يك توده چربي است كه حجم آن بر حسب شتر ، سن وي و سلامتي يا بيماري وي تغيير مي يابد . 
پاهاي شتر به گونه اي آفريده شده است كه حيوان را در هنگام راه رفتن بر روي شن هاي نرم ياري كند ، ولي به هر حال اين پاها با هر گونه زميني به جز زمينهاي گل آلود مناسبت دارد . اما سم هاي حيوان واضح و آشكار نبوده و در داخل بافت كراتينه كف پا فرار گرفته است . كف پا محكم بوده و داراي ناخن هاي سخت و كوتاهي در مقدمه است و هنگامي كه كف پا بر روي زمين گذاشته مي شود به خوبي منبسط مي گردد و باعث تثبيت پا بر روي شن ها مي گردد و اين در حالي است كه شتر با سختي فراوان بر روي زمين هاي گلي و لغزنده راه مي رود .
دستگاه گوارش شتر همچون ساير نشخوار كنندگان داراي معده چهارگانه است هر چند كه هزار لاي شتر ، رشد وتوسعه چنداني نيافته است . شتر داراي رفتار خاصي است . اين حيوان هر چند كه حيواني بردبار و آرام است اما احياناً وبه صورت ناگهاني مهاجم مي گردد (بالاخص در فصل جفت گيري ) و به همين جهت بهتر است كه در هنگام كار ،‌شتران نرو ماده از هم جدا گردند در اوقات ديگر شترها مطيع و آرام هستند . علي رغم اينكه در هنگام گرفتن افسار آنان و يا نهادن بار ، از خود صداهاي بلند آزار دهنده در مي آورند خطري نخواهند داشت و معمولا ً شتران اخته شده در مقايسه با شتران نر طبيعي آرام تر هستند . شتر نسبت به تحمل درد و در قبال بيماريها تا حدودي مقاوم تر از ساير دامها ست و هيچگونه علايم خستگي و ناراحتي از خود بروز نمي دهند . به همين جهت بايد كه به دقت آن ها را تحت نظر داشت زيرا در هنگام بيماري نيزبدون هيچگونه اظهار ناراحتي هم چنان به كار خود ادامه مي دهند .

نشانه هاي سلامتي 
دامپزشكان بايد در هنگام آزمايشات باليني شتر كاملاً بر حذر باشند، زيرا كه علي رغم آرامش و تحمل زياد ،‌اين حيوان مي تواند لگد بسيار محكمي بزند كه ممكن است تا شانه برسد . شتر هم چنين مي تواند دست ها و پاهاي خود را در محدوده وسيعي به عقب يا جلو حركت دهد بطوري كه اين حيوان مي تواندبا دست هاي خود نيز لگد بپراكند و ارتفاع لگد آ‌ن تا آرنج مي رسد و گفته مي شود كه شتر بعد از آن كه به انسان لگد پراكند و او را نقش زمين كرد بر روي او مي نشيند . 
به هر حال شتر هنگامي كه ايستاده باشد خطرناك است اما چون بنشيند آرام مي گيرد و بي خطر مي شود .شتر علي رغم اين كه صداهاي ترسناكي از خود در مي آورد اما به ندرت گاز مي گيرد . در هنگام معاينه دهان و سر حيوان بايد در يكي از طرفين شتر ايستاد زيرا كه احياناً شتراقدام به پرت كردن غذا و لعاب به طرف جلو مي كند . جهت هر كاري بايد در آغاز شتر را بوسيله طنابي بست . 
شتر سالم شتري است با سر افراشته و چشمان صاف ،‌ و گوش هاي برجسته و كوهان دائري شكل و بدن پر با انحناي اندكي به يكي از طرفين باشد . شتر سالم بايد براحتي راه برود و پينه موجود در زير جناغ سينه اش بزرگ و بدون زخم و ترك خوردگي باشد .
دماي بدن ،‌دليل خوبي براي شناخت سلامتي شتر است و همانطور كه قبلا ًتوضيح داديم درجه حرارت بدن شتر از وقتي به وقت ديگر تفاوت مي كند ، به طوري كه در صبح ها درجه حرارت پايين بوده و تاهنگام غروب آفتاب بتدريج بالا مي رود ، سپس دوباره شروع به پايين آمدن مي كند . در ذيل ميانگين دماي بدن شتر را در اوقات مختلف مشاهده مي كنيم :

متوسط درجه حرارت ميزان درجه حرارت 
ساعت 6 صبح 5/97 فارنهايت از 94 تا 6/98 فارنهايت 
ساعت 12 ظهر 0/99 فارنهايت از 95 تا 100 فارنهايت 
ساعت 6 بعد از ظهر 6/100 فارنهايت از 99 تا 7/101 فارنهايت 

درجه حرارت شتر درروز و شب هاي بسيار گرم به بالاترين ميزان خود مي رسد و ريزش باران باعث پايين آمدن درجه حرارت شتر به كمترين ميزان خود مي گردد و بطور كلي در هنگامي كه شتر در معرض آزار تعداد بسيار زيادي از مگس هاي آزار دهنده قرار مي گيرد ، درجه حرارت او به دليل درستي براي سلامتي او نخواهد بود. 
تعداد ضربان قلب شتر به شدت متفاوت است ولي به طور متوسط بين 28 تا 32 ضربه در دقيقه است و مي توان نبض شتر را با لمس شريان هاي زير زانوي شتر شمرد . تعداد دفعات تنفس شتر در هنگام استراحت 5تا7 مرتبه در دقيقه است و اگر از 12 مرتبه دردقيقه بيشتر بود نشان دهنده اين است كه شتر در وضعيتي غير طبيعي است. 

علايم بيماري
درجه حرارت حيوان در حالت بيماري بالا مي رود و چنانچه درجه حرارت حيوان در ساعت 6 صبح بيش از 6/98 درجه فارنهايت و در ساعت 6 بعداز ظهر بيش از 7/101 درجه فارنهايت باشد شتر تب دار به شمار مي رود . هم چنين از علايم بيماري ، بي اشتهائي ، توقف نشخوار ، افزايش ميزان نتفس ، خم كردن سرو گردن رو به جلو و ريزش اشك از چشم ها بر روي گونه ها است ، شتران تب دار معمولا ترجيح مي دهند كه در زير تابش خورشيد باشند و هنگامي كه شتر دچار دل درد مي شود همچون اسب ها رفتار كرده و در خاك مي غلتد و يا اينكه مي نشيند و پاهاي خود را درهر دو جفت بلند نموده و شكم خود را به زمين مي فشارد و سرعت تنفس وي به شدت افزايش مي يابد و گاهي اوقات شتر به تورم بافت استخوان مبتلا مي شود كه در اين حالت فاصله ميان دم و بازدم وي زياد مي شود و هنگامي كه حيوان واقعا مريض باشد آه و ناله مي كند اشك از چشمانش سرازير مي گردد و گاهي اوقات دندان هاي خود را به شدت به هم مي سايد ، ولي اين دندان قروچه در حالت مستي و هيجان جنسي و بعداز خوردن نمك نيز مشاهده مي گردد. 
اسهال در شتر دليل بيماري نيست زيرا كه ممكن است كه در نتيجه تغيير جيره غذائي شتر اتفاق بيفتد وهمچنين ديده شده كه شتر در اثر ترس و يا زخمي شدن نيز دچار اسهال شود . معمولا ًمدفوع شتر نرم و يك طرف بر آمده و از طرف ديگر فرو رفته است و اگر شتر دچار يبوست گردد مدفوع وي دائري شكل ، سخت و خشك خواهد شد . 

توليد مثل
شتر نر بر خلاف شتر ماده داراي فصل جفتگيري است و اين فصل جفتگيري متناسب با هنگام آمادگي شتر ماده جهت باروري است، و فصل جفتگيري در نيمه كره شمالي در ماه هاي آخرفصل زمستان است و دوره يا فصل مستي شتر ناميده مي شود ودر صورت وجود علوفه كافي فصل جفت گيري ازماه دسامبر آغاز شده و تا ماه مارس ادامه مي يابد . به هرحال شتر در ماه فوريه در حالت هيجان جنسي خواهد بود و علايم اين هيجان واضح و آشكار است و احتياج به شرح فراوان ندارد . چرا كه در چنين حالتي كه كام نر حيوان بزرگ شده و از دهان بيرون مي زند و اين امر بسيار واضح وآشكار خواهد بود . معمولاً بزرگترين و قويترين شتر گله اقدام به باروري شتران ماده مي نمايد ، و چنانچه دو شتر نر در حالت مستي در يك زمان وجود داشته باشند ،‌آن دو به جنگ پرداخته و شتر پيروز است كه اقدام به جفتگيري با شتران ماده نموده و شتر شكست خورده حالت مستي خود را از دست مي دهد . 
در اين فصل ، معمولا ًشتر نر به حيوانات ديگر و حتي انسان حمله مي كند و به آنها صدمات فراوان وارد مي كند و در اين فصل شترها كثيف ، آزار دهنده و كم رشد مي شوند و جهت جلوگيري از چنين مسائلي اقدام به اخته نمودن شتران كاري و باركش مي نمايند. ولي اخته كردن اگر در شتران كمتر از 6 سال سن انجام شود ، خود باعث حدوث تغييرات ناخوشايندي از لحاظ رشد استخوان ها و عضلات و قدرت تحمل شترها مي گردد. از سوئي ديگر اگر اخته كردن بعد از 6 سالگي انجام شود ممكن است كه عمل اخته كردن برايش خطرناك باشد و بهترين راه براي كنترل شتران اخته نشده در فصل مستي ، اين است كه آنان را به كار سخت و طاقت فرسا به گمارند . شتر در اين دوره بايد تمامي وظايف خود را انجام دهد و نبايد او را به حال خود رها كرد . 
معمولا ًخطراتي را كه شتر مي تواند به انسان وارد آورد گاز گرفتن است كه اين كار به وسيله دندان هاي نيش خود انجام مي دهد و به همين جهت بهتر است كه اين دندان ها رابا سوهان سائيده و كند ساخت تا ضرر ناشي از آنها كمتر شود . 
باروري شتر ماده درسن چهار سالگي شروع مي شود و ممكن است كه تا مدت 15 سال به زاد و ولد بپردازد و معمولاً شتر ماده هر دو سال يك بار مي زايد و مدت حاملگي شتر در حدود يك سال به طول مي انجامد و شتر ماده به مدت 6-12 ماه از بچه شتر مراقبت و نگهداري مي كند . 
بچه شتر در هنگام ولادتش ضعيف و ناتوان است ولي بعد از 24 ساعت از زايمان مي تواند به دنبال مادر خود راه برود و اگر قافله شترها در حالت حركت باشند و امكان توقف موجود نباشد معمولا ًبچه شتر تازه بدنيا آمده را در داخل خورجيني نهاده و بر پشت شتر ديگري مي بندند و شتر ماده به دنبال اين شتر حركت خواهد كرد . 
شتر ماده روزانه (5/4ليتر ) شير مي دهد و اين ميزان شير بر حسب ميزان تغذيه شتر و وضعيت سلامتي او تغيير مي يابد . دوره شير دهي معمولا ً از 7 تا 18 هفته طول مي كشد و بچه شتر معمولا ً در سن 15 ماهگي از شير گرفته مي شود . از شير شتر كره نيزگرفته مي شود . 

تغذيه 
شتر حيواني است كه در تغذيه علاوه بر علوفه مي تواند از درختان ،‌درختچه ها و علوفه خشك استفاده كند و با اضافه كردن حبوبات به جيره غذايي شتر ديده شد كه اين شتران بيشتر از شتران ديگري كه فقط بر درختچه ها تغذيه مي كرده اند فعاليت كاري داشته اند . ولي به هر حال تغذيه بيش از حد با حبوبات نيز مي تواند خطر آفرين باشد زيرا كه دستگاه گوارش شتر توانائي هضم مقدار زياد حبوبا ت را ندارند به همين جهت بايد در جيره غذايي شتر ميزان كمي ازكنستانتره و حبوبات باشد . همچون ساير نشخوار كنندگان شتر نيز بايد به مقدار كافي علوفه تناول كند و همچنين بايد به شتر بعد از غذا خوردن مدتي استراحت داد تا بتواند نشخوار كند . به هر حال مدت چراي شتر بايد 6 ساعت در روز باشد . شتران خوردن گياهان و درختچه هاي كوچك را ترجيح مي دهند ولي قدرت تميز گياهان سمي را از غير سمي ندارند. كاه و ساقه محصولات كشاورزي از غذاهاي مفيد براي تغذيه شتران به شمار مي روند . شتر توانائي خوردن علوفه و گياهان غير ثابت و متحرك را ندارند يعني فقط مي تواند گياهان و علوفه متصل به زمين يا درختان را بخورد . و به همين جهت براي شتر خوردن گياهان درو شده مشكل است . به هر حال شتران قدرت تميز غذائي ندارند و ممكن است كه اقدام به خوردن لباس ،‌گليم ، افسار و لجام بنمايد . 
اما از لحاظ نوشيدن آب ،‌شتر هر چه بيشتر كار كند به آب بيشتري نياز دارد و شتر مي تواند تا چند روز بدون نوشيدن آب زنده بماند . ولي بهتر است در صورت امكان در هر روز سيراب گردد و اگر شتر در مدت زيادي تشنه بود بايد در هنگام رسيدن به آب از پي در پي و به سرعت آب خوردن وي جلو گيري كرد جهت اين كار بايد در آغاز مقداري آب به او داده شود و سپس مدتي بعد باقيمانده آب را بنوشد . 
شتران معمولا ً آب راكد را بر آب جاري ترجيح ميدهند وشتر بايد در هنگام ظهر كه آب گرم شده است آب بنوشد .

تعيين سن 
دندان هاي شيري فك پايين مدت كوتاهي پس از تولد ظاهر مي گردند و بعد از دو ماه هر 6 دندان پيش كامل مي گردند و بعد از حوالي 12 ماه آن دندان ها سائيده مي گردند ولي هم چنان براي مدت 3 سال باقي مي مانند ولي در اين مدت بسيار سائيده مي گردند و هنگامي كه شتر به چهار سالگي رسيد فاصله ميان اين دندانها از هم زياد مي شود و فائده آن در چرا كاهش مي يابد . وقتي شتر به سن 5/4تا 5 سالگي مي رسد دندان هاي دائمي آغاز به ظهور مي كنند و در آغاز دندانهاي پيش دائمي ظاهر مي شود و هر سال دو دندان از دندان پيش ظاهر مي گردد. و هنگامي كه شتر به سن 7 سالگي رسيد تمامي دندان هاي فك پائيني او كامل خواهند بود و اضافه بر آن داراي دو نيش نيز خواهد بود كه در دو سوي فك پائيني وجود خواهند داشت . اين نيش ها وقت معيني براي ظهور ندارند ولي معمولا ً در سن 8 سالگي كامل مي گردند . اما در فك بالائي سه جفت دندان وجود دارد كه در دو سوي فك قرار گرفته اند و شبيه دندان نيش هستند و رشد و نمو آنها در سن 5-6 سالگي شروع شده و در سن 8 سالگي كامل مي گردد . در فك بالائي شتر هم چون گاو دندان هاي پيش وجود ندارد . 

شتران كار و باركش
شتران كار و باركش را بايد صبح ها و غروب ها در مرتع رها كرد تا چرا كنند اين شتران را نبايد بيش از 8 ساعت به كار واداشت . هنگامي كه شتر سه ساله مي شود مي تواند بارهاي سنگين را به وزن 125 تا 255 كيلوگرم و براي مسافت 23 كيلومتر در روز حمل كند . اين توانائي شتر سالم در حالت شرايط معمولي است و هميشه بايد توجه داشته باشيم كه شتر حيوان بردباري است و هيچگونه نشانه اي دال بر خستگي ،‌ناراحتي و تشنگي و گرسنگي و درد از خود بروز نمي دهد و به همين جهت ممكن است كه در اثر يكي از آنها ناگهان بر روي زمين بيفتد و تلف شود .
سرعت شتر در شرايط مناسب 5/4 كيلومتر در ساعت است . اما شتر سواري مي تواند 125 كيلوگرم بار را بردارد و با سرعت 5/7تا 9 كيلومتر در ساعت حركت نموده و درروز مسافتي معادل 48 كيلومتر بپيمايد . در هر ساعت بايد ده دقيقه به شتر استراحت داده شود و ادرار شتر به ميزان كم و به تدريج خارج مي شود و اين كار چندين دقيقه به طول مي ا نجامد .
شتران در هنگام شب كه درجه حرارت محيط پايين مي آيد در برابر سرما حساسيت دارند به همين جهت بايد رو اندازي مخصوص براي آنها فراهم كرد . شتران تا سن 15تا 20 سالگي مي توانند بارهاي سنگين را تحمل كنند و تا سن 30سالگي يا بيشتر مي توانند بعضي از كارهاي سبك را انجام دهند . بعضي از شترها ممكن است تا 50سالگي عمر كنند . 
در هنگام باركشي از شتر بايد توجه كرد كه زين مناسب باشد و ايجاد زخم بر روي پشت شتر نكند وچه بسا ديده شده كه درمان زخم هاي پهلوي شترها تا مدت ها به درازا كشيده شده است و به همين جهت بهتر است كه در زير زين پارچه هاي مناسبي قرار داد تا از فشار زين بر روي شتر كاسته شود و هر از چندي بايد اقدام به تعويض اين پارچه ها گردد . اين كار مي تواند تا حدود زيادي از ايجاد زخم و جراحات بر روي پشت شتر جلوگيري نمايد . 
منبع : الجمل : مركز التدريب البيطري و الانتاج الحيواني و زاره الزراعه، صنعاء ، الجمهوريه العربيه اليمنيه

تاليف : دكتر احسان مقدس

منبع : مجله آنلاين كشاورز تنها
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:21  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

جايگاه ( آغل ) شتر

بسياري از عوامل محيطي وتغذيه اي در پرورش شترها موثرند . مهم ترين اين عوامل عبارتند از : جيره غذايي ، جايگاه مناسب ، بهداشت جايگاه ، مديريت صحيح ، تهويه ونور كافي وتأمين آب شرب بهداشتي ، كنترل بيماري ها واحياناً واكسيناسيون در برابر برخي از بيماري هاي شايع وغيره كه مي تواند نتيجه بسيار مطلوبي در افزايش توليدات دامي وجلوگيري از مرگ ومير دام داشته باشد . بنابر اين توجه كافي به وضعيت جايگاه وآغل شترها وتهيه علوفه وغذاي مناسب ورعايت بهداشت امري ضروري در پرورش شتر به شمار مي رود . 
در حال حاضر معمولاً شتر داشتي به سه صورت چراي آزاد ، نيمه آزاد وبسته پرورش داده مي شود در حالت آزاد شترها مشابه دام وحشي در مراتع چرا و جفتگيري و زايش مي كند و شترداران هر از چند گاهي به منظور جمع آوري بچه شترها يا داغ كردن و يا ساير عمليات پرورش موقتاً اقدام به جمع آوري آنها مي كنند .
  در حالت نيمه آزاد گله شتر توسط ساربان چرانيده شده و تحت كنترل مي باشد. دراين حالت، با توجه به شرايط مختلف، تقريباً هر 50 شتر توسط يك ساربان با وسيله نقليه ( موتور سيكلت) و در حدود 20 نفر شتر بدون وسيله نقليه اداره مي شود. در چراي آزاد، شتر مي تواند به طور متوسط تا حدود 50 ـ 70 كيلومتر از منبع آب دور شده و سپس به طرف آن مراجعت كند در حالي كه در چراي نيمه آزاد اين فاصله بيش از 20 ـ 25 كيلومتر نخواهد بود .
  در چراي بسته ، شتردار شتر ها را در آغل هاي مناسب قرار داده ودر كنار ساير دام هاي خود به عنوان شترهاي داشتي ويا پرواري ، پرورش مي دهد . در اين روش علي رغم تأمين علوفه شتر به صورت دستي ، معمولاً شترها به صحرا نيز فرستاده مي شوند تا از ميزان هزينه مصرفي كاسته گردد اما به هر حال دراين روش غذاي مكمل وبرخي ويتامين ها واملاح معدني به جيره شترها اضافه مي شود ومعمولاً در اين حالت شترها از معدل رشد بالاتري نسبت به دو روش سابق برخوردارند وشتردار به سرعت از بروز بيماري در گله خود مطلع شده ومي تواند اقدام به درمان دسته جمعي شترها نموده وكانون هاي مخفي بيماري در گله خود را از بين ببرد . ضمناً شتردار به راحتي از فحل بودن ناقه ها مطلع شده ومي تواند به سرعت اقدام به تلقيح آنان نمايد كه اين امر نيز مي تواند باعث افزايش ميزان باروري در گله گردد . 
  در دو روش چراي آزاد ونيمه آزاد معمولا ً جايگاهي براي شتر در نظر گرفته نمي شود اما در روش بسته ، اين دام بايد در جايگاه مخصوصي جداي از دام هاي اهلي ديگر نگهداري شود .

جايگاه ( آغل ) شتر :
  بررسي ها نشان مي دهد كه شترها از مقاومت خوبي در قبال سرما وگرما برخوردارند . شترهاي دو كوهانه به علت داشتن پشم زياد در برابر سرماي شديد مقاوم هستند ومي توانند در برابر باد وبوران وطوفان هاي سرد كوهستان مقاومت نموده وراه خود را در مناطق سنگلاخي ادامه مي دهد . اين گونه از شترها در كشورهاي مغولستان وقزاقستان وشمال چين كه از سرماي شديد برخودار هستند نگهداري مي شوند . از سوي ديگر شترهاي يك كوهانه به علت ساختار خاص فيزيولوژيك خود به گرماي زياد مقاوم هستند ومعمولاً اين شترها در شمال آفريقا خاورميانه وهند وپاكستان نگهداري مي شوند وقادر به تحمل گرماي سوزان صحاري خشك وبي آب وعلف اين مناطق بوده ومي توانند گرماي تا 60 درجه ساني گراد ويا بيشتر را تحمل نموده ودر زير آفتاب سوزان كوير به راه خود ادامه دهند بديهي است كه در چنين شرايط محيطي از اشتهاي حيوان كاسته مي شود .
  يكي از دلايل رواج آغل هاي باز يا بهاربندها در پرورش شتر نيز همين مسأله مقاومت حيوان در برابر سرما وگرماي شديد است . در اين گونه آغل ها مسأله تهويه نيز به خودي خود حل شده است ، به ويژه كه اين مسأله در آغل هاي بسته بسيار ضروري ومهم است . چنان چه در پرورش شتر ، توليد شير مطرح باشد ، بايد به خاطر داشت كه ميزان توليد شير ارتباط مستقيمي با درجه حرارت محيط دارد وهرچه درجه حرارت محيط افزايش يابد وميزان آب موجود كمتر باشد ميزان توليد شير ناقه كمتر وكمتر مي شود ، از اين رو بايد براي توليد شير ، به اين امر توجه كافي مبذول نمود .

  شتر حيواني است كه در شرايط طبيعي مناسب و به صورت آزاد پرورش داده مي شود. يكي از نكات مثبت و امتياز اين دام نيز روش تغذيه و پرورش آن به صورت آزاد است. بنابر اين شتر نياز چنداني به استقرار در جايگاه هاي بسته و سرپوشيده ندارد و مي توان درمواقع ضروري شترها را در محوطه هاي محصور ( بهاربند) نگهداري كرد .
  شتر يك كوهانه شرايط سخت آب و هوايي را تحمل مي كند، ولي در سرماي كمتر از حدود 15 درجه سانتي گراد زير صفر نياز به سرپناه دارد . از طرفي، معمولاً در روش هاي پرورش آزاد ونيمه آزاد ، اداره گله از قبيل : پشم چيني، داغ كردن، درمان بيماريهاي پوستي، واكسيناسيون و احياناً شيردوشي و غيره معمولاً در محل هاي محصور كه در كنار آبشخورها وجود دارد انجام گرفته و سپس دام را روانه مرتع مي كنند . شتر در موقع زايش و همچنين بچه شتر تا يك سالگي كه دوره شيرخوارگي بچه شتر مي باشد و بخصوص تا سه ماهگي نياز به پناهگاه و مراقبت دارد كه مي توان در سيستم هاي آزاد ونيمه آزاد ، شترهايي كه اواخر دوران آبستني را طي مي كنند در جايگاه محفوظي نگهداري كرد تا پس از زايش و طي دوره شيرخوارگي بچه شترها ( بخصوص تا سه ماهگي ) آن ها را مجدداً روانه مرتع كرد . 
  در روش بسته وبه منظور پروار بندي مي توان شترها را در محل هاي محصوري مانند بهاربندها كه در حقيقت جايگاه هاي مسقفي است نگهداري كرد . در چنين جاهايي امكان برنامه ريزي غذايي وبهداشتي براي گله به راحتي امكان پذير است .
  به طور خلاصه از بررسي وضعيت استقرار و محل توقف شتر در مناطق حاشيه كوير مي توان به اين نتيجه رسيد كه در اين مناطق به عنوان اقدام اساسي بايد دراطراف آبشخورهاي اصلي و مناسب كه به عنوان مراكز ارتباطي گله ها در يك ناحيه هستند، اقدام به ايجاد بهاربند با قسمت بندي هاي فرعي همراه با انبار ذخيره كاه و ساير علوفه مورد نياز كرد تا گله هاي شتر و به خصوص گله هاي كوچك ( گله هاي كمتر از 10 نفر شتر) يكجا و به طور دسته جمعي از آنها استفاده كنند. اصطلاحاً اين مراكز ‌ايستگاههاي خدمات پرورشي و بهداشتي ناميده مي شوند .
  بنابر اين در مورد شترداران خرده پا كه از سيستم پرورش آزاد ونيمه آزاد استفاده مي كنند نيازي به صرف هزينه هاي سنگين جهت ساختن پناهگاه نيست و در صورت لزوم بايستي پناهگاهي موقت و كوچك براي شترهاي تازه زا و بچه هاي آنها و آن هم براي مدت محدودي از سال در نظر گرفت و براي بقيه گله كه در طول سال در مراتع مشغول چرا هستند از ايستگاه هاي ذكر شده در مواقع ضروري استفاده كرد ليكن در مورد گله هاي بزرگتر ( بيش از 20 نفر شتر مادر ) با توجه به اينكه معمولاً امكان پرواربندي نيز وجود دارد ايجاد تأسيسات لازم واستفاده از روش پرورش بسته توصيه مي گردد و همان طور كه گفته شد در مورد پروار بندي ها در اغلب موارد ايجاد جايگاه مسقف ضروري است .
  نكته حائز اهميت ديگر اينكه شتر نسبت به بيماري جرب حساس است ويكي از عوامل مستعد كننده در ابتلاي شتر به بيماري مذكور ، تراكم بيش از حد آن در يك محوطه بسته مي باشد .
  جهت ساختن جايگاه نگهداري شتر بايد توجه داشت كه جايگاه شتر به طور اساسي از بهاربندي كه داري ديوارهاي سرتاسري به ارتفاع سه متر باشد تشكيل مي شود . بهتر است شترهاي نر را در جايگاهي انفرادي قرار داد تا به كارگران و يا شترهاي بيمار ويا شترهاي آبستن صدمه نزنند ، همچنين بايد محل جداگانه اي را در مركز بهاربند جهت غذا خوردن اختصاص داد، به نحوي كه داراي آخوري به ارتفاع لااقل يك ونيم متر و به گونه اي باشد كه شترها بتوانند دورتادور آن جمع شوند. بايد آبشخورهايي نيز در جايگاه قرار داد. در وسط بهاربند بايد سايباني گذاشت كه چهار نفر شتر به راحتي بتوانند در زير آن بنشينند و هم چنين داراي ميخ هايي باشد كه بتوان افسار شترها را به آن بست .


  بهتر است جايگاه خاصي جهت نگهداري شترهاي ماده و بچه شترهاي شيرخوار در نظر گرفت تا آسيبي به اين بچه شترها وارد نيايد .
به علاوه ، بهتر است آغل هايي با ورودي و تهويه مناسب جهت نگهداري شترها در زمستان فراهم نمود، چرا كه شترها و مخصوصاً بچه شترها نسبت به سرماي زمستان شديد و پايين آمدن درجه حرارت محيط حساسند . در ورودي اين آغل ها بهتر است به اندازه 5/2 × تا 5/1 متر باشد . 
  آغل بايد كاملاً خشك وروشن بوده وهواي آزاد به خوبي در آن جريان داشته واز همه مهم تر آفتابگير باشد . در اين روش شترها مي توانند آزدانه حركت كرده وبين بهار بند وسايبان رفت وآمد كنند .
  بايد آغل ها را شمالي ـ جنوبي ساخت تا حد اكثر آفتاب به داخل آغل بتابد ودر صورتي كه در محل مزبور بادهاي تندي مي وزد ويا اين كه آغل در مناطق گرمسيري قرار دارد مي توان آغل ها را به صورت شرقي ـ غربي بنا كرد وبايد توجه داشت كه ديواره هاي آغل سيماني باشد تا بتوان به راحتي آن را سمپاشي كرد وكنه ها نتوانند در شكاف ديواره ها لانه كرده وتخم ريزي كنند . 



آغل شتر از قسمت هاي زير تشكيل مي شود :
1 ـ جايگاه مسقف 
2 - آبشخور 
3 ـ بهار بند 
4 ـ آخور
5 ـ انبار علوفه 

1 ـ جايگاه مسقف :
  اين محوطه يكي از اساسي ترين مكان هاي مورد نياز شتر مي باشد وجهت اين محوطه بايد روبه آفتاب ( شرقي غربي يا شمالي جنوبي ) وبرخلاف جهت باد باشد . حداقل مساحت آن براي نگهداري بيست نفر شتر بايد 8 * 15 متر باشد . شترها در اين مكان به استراحت پرداخته وعمل نشخوار كردن را انجام مي دهند . ديواره هاي اين جايگاه بايد سيماني باشد اما كف آن بايد با خاك نرم ويا شن وماسه پوشانده شود وبايد توجه داشت كه كف آغل نبايد به هيچ وجه سيماني گردد زيرا كه اين امر باعث صدمه ديدن نرمه كف پاي شتر مي گردد در فصل زمستان مي توان كف آغل را با لايه نازكي از كاه يا پوشال پوشاند .
2 - آبشخور :
  آبشخور بايد در وسط بهاربند ساخته شود ودر هنگام ساختن آن بايد توجه داشت كه شتر به علت ساختار آناتومي بدن خود ، گردن درازي دارد وبه همين علت در هنگام آب خوردن چنانچه آبشخور كم ارتفاع باشد اين امر ، باعث مي شود كه حيوان براي خوردن آب با مشكلاتي مواجه گردد ، از اين رو بهتر است كه آبشخور را با ارتفاع مناسب تهيه كرد تا حيوان بتواند به راحتي آب مورد نياز خود را تأمين كند . آبشخور ها بايد تميز ودور از هرگونه حلزون ويا زالو بوده واز هرچندي نظافت شوند 
3 ـ بهار بند :
  با توجه به اين كه شتر از دست ها وپاهاي بلندي برخوردار است بايد ديواره بهار بند را مرتفع وسرتاسري ساخت تا حيوان نتواند به راحتي از بهار بند بيرون آيد . بهتر است كه ديواره بهار بند به ارتفاع سه متر باشد .براي نگهداري بيست نفر شتر بهار بندي به مساحت 15 * 24 متر مورد نياز است . 


4 ـ آخور :
  همان طور كه در مورد آبشخور گفته شد ، آخور نيز بايد مرتفع باشد وارتفاع آن به يك متر تا يك متر ونيم برسد تا حيوان بتواند به راحتي از آن تغذيه كند . البته بايد ارتفاع آخور بايد با توجه به سن ونژاد وبلندي جدوگاه شترها تعيين گردد وبراي بچه شترها بايد ارتفاع كمي داشته باشد . هم چنين با توجه به حجم سر شتر عرض آن بايد 50 سانتي متر بوده وبراي جلوگيري از پخش غذا به اطراف كنار آن را 25 سانتي متر بلند تز ار كف آخور ساخت . آخورهاي گوشه دار براي شترها مناسب نيستند وبهتر است از آخور هائيي كه تا حدودي محدب هستند استفاده شود . 


تأليف : دكتر احسان مقدس
تاريخ تأليف : تابستان 1382

منابع مورد استفاده :
1 ـ شتر وپرورش آن ـ تأليف دكتر محمد مصطفي شكري ، ترجمه دكتر احسان مقدس چاپ اول سال 1376 تهران ، انتشارات نوربخش .
2 ـ نظام دامداري كشور ـ سازمان دامپروري كشور – وزارت كشاورزي .
3 ـ پرورش شتر ـ تأليف دكتر كامبيز ناظر عدل ، چاپ اول سال 1365 ، انتشارات واحد فوق برنامه بخش فرهنگي دفتر مركزي جهاد دانشگاهي
+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم بهمن 1388ساعت 11:20  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

رفتار شناسي شتر

شترها بطور كلی رفتاری آرام و هوشی محدود دارند و بردباری، تحمل سختی ها و بی تفاوتی در برابر عوامل جوی نامناسب ، از ویژگیهای آنها به شمار می آید. این حیوانات در دشوارترین شرایط آب و هوائی، بی غذائی و بی آبی به كار خود ادامه می دهند و این كار را تا آخرین رمق باقیمانده خود دنبال می كنند. شتر ماده معمولاً آرامتر از شتر نر می باشد.
شتر نسبت به تحمل درد و در قبال بیماریها تا حدودی مقاوم تر از سایر دامهاست و كمتر علائم خستگی و ناراحتی از خود بروز می دهد. به همین جهت باید به دقت حیوان را تحت نظر داشت زیرا كه در هنگام بیماری نیز بدون هیچگونه اظهار ناراحتی همچنان به كار خود ادامه می دهد و امكان دارد ناگهان از پای بیفتد.
گاهی اوقات ، برخلاف آنچه گفته شد، شترهایی را می توان یافت كه رفتار ناخوشایندی نظیر سركشی، نافرجامی و لجبازی از خود نشان می دهند. بطور كلی ، رفتار شتر در درجه نخست به طریقه نگهداری ، پرورش و برخورد با شتر بستگی دارد، بویژه اگر نگهداری شتر توسط افراد كم تجربه انجام شود، پیامدهای ناگواری در پی خواهد داشت، چه اینكه شترها در قبال برخورد محبت آمیز پرورش دهندگان خود رفتار مثبتی خواهند داشت. باید افزود كه هرچه در سنین پائینتر به آموزش شتر اقدام شود بهتر است و باعث می شود كه شتر رفتار بهتری از خود نشان دهد.
شتر نر، بویژه در فصل جفتگیری و یا مستی، دوره هایی از رفتارهای عصبی و ناخوشایند از خود بروز می دهد و ممكن است كه صداهای بلند و آزاردهنده ای از خود بیرون آورد، هنگامی كه حیوان چنین صداهائی از خود در می آورد، اگر به دهان او بنگریم در مؤخره دهان می توانیم توده ای سرخ رنگ را ببینیم كه احیاناً تا بخش جلوئی دهان می رسد و گاهی از دهان بیرون می زند و بنظر می رسد كه وظیفه این توده مرطوب كردن مؤخره حنجره است. همچنین شتر نر مست ممكن است بدون دلیل به شتران دیگر حمله كند، و بیضه ها، مثانه و اجزای دیگر بدن را گاز بگیرد.
بهمین جهت بهتر است كه در هنگام كار، شتران نر و ماده را از هم جدا كرد، علاوه بر آن ممكن است كه شترها در هنگام گرفتن افسار آنها و یا نهادن بار،‌از خود صداهای بلند آزاردهنده ای در آورنداما بهیچ وجه خطری نخواهند داشت، و پس از حركت به تدریج آرام شده و اگر كودكی نیز افسار آنها را بگیرد و حركت كند به آرامی دنبال وی خواهند رفت.
هنگام معاینه شتر باید كاملاً مواظب بود، زیرا علیرغم آرامش ظاهری، این حیوان می تواند لگد بسیار محكمی بزند كه ممكن است تا شانه ها برسد. و همچنین شتر می تواند با دستهای خود نیز لگد بزند. بهمین علت جهت هر كار می باید در آغاز شتر ایستاده را نشاند و اندامهای حركتی قدامی وی را با طناب بست.
نشانه های بیماری شترها، در بیشتر موارد شبیه نشانه های بیماری در سایر حیوانات اهلی است. شترها معمولاً به صورت همیشگی فریاد می كشند و این بعلت تغییر عوامل خارجی بوده، دلیل هیچگونه بیماری نیست. ریزش ترشحات مخاطی و یا بزاق از دهان حیوان نیز به هیچ وجه جزو نشانه های بیماری بشمار نمی رود. تغییر شكل گذرای مدفوع دلیل نارسائیهای گوارشی نیست، زیرا ممكن است تغییر نوع غذا و حتی تغییر مربی باعث این مسئله شده باشد. رنگ خونی ادرار نیز از نشانه های مرضی در شتر نیست و مربی شتر تنها كسی است كه می تواند درباره شترهای بیمار اطلاعاتی بدهد. تأكید بر این نكته ضروری است كه برخلاف حیوانات دیگر، اهمیت زیادی به درجه حرارت بدن شتر جهت تشخیص بیماری داده نمی شود.
هنگامی كه شتر دچار دل درد می شود همچون اسب رفتار كرده درخاك می غلتد و یا اینكه می نشیند و پاهای خود را در هر دو جهت بلند نموده و شكم خود را به زمین می فشارد و سرعت تنفس وی بشدت افزایش می یابد. هنگامی كه حیوان واقعاً مریض باشد و درد بكشد آه و ناله می كند و گاهی اوقات دندان های خود را به شدت به هم می ساید ، ولی این دندان قروچه در حالت مستی و هیجان جنسی و بعد از خوردن نمك نیز مشاهده می گردد.
اسهال در شتر دلیل بیماری نیست زیرا كه ممكن است در نتیجه تغییر جیره غذائی شتر اتفاق بیفتد ویا این كه شتر در اثر ترس و یا زخمی شدن نیز دچار اسهال شود.
شتران حافظه ای بسیار قوی دارند و حوادثی را كه با درد همراه است هیچوقت فراموش نمی كنند، و از سوئی دیگر چنانچه شخصی با آنان صحبت كند او را نیز از خاطر نمی برند. حافظه قوی و جهت یابی صحیح آنان باعث می شود كه آنان مسیر حركت خود را به خوبی تعیین نمایند، بطوری كه در هنگام شب نیز شتر قادر به جهت یابی صحیح است . در گذشته های دور، شتران فاصله بسیار دور میان سرزمین ایرن و سرزمین حجاز را بدون هیچگونه مشكلی طی می نمودند و حاجیان را به زیارت خانه كعبه می بردند. همچنین این شتران در مسیر بسیار طولانی جاده ابریشم بدون آنكه راه خود را گم كنند و یا اینكه از مسیر خود منحرف شوند اقدام به جابجائی كالا از شرق آسیا به غرب آسیا و اروپا می نمودند.
متأسفانه این صفت خوب شتر اخیراً توسط سوء استفاده كنندگان در راههای نامشروع به كار گرفته شده است. بطوری كه در استانهای سیستان وبلوچستان ، خراسان و كرمان از این حیوان صبور و نجیب جهت جابجائی كالاهای قاچاق و مواد مخدر استفاده می شود وشتران باهوش و حافظه ای كه دارند مسیرهای طولانی را كه از آن سوی مرزها در كشورهای همسایه آغاز می شود پیموده و خود را به مقصد نهائی خود در ایران می رسانند. قاچاقچیان بین المللی مواد مخدر، برای كاستن از خطرات احتمالی دستگیری و بازداشت، در اكثر اوقات شتران را با محموله مواد مخدر بدون ساربان و به صورت گله ای در بیابان های مرزی رها می كنندو این شتران بدون آنكه انسانی همراه آنها باشد، این راهها را پیموده، خود را به مقصد می رساندد. برخی از قاچاقچیان مواد مخدر نیز اقدام به معتاد نمودن شتر به تریاك نموده و در خانه های معینی در دو سوی مرز، به حیوان تریاك می خورانند و پس از آنكه شتر به تریاك معتاد شد، حیوان جائی را كه به اوتریاك خورانده شده است به خاطر می سپراد و از یاد نمی برد و هنگامی كه بدن او به تریاك نیاز دارد به آن مناطق می رود و هنگامی كه قاچاقچیان بخواهند محموله ای را ارسال كنند در آغاز برای مدتی شتر را از تریاك محروم می كنند سپس محموله مواد مخدر را بار او كرده و او را رها می كنند و شتر برای رسیدن به خانه ای كه در آن مواد مخدر به وی داده می شد، به سوی آنجا رهسپار می گردد.
شتران پراكنده در بیابان ها از غریزه گله ای خود پیروی می كنند كه این غریزه باعث ایجاد امنیت و آرامش در گله شده و گله را از خطرات احتمالی محافظت می نماید. رهبری گله را معمولاً قوی ترین لوك موجود در گله به عهده دارد و همین شتر نر در هنگام فحلی شتران ماده ، اقدام به جفتگیری با آنان را می نماید و شتران نر دیگر كه در گله وجود دارند از خود حالت مستی نشان نمی دهند و چنانچه دو شتر نر در حالت مستی در یك زمان وجود داشته باشند آن دو با هم به جنگ پرداخته و شتر پیروز است كه اقدام به جفتگیری با شتران ماده نموده و شتر شكست خورده حالت مستی خود را از دست می دهد. در فصل جفتگیری ، معمولاً شتر نر هیجان زده بوده و كنترل آنان سخت می باشد ، آنان سر خود را بالا گرفته و دم خود را دائماً تكان داده و به آلت تناسلی خود می زنند و پاهای خود را از هم باز می كنند و ممكن است به حیوانات دیگر و حتی انسان حمله كنند و به آنها صدمات فراوان وارد كنند. در فصل جفتگیری، شترها، كثیف، آزاردهنده و كم رشد می شوند و جهت جلوگیری از چنین مسائلی شترداران اقدام به اخته نمودن شتران كاری و باركش می نمایند. ولی اخته كردن اگر در شتران كمتر از ۶ سال سن انجام شود، خود باعث وقوع تغییرات ناخوشایندی از لحاظ رشد استخوانها و عضلات و قدرت تحمل شتر می گردد ، و از سوئی دیگر اگر اخته كردن بعد از ۶ سالگی انجام شود ممكن است كه عمل اخته كردن برایش خطرناك باشد و بهترین راه برای كنترل شتران اخته نشده در فصل مستی ، ‌اینست كه آنان را به كار سخت و طاقت فرسا بگمارند و او را به حال خود رها نكنند.
معمولاً خطراتی را كه شتر می تواند به انسان وارد آورد گاز گرفتن است كه این كار را بوسیله دندان های نیش خود انجام می دهد و به همین جهت بهتر است كه این دندان ها را با سوهان سائیده و كند ساخت تا ضرر ناشی از آنها كمتر شود.
افسانه های فراوانی در مورد جفتگیری شتر وجود دارد. برخی معتقدند كه شتر نر درحضور انسان، با شتر ماده جفتگیری نمی كند و برخی دیگر می گویند كه شتر نر با ماده خود، بدور از گله و یا انسان خلوت می كند، برخی دیگر می گویند اگر انسان شاهد جفتگیری شتر نر باشد، شتر نر كینه او را به دل خواهد گرفت و در پی انتقام برآمده ، آدمی را در جائی خلوت گیر انداخته، به قتل خواهد رساند و همچنین افسانه های دیگر كه هیچكدام از آنها صحت ندارد وجود دارد ولی حقیقت امر، اینست كه این كار در شتر، همچون سایر حیوانات دیگر انجام شود. با این تفاوت كه در شتران، شتر ماده بر روی زمین می نشیند و شتر نر در پشت او قرار می گیرد. معمولاً شتر نر مست بیشترین وقت را جهت یافتن شتران ماده فحل در گله می گذراند و هنگامی كه شتر ماده فحلی را می یابد با فشار آوردن بر گردن شتر ماده او را مجبور به نشستن می كند و ممكن است او را چندین بار گاز بگیرد تا شتر ماده بنشیند. سپس پشت سرش می ایستد به طوری كه اندامهای قدامی شتر نر پشت شانه های شتر ماده قرار می گیرد بعد از آن می نشیند و با دو اندام خلفی خود را به جلو می كشاند و اقدام به جفتگیری می نماید.
در فرهنگ عمومی جامعه ما، شتر حیوانی كینه جو است و كینه شتری ضرب المثل است ، اما در حقیقت شتر مانند هر حیوان دیگر، در هنگام حمله به او ، حالت دفاعی به خود می گیرد و سعی می كند كه از خود دفاع نموده و به دشمن حمله نماید و با لگد پراندن، سر و صدا و فریاد كردن، و بالاخره گاز گرفتن او را از خود دور نماید. داستان های زیادی از كینه شتردر فرهنگ عامیانه ما وجود دارد كه شاید برخی از آنها رنگ و بوئی از واقعیت به همراه داشته باشند كه این مسئله به حافظه شتر باز می گردد و اینكه این حیوان با حافظه قوی خود می تواند به راحتی كسانی را كه قبلاً از آنان آزار دیده است، شناسائی كند و از آنان دوری نماید و یا اینكه در صدد فرصتی برای انتقام باشد.
شتران ماده ، توجه شدیدی به بچه های خود دارند و از لحظه تولد تا مراحل بعدی آنان را تحت حمایت خود قرار می دهند و اگر شتر ماده ای بچه خود را گم كند بی تاب شده، یك دم آرام نمی گیرد و از جائی به جای دیگر در پی یافتن بچه خود می رود و تا هنگامی كه او را نیابد آرام نمی شود. شتران از حیواناتی هستند كه بچه های خود را پس از تولید نمی لیسند، و اگر بچه شتر كشتار شود، شتر ماده از غذا خوردن امتناع ورزیده و به دنبال وی خواهد گشت و هنگامی كه او را نیابد، در گوشه ای مات و مبهوت می ایستد و هراز چندی فریاد می و سروصدا به راه می اندازد .
و از عادت های بد شتران ماده اینست كه برخلاف شیردوشی در گوسفند و گاو، نمی توان شتران را دوشید مگر آنكه بچه شترها نیز در كنار مادر باشند وبرای این كار باید بچه شتر در آغاز پستان شتر را بدوشد و شیردوشی شتران ماده بدون تحریك و وجود بچه شترها، نادر است. بهمین جهت برخی از شتربانان تعدادی از شتران ماده خود را انتخاب می كنند و به تدریج آنان را به شیردوشی بدون حضور بچه شترها عادت می دهند. معمولاً اعراب بادیه نشین عربستان سعودی به این گونه شترها (( مسوح )) می گویند زیرا كه این شترها به مجرد مسح و مالش پستان،‌اقدام به شیردهی می نمایند.
گاهی اوقات اتفاق می افتد كه بچه شتر پس از تولد می میرد، در چنین حالتی شتربان پوست بچه شتر را می كند و آن را از كاه پر می كند و در كنار شتر ماده قرار می دهد تا شتر ماده آن را بو كند و به شیردهی تحریك شود.
چنان چه كسی بخواهد كه به بچه شترها آزار برساند ، شتران مادر به شدت تحریك شده و ممكن است كه اقدام به حمله نمایند. بهمین جهت بهتر است جهت تیمار و یا درمان بچه شترهای بیمار،‌در آغاز آنها را از مادر جدا نموده و در جای دوردستی قرار دهیم كه مادر نتواند او را ببیند سپس می توان با خیال راحت به تیمار و درمان بچه شتر پرداخت .
در پایان نتیجه گیری می كنیم كه در مقایسه با سایر حیوانات اهلی نظیرگاو، گاومیش، گوسفند و بز، شتر دارای حافظه ای قوی تر و هوشی برتر و قدرت تحمل بیشتری است كه تمامی موارد فوق به نحوه زیست این حیوان و هماهنگ شدن وی با محیط خشك و بی آب و علف صحرائی و كویری بستگی و ارتباط مستقیم دارد .

منبع: 

رفتارشناسی شتر
تألیف : دكتر احسان مقدس
تاریخ تالیف: پاییز ۱۳۷۹
پایگاه اطلاع رسانی سازمان دامپزشکی کشور
+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم بهمن 1388ساعت 15:14  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

شتر حيوان نشخوار كننده

شتر حيوان نشخوار كننده ، بدون شاخ و زوج سمي است كه به گروه پستانداران تعلق دارد . شتر داراي چهار اندام خلفي و قدامي بلند و قوي است كه هر كدام به كف پائي عريض و خشن منتهي مي گردد كه داراي ناخن هائي ضعيف و رشد نايافته بوده و براي راه رفتن بر روي شن هاي صحرا سازگاري يافته است اين حيوان داراي گردني دراز و منحني است . سر شتر مستطيل شكل و لب هاي بالائي او شكافته است . دندان هاي پيش و نيش وي قوي و برنده است و توانائي گاز گرفتن عميق را به حيوان داده است . 
شتر آسيائي دو كوهانه است كه كوهان اول بر روي كمر و كوهان دوم بر روي كپل حيوان قرار دارد و شتر در آن اقدام به ذخيره سازي غذا مي كند . رنگ پشم اين گونه شترها سرخ – خاكستري است و پشم ها به صورت انبوه و بلند در پشت گردن و در اطراف بخش بالائي اندام هاي خلفي و قدامي رشد مي كنند. تعداد زيادي از اين گونه شترها در منطقه آسياي ميانه وجود دارد كه برخي از آنها جهت سواري مورد استفاده قرار مي گيرند.
گونه ديگر شتر ، شتر عربي يا يك كوهانه است كه اين شتر در صحراهاي كشورهاي عربي و آفريقائي وجود دارد .
شتر حيوان مفيدي است وكاربردهاي فراواني دارد . اين حيوان علاوه بر اينكه وسيله اصلي رفت و آمد ساكنين صحراست ، از سوئي ديگر مي تواند غذاي آدمي و وسايل مورد نياز ديگر را به انسان عرضه كند و انسان مي تواند بوسيله تغذيه با شير شتر و گوشت شتر ، تا هفته ها در صحرا زنده بماند . هم چنين مي توان از چربي كوهان به جاي كره استفاده كرد و پشم شتر را در ساختن خيمه ها ، پتو ، فرش ،‌لباس هاي پشمي ،‌طناب و ريسمان به كار برد . هم چنين مي توان از مدفوع خشك شده شتر براي روشن كردن آتش استفاده كرد و پس از كشتار شتر مي توان از پوست آن براي ساختن كفش ، و مشك و غيره ، ....استفاده كرد . شتر از حيواناتي است كه با محيط هاي خشك و بي آب و علف و صحرا سازگار شده واين سازگاري باعث شده است كه به خوبي قادرباشد آب و هواي گرم و خشك ، بي آبي و كم غذائي را تحمل نمايد .
كوهان ، عضوئي قابل توجه در شتر است كه فقط از چربي و عضلات تشكيل شده و در آن استخواني وجود ندارد و شتر درشرايط بي غذائي تا چندين روز مي تواند با اعتماد به وجود اين چربي و سوخت و ساز آن زنده بماند. 
كف پاي شتر حالت مخصوص به خود دارد و از دو بخش تشكيل شده است و كلفت و پهن است و مانع از اين مي شود كه پاي شتر درشن هاي ريز صحرا فرو رود . چشم هاي شتر داراي مژگان هاي بلندي است كه به همراهي پلك ها ، چشم ها را از طوفان هاي شني و از تابش شديد آفتاب محافظت مي كند . منخرين شتر داراي شكاف هاي طولي است كه شتر در هنگام تنفس مي تواند بيني را به خوبي از هم باز كند و بيشترين ميزان هوا را وارد ريه هاي خود كند و در هنگام بروز طوفان هاي شني بيني خود را ببندد . هم چنين شتر داراي فك درازي است كه به طور جانبي حركت مي كند و مي تواند عمل جويدن را به خوبي انجام دهد . شتر مي تواند بيشتر از هر حيوان ديگر بي آبي را تحمل كند ‌و اكنون آشكار شده است كه شتر به علت اختلاف زياد درجه حرارت بدنش مي تواند آب بدن خود را حفظ نمايد . زيرا كه از اين آب براي خنك كردن بدن استفاده نمي كند . درجه حرارت بدن شتر ثابت نيست و به آهستگي همراه با ارتفاع درجه حرارت محيط بالا ميرود و اين بدان معني است كه شتر آب بدن خود را از دست نمي دهد تا بدن خود را سرد نگه دارد ( كه اين كار در انسان از طريق عرق كردن صورت مي گيرد ) و در هنگام شب ، هنگامي كه درجه حرارت محيط پايين مي رود درجه حرارت بدن شتر نيز كاهش يافته و در هنگام صبح در پايين ترين درجه خواهد بود . 
دماي بدن شتر مي تواند در محدوده 7 درجه فارنهايت بالا و پايين برود در حالي كه در انسان فقط در محدوده 1 درجه فارنهايت بالا و پايين مي رود 

خصوصيات شتر


لب هاي شتر داراي وسعت حركتي خو بي است و لب بالائي به دو بخش تقسيم شده است و ملاحظه مي گردد كه لب پاييني در شترهاي مسن بوضوح آويزان است . در اين حيوان نيز ، همانند ساير نشخوار كنندگان برروي فك پائيني شتر فقط دندان پيشين وجود دارد و اين دندان ها در فك بالائي وجود ندارد . دهان شتر هميشه باز است و حيوان صداهائ بلند و آزار دهنده اي از خود در مي آورد و هنگامي كه حيوان چنين صداهائي از خود در مي آورد اگر به دهان او بنگريم در موخره دهان مي توانيم توده اي سرخ رنگ را ببينيم كه احياناً تا بخش جلوئي دهان مي رسد و به نظر مي رسد كه وظيفه اين توده مرطوب كردن ناحيه انتهايي حنجره است و در نتيجه كمك مي كند حيوان در برابر تشنگي مقاومت كند . ( اين توده با لاخص درهنگام فصل جفتگيري ، كه شتر نر مست بدون دليل به ديگران حمله مي كند ، و بيضه ها و مثانه و اجزاي ديگر بدن را گاز مي گيرد ، در خارج از دهان نيز مشاهده مي گردد ) . 
شتر در بالاي پس سر خود غده اي نرم و مرطوب دارد كه وظيفه ترشحي آ‌ن در هنگام مستي شتر است . در حالي كه بقيه اجزاي بدن كاملا خشك مي باشد . در ناحيه مفصل پاها ‌،پوست شتر كلفت و خشن مي گردد كه به آن پينه مي گوئيم اين پينه ها بيشتر در جاهائي از بدن مشاهده مي گردد كه شتر بر روي آنها مي نشيند تا باقي بدن خود رااز اصطحكاك با زمين محافظت نمايد و هم چنين شتر در ناحيه جناغ سينه نيز پينه بزرگي دارد كه شتر را در هنگام نشستن بر روي زمين در حفظ تعادل كمك مي رساند . كوهان شتر يك توده چربي است كه حجم آن بر حسب شتر ، سن وي و سلامتي يا بيماري وي تغيير مي يابد . 
پاهاي شتر به گونه اي آفريده شده است كه حيوان را در هنگام راه رفتن بر روي شن هاي نرم ياري كند ، ولي به هر حال اين پاها با هر گونه زميني به جز زمينهاي گل آلود مناسبت دارد . اما سم هاي حيوان واضح و آشكار نبوده و در داخل بافت كراتينه كف پا فرار گرفته است . كف پا محكم بوده و داراي ناخن هاي سخت و كوتاهي در مقدمه است و هنگامي كه كف پا بر روي زمين گذاشته مي شود به خوبي منبسط مي گردد و باعث تثبيت پا بر روي شن ها مي گردد و اين در حالي است كه شتر با سختي فراوان بر روي زمين هاي گلي و لغزنده راه مي رود .
دستگاه گوارش شتر همچون ساير نشخوار كنندگان داراي معده چهارگانه است هر چند كه هزار لاي شتر ، رشد وتوسعه چنداني نيافته است . شتر داراي رفتار خاصي است . اين حيوان هر چند كه حيواني بردبار و آرام است اما احياناً وبه صورت ناگهاني مهاجم مي گردد (بالاخص در فصل جفت گيري ) و به همين جهت بهتر است كه در هنگام كار ،‌شتران نرو ماده از هم جدا گردند در اوقات ديگر شترها مطيع و آرام هستند . علي رغم اينكه در هنگام گرفتن افسار آنان و يا نهادن بار ، از خود صداهاي بلند آزار دهنده در مي آورند خطري نخواهند داشت و معمولا ً شتران اخته شده در مقايسه با شتران نر طبيعي آرام تر هستند . شتر نسبت به تحمل درد و در قبال بيماريها تا حدودي مقاوم تر از ساير دامها ست و هيچگونه علايم خستگي و ناراحتي از خود بروز نمي دهند . به همين جهت بايد كه به دقت آن ها را تحت نظر داشت زيرا در هنگام بيماري نيزبدون هيچگونه اظهار ناراحتي هم چنان به كار خود ادامه مي دهند .

توليد مثل


شتر نر بر خلاف شتر ماده داراي فصل جفتگيري است و اين فصل جفتگيري متناسب با هنگام آمادگي شتر ماده جهت باروري است، و فصل جفتگيري در نيمه كره شمالي در ماه هاي آخرفصل زمستان است و دوره يا فصل مستي شتر ناميده مي شود ودر صورت وجود علوفه كافي فصل جفت گيري ازماه دسامبر آغاز شده و تا ماه مارس ادامه مي يابد . به هرحال شتر در ماه فوريه در حالت هيجان جنسي خواهد بود و علايم اين هيجان واضح و آشكار است و احتياج به شرح فراوان ندارد . چرا كه در چنين حالتي كه كام نر حيوان بزرگ شده و از دهان بيرون مي زند و اين امر بسيار واضح وآشكار خواهد بود . معمولاً بزرگترين و قويترين شتر گله اقدام به باروري شتران ماده مي نمايد ، و چنانچه دو شتر نر در حالت مستي در يك زمان وجود داشته باشند ،‌آن دو به جنگ پرداخته و شتر پيروز است كه اقدام به جفتگيري با شتران ماده نموده و شتر شكست خورده حالت مستي خود را از دست مي دهد . 
در اين فصل ، معمولا ًشتر نر به حيوانات ديگر و حتي انسان حمله مي كند و به آنها صدمات فراوان وارد مي كند و در اين فصل شترها كثيف ، آزار دهنده و كم رشد مي شوند و جهت جلوگيري از چنين مسائلي اقدام به اخته نمودن شتران كاري و باركش مي نمايند. ولي اخته كردن اگر در شتران كمتر از 6 سال سن انجام شود ، خود باعث حدوث تغييرات ناخوشايندي از لحاظ رشد استخوان ها و عضلات و قدرت تحمل شترها مي گردد. از سوئي ديگر اگر اخته كردن بعد از 6 سالگي انجام شود ممكن است كه عمل اخته كردن برايش خطرناك باشد و بهترين راه براي كنترل شتران اخته نشده در فصل مستي ، اين است كه آنان را به كار سخت و طاقت فرسا به گمارند . شتر در اين دوره بايد تمامي وظايف خود را انجام دهد و نبايد او را به حال خود رها كرد . 
معمولا ًخطراتي را كه شتر مي تواند به انسان وارد آورد گاز گرفتن است كه اين كار به وسيله دندان هاي نيش خود انجام مي دهد و به همين جهت بهتر است كه اين دندان ها رابا سوهان سائيده و كند ساخت تا ضرر ناشي از آنها كمتر شود . 
باروري شتر ماده درسن چهار سالگي شروع مي شود و ممكن است كه تا مدت 15 سال به زاد و ولد بپردازد و معمولاً شتر ماده هر دو سال يك بار مي زايد و مدت حاملگي شتر در حدود يك سال به طول مي انجامد و شتر ماده به مدت 6-12 ماه از بچه شتر مراقبت و نگهداري مي كند . 
بچه شتر در هنگام ولادتش ضعيف و ناتوان است ولي بعد از 24 ساعت از زايمان مي تواند به دنبال مادر خود راه برود و اگر قافله شترها در حالت حركت باشند و امكان توقف موجود نباشد معمولا ًبچه شتر تازه بدنيا آمده را در داخل خورجيني نهاده و بر پشت شتر ديگري مي بندند و شتر ماده به دنبال اين شتر حركت خواهد كرد . 
شتر ماده روزانه (5/4ليتر ) شير مي دهد و اين ميزان شير بر حسب ميزان تغذيه شتر و وضعيت سلامتي او تغيير مي يابد . دوره شير دهي معمولا ً از 7 تا 18 هفته طول مي كشد و بچه شتر معمولا ً در سن 15 ماهگي از شير گرفته مي شود . از شير شتر كره نيزگرفته مي شود . 

تغذيه 


شتر حيواني است كه در تغذيه علاوه بر علوفه مي تواند از درختان ،‌درختچه ها و علوفه خشك استفاده كند و با اضافه كردن حبوبات به جيره غذايي شتر ديده شد كه اين شتران بيشتر از شتران ديگري كه فقط بر درختچه ها تغذيه مي كرده اند فعاليت كاري داشته اند . ولي به هر حال تغذيه بيش از حد با حبوبات نيز مي تواند خطر آفرين باشد زيرا كه دستگاه گوارش شتر توانائي هضم مقدار زياد حبوبا ت را ندارند به همين جهت بايد در جيره غذايي شتر ميزان كمي ازكنستانتره و حبوبات باشد . همچون ساير نشخوار كنندگان شتر نيز بايد به مقدار كافي علوفه تناول كند و همچنين بايد به شتر بعد از غذا خوردن مدتي استراحت داد تا بتواند نشخوار كند . به هر حال مدت چراي شتر بايد 6 ساعت در روز باشد . شتران خوردن گياهان و درختچه هاي كوچك را ترجيح مي دهند ولي قدرت تميز گياهان سمي را از غير سمي ندارند. كاه و ساقه محصولات كشاورزي از غذاهاي مفيد براي تغذيه شتران به شمار مي روند . شتر توانائي خوردن علوفه و گياهان غير ثابت و متحرك را ندارند يعني فقط مي تواند گياهان و علوفه متصل به زمين يا درختان را بخورد . و به همين جهت براي شتر خوردن گياهان درو شده مشكل است . به هر حال شتران قدرت تميز غذائي ندارند و ممكن است كه اقدام به خوردن لباس ،‌گليم ، افسار و لجام بنمايد . 
اما از لحاظ نوشيدن آب ،‌شتر هر چه بيشتر كار كند به آب بيشتري نياز دارد و شتر مي تواند تا چند روز بدون نوشيدن آب زنده بماند . ولي بهتر است در صورت امكان در هر روز سيراب گردد و اگر شتر در مدت زيادي تشنه بود بايد در هنگام رسيدن به آب از پي در پي و به سرعت آب خوردن وي جلو گيري كرد جهت اين كار بايد در آغاز مقداري آب به او داده شود و سپس مدتي بعد باقيمانده آب را بنوشد . 
شتران معمولا ً آب راكد را بر آب جاري ترجيح ميدهند وشتر بايد در هنگام ظهر كه آب گرم شده است آب بنوشد .

تعيين سن 


دندان هاي شيري فك پايين مدت كوتاهي پس از تولد ظاهر مي گردند و بعد از دو ماه هر 6 دندان پيش كامل مي گردند و بعد از حوالي 12 ماه آن دندان ها سائيده مي گردند ولي هم چنان براي مدت 3 سال باقي مي مانند ولي در اين مدت بسيار سائيده مي گردند و هنگامي كه شتر به چهار سالگي رسيد فاصله ميان اين دندانها از هم زياد مي شود و فائده آن در چرا كاهش مي يابد . وقتي شتر به سن 5/4تا 5 سالگي مي رسد دندان هاي دائمي آغاز به ظهور مي كنند و در آغاز دندانهاي پيش دائمي ظاهر مي شود و هر سال دو دندان از دندان پيش ظاهر مي گردد. و هنگامي كه شتر به سن 7 سالگي رسيد تمامي دندان هاي فك پائيني او كامل خواهند بود و اضافه بر آن داراي دو نيش نيز خواهد بود كه در دو سوي فك پائيني وجود خواهند داشت . اين نيش ها وقت معيني براي ظهور ندارند ولي معمولا ً در سن 8 سالگي كامل مي گردند . اما در فك بالائي سه جفت دندان وجود دارد كه در دو سوي فك قرار گرفته اند و شبيه دندان نيش هستند و رشد و نمو آنها در سن 5-6 سالگي شروع شده و در سن 8 سالگي كامل مي گردد . در فك بالائي شتر هم چون گاو دندان هاي پيش وجود ندارد . 

شتران كار و باركش


شتران كار و باركش را بايد صبح ها و غروب ها در مرتع رها كرد تا چرا كنند اين شتران را نبايد بيش از 8 ساعت به كار واداشت . هنگامي كه شتر سه ساله مي شود مي تواند بارهاي سنگين را به وزن 125 تا 255 كيلوگرم و براي مسافت 23 كيلومتر در روز حمل كند . اين توانائي شتر سالم در حالت شرايط معمولي است و هميشه بايد توجه داشته باشيم كه شتر حيوان بردباري است و هيچگونه نشانه اي دال بر خستگي ،‌ناراحتي و تشنگي و گرسنگي و درد از خود بروز نمي دهد و به همين جهت ممكن است كه در اثر يكي از آنها ناگهان بر روي زمين بيفتد و تلف شود .
سرعت شتر در شرايط مناسب 5/4 كيلومتر در ساعت است . اما شتر سواري مي تواند 125 كيلوگرم بار را بردارد و با سرعت 5/7تا 9 كيلومتر در ساعت حركت نموده و درروز مسافتي معادل 48 كيلومتر بپيمايد . در هر ساعت بايد ده دقيقه به شتر استراحت داده شود و ادرار شتر به ميزان كم و به تدريج خارج مي شود و اين كار چندين دقيقه به طول مي ا نجامد .
شتران در هنگام شب كه درجه حرارت محيط پايين مي آيد در برابر سرما حساسيت دارند به همين جهت بايد رو اندازي مخصوص براي آنها فراهم كرد . شتران تا سن 15تا 20 سالگي مي توانند بارهاي سنگين را تحمل كنند و تا سن 30سالگي يا بيشتر مي توانند بعضي از كارهاي سبك را انجام دهند . بعضي از شترها ممكن است تا 50سالگي عمر كنند . 
در هنگام باركشي از شتر بايد توجه كرد كه زين مناسب باشد و ايجاد زخم بر روي پشت شتر نكند وچه بسا ديده شده كه درمان زخم هاي پهلوي شترها تا مدت ها به درازا كشيده شده است و به همين جهت بهتر است كه در زير زين پارچه هاي مناسبي قرار داد تا از فشار زين بر روي شتر كاسته شود و هر از چندي بايد اقدام به تعويض اين پارچه ها گردد . اين كار مي تواند تا حدود زيادي از ايجاد زخم و جراحات بر روي پشت شتر جلوگيري نمايد

منبع: مجله آنلاين كشاورز تنها

ترجمه و تأليف : دكتر احسان مقدس
+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم بهمن 1388ساعت 15:12  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

جوجه کشي و تعيين ظرفيت دستگاه جوجه کشي در مزارع پرورش بلدرچين

افرادي كه علاقمند به پرورش بلدرچين جهت توليد گوشت باشند بايد جوجه هاي آن را خودشان توليد و تكثير نمايند .زيرا در حال حاضر محلي در ارتباط با توليد انبوه جوجه بلدرچين و يا كارخانه جوجه كشي ويژه بلدرچين وجود ندارد. جهت ايجاد تاسيسات مربوط به پرورش بلدرچين بايستي محلي را كه داراي آب ، برق و راه بوده و در مکاني خلوت قرار گرفته باشد را انتخاب نمود. همچنين در انتخاب مکان احداث مي بايست دوري و نزديکي آن به بازارهاي مصرف را مد نظر قرار داده و از طرفي مزرعه به دليل ايجاد بوي نامطبوع و جذب مگس در محلي خارج و دور از محل سكونت احداث گردد. 
همچنين به دلايل بهداشتي و مديريتي نياز به ايجاد سالن هاي جداگانه جهت پرورش مولدين، جوجه ها و تاسيسات مي باشد و اين واحدها را مي توان بر اساس ظرفيت شان به صورت مجزا و يا بصورت واحد هاي جداگانه داخل يك ساختمان ايجاد كرد . 
سمت و سوي سالن ها از نظر آفتابگير بودن مهم و با اهميت مي باشد. به طور مثال در مناطق گرمسير قسمت طولي سالن ها بايد در جهت شرق و غرب ساخته شود. اگر سايبان ساختمان هم مقداري طولاني در نظر گرفته شود از افزايش دماي داخل سالن در فصل تابستان كاسته خواهد شد زيرا در اين فصل خورشيد مدار عمودي را طي مي كند. اما در مناطق سردسير طول سالن در جهت شمال و جنوب ساخته مي شود با اين كار سالن ها در فصل زمستان آفتاب گير خواهند شد . 
مناطق بادخيز ، ارتفاعات و كناردريا محلي مناسب براي پرورش بلدرچين محسوب نمي گردد . مكان پرورش را مي توان بصورت بسته و باز ساخت . داخل سالن پرورش بر اساس برنامه و نحوه پرورش (داخل قفس و يا كف سالن ) ، ظرفيت جوجه ريزي مورد نظر، سرمايه موجود پرورش دهنده و ... آماده سازي مي گردد. اگر روش پرورش در كف سالن مد نظر باشد از بستر استفاده مي شود. در اين سيستم ارتفاع بستر در فصل تابستان 5 – 3 سانتيمتر و در فصل زمستان 8- 5 سانتيمتر در نظر گرفته شده و با كاه ، تراشه نجاري ، پوسته برنج و يا خاك اره پوشانده مي شود . درجه حرارت مطلوب در پرورش بلدرچين بالغ مابين 27 – 21 درجه سانتي گراد مي باشد . 
سيستم نگهداري در قفس در انواع مختلف ( پرورش نيمچه گوشتي – تخمگذار – و ... ) متداول مي باشد. با توجه به وجود قفسهاي صنعتي در ابعاد و ظرفيتهاي گوناگون، مي توان با توجه به ظرفيت مزرعه قفس مورد نظر را جهت پرورش انتخاب کرد. قفسهاي صنعتي پرورش بلدرچين هم اکنون بوسيله سازندگان داخلي در کشور توليد مي گردند که براي مزارعي با ظرفيتهاي پائين و متوسط مناسب هستند اما در نظر داشته باشيد که کساني که قصد احداث مزارعي با ظرفيتهاي بالا و يا قصد توسعه مزارع خود را دارند بايستي جهت جلوگيري از ريسک در سرمايه گذاري اقدام به تهيه قفسهاي صنعتي از کارخانجات معتبر نمايند. زيرا بديهي است که سازندگان حرفه اي تجهيزات پرورش طيور خاص در جهان با در نظر گرفتن کليه استانداردهاي لازم و انجام تحقيقات بسيار اقدام به ساخت قفسهائي در ابعاد و اندازه هاي استاندارد مي نمايند که همين امر منجر به افزايش درصد بهره وري در مزارع خواهد شد و ناگفته پيداست که افزايش بهره وري در مزارع بزرگ اگر هم در مقياس عددي ناچيز باشد اما در بعد ريالي بسيار قابل توجه خواهد بود. در اينگونه قفس ها که عمدتا در اندازه هاي 4 و 5 طبقه توليد مي گردند، تجهيزات ويژه اي جهت جمع آوري فضولات ، آبخوري و دانخوري اتوماتيک و حتي در برخي مدل ها، مادر مصنوعي جهت تامين حرارت در هر طبقه به طور جداگانه نصب گرديده است. قسمت تحتاني هر قفس با كف فلزي پوشانده مي شود و فضولات جمع شده يا بصورت اتوماتيك و يا بصورت دستي تخليه و پاك سازي مي شود . در قفس هاي تيپ كاليفرنيا ، مدفوع مستقيما به كف سالن ريخته و در آنجا جمع مي شود تخليه مستمر فضولات توليد شده از نظر تهويه و تامين هواي پاكيزه داخل سالن موثر است . 


همچنين در قفسهاي پرورش پرندگان مولد و تخمگذار، سيني هائي جهت جمع آوري سريع و آسان تخم تهيه گرديده است. 

....

توليد مثل بلدرچين 
جهت اينكار از دستگاههاي جوجه كشي استفاده مي شود بلدرچين در كوتاه مدت به بلوغ جنسي مي رسد جنس ماده در 42 روزگي شروع به تخم گذاري مي كند . توليد اسپرم در بلدرچين نر در 36 روزگي شروع مي شود و جهت تكثير و توليد مثل از بلدرچين مادر و تخم هاي بدست آمده از آن استفاده مي شود . 
بلدرچين هاي مادر خريداري شده نبايد بيشتر از 3 – 2 هفته سن داشته باشند توليد تخم در روزهاي 60 – 56 تخمگذاري به اوج خود مي رسد . 
در صورت افزايش مدت زمان روشنايي از فروردين لغايت شهريور 100- 50 تخم مي گذارند پس از اين مدت به اصطلاح وارد مقطع تولکي 5/1 ماهه مي شوند . در پرورش مدرن و در شرايط صنعتي در طول سال از يك قطعه بلدرچين 300 – 250 تخم يرداشت مي شود . شرايط ايده ال نوردهي و ايجاد روشنايي در سالن 18 – 14 ساعت در روز مي باشد . در انتخاب تخم ها جهت استفاده در جوجه كشي بايد به نكاتي همچون پاكيزگي تخم ، سالم بودن و وزن آن توجه نمود. اگر مجبور به ذخيره تخم هاي بدست آمده از مادران مولد باشيم بايد آنها را در شرايط مناسب يعني در دماي 18 – 16 درجه سانتي گراد و رطوبت 80 – 75% نگهداري کرد . اگر تعداد تخم توليد شده كمتر از ظرفيت ماشين جوجه كشي باشد مي توانيم تخم هاي بدست آمده را تا 15 – 10 روز در شرايط محيطي فوق الذكر ذخيره و نگهداري نمائيم . 
تخم ها در روي راك بطرز افقي يا بشكلي كه نوك تيز آن در قسمت پائين باشد، قرار مي گيرند. درصورتي كه تخم بلدرچين بيشتر از يك هفته جهت جوجه كشي ذخيره و نگهداري شود بايد هر روز با جابجا نمودن ، وضعيت آنها تغيير داده شود . در توليد جوجه بلدرچين توسط ماشين جوجه كشي رعايت 4 شرط دما ، رطوبت و تهويه مناسب و جابجا كردن الزامي است تخم بلدرچين بعد از 18 – 17 روز هچ مي شود . دماي ماشين جوجه كشي بايستي 5/37 درجه سانتي گراد باشد اما در دو روز آخر درجه حرارت جوجه كشي كاهش داده مي شود . 
تهويه توسط يك يا چند سوراخ ايجاد شده در سقف دستگاه انجام مي گيرد . همچنين FAN تعبيه شده داخل دستگاه منجر به ورود هواي تميز به داخل و خروج هواي كثيف به خارج آن خواهد شد . در 14 روز اول تخم هاي داخل ستري بلافاصله هر 4 – 2 ساعت يكبار و يا حداقل روزي 5 بار جابجا مي شوند اگر اين كار توسط دستگاه و به صورت اتوماتيك باشد به ازاء هر يك ساعت يكبار انجام خواهد گرفت، دو روز آخر تخم ها به هچري انتقال داده مي شوند . 
تعداد جوجه هاي هچ شده بازاء هر يكصد تخم راندمان هچ و تعداد تخم هاي بارور بازاء هر يكصد تخم نيز ميزان باروري را تعيين مي كند. بهترين موقع تعيين درصد ( باروري و راندمان هچ ) انتقال تخم ها از ستري به هچري مي باشد 
...
تعيين ظرفيت دستگاه جوجه كشي و محاسبه اندازه گله مادر
اگر بر اساس ارزيابي هاي بعمل آمده فرضا نياز هفتگي بازار در حدود 1000 قطعه بلدرچين برآورد و مشخص شود، بايد 10% افزون بر اين نياز بلدرچين توليد و عرضه کرد . زيرا تلفات 10 – 5% جوجه ها را در طول پرورش نبايد فراموش نمود. به همين منظور جهت تامين 1000 قطعه جوجه بلدرچين در هفته و با در نظر گرفتن 90% ميزان باروري تخم و 80 % ميزان هچ، به تعداد متوسط 1550 عدد تخم نياز مي باشد . 
با اين حساب بايستي روزانه 225 عدد تخم از گله مادر توليد و پس از يك هفته ذخيره كردن به دستگاه جوجه كشي منتقل مي نمائيم . اگر ميزان بارور بودن 1550 عدد تخم هاي جمع آوري شده در طول هفته كه در داخل ماشين جوجه كشي گذاشته شده اند را 90% تخمين بزنيم، در آخر پانزدهمين روز تعداد 1400 – 1376 عدد تخم بارور از ستري به قسمت هچري منتقل خواهد شد. به همين منظور ظرفيت هچري بايد باندازه 1400 عدد تخم در نظر گرفته شود از طرف ديگر چون هفته اي يكبار تخم ها جمع آوري و داخل دستگاه گذاشته مي شود ظرفيت ستري را بايد دو برابر توليد هفتگي تخم در نظر گرفت. همچنين جهت تكميل ظرفيت دستگاه در هفته يعني جمع آوري و ذخيره 250 عدد تخم در روز به پرورش 360 – 350 قطعه بلدرچين مادر نياز مي باشد . اگر در هر قفس يك نرو يك ماده پرورش دهيم باندازه تعداد ماده به بلدرچين نر نياز داريم، اما توجه داشته باشيد که در اکثر مزارع صنعتي معمولا به ازا هر نر ، 2 تا 3 ماده در نظر مي گيرند. توجه داشته باشيد که کليه ارقام ذكر شده در فوق بر اساس 90% باروري و 80% توان هچ و 70% توليد تخم محاسبه گرديد و بديهي است که در صورت کسب نتايج متفاوت در درصدهاي گفته شده، نتايج ذکر شده در فوق نيز مي توانند تغيير نمايند. 
شايان ذكر اينكه كسب ارقام ذكر شده در توليد بسيار مشكل و در حين حال مطلوب مي باشد . 

...
نگهداري و پرورش 
جوجه ها بايد در قفسهاي هاي چند طبقه مجهز به مادر مصنوعي و يا در كف سالن پرورش داده شوند. در هر صورت دماي محل بايد در اوايل پرورش 36 – 35 درجه سانتي گراد باشد . سپس حرارت سالن بازاء هر هفته 3 درجه سانتي گراد كاهش مي يابد اما به هيچ وجه نبايد دماي سالن به كمتر از 22 دجه سانتي گراد كاهش يابد. پرورش در قفس هاي بزرگ كف شبكه اي نيز امكان پذير است . 
جهت جلوگيري از نوك زدن يا كاني باليسم انجام نوك چيني و كاهش شدت نور سالن و يا آويزان نمودن دسته هاي يونجه خشك مفيد مي باشد. 20 عدد بلدرچين سه هفته را مي توان در فضاي به وسعت 30*30 سانتي متر جا داد. پس از گذشت 5 هفته، بلدرچين ها به قفس هاي مخصوص تخم گذاري منتقل مي گردند اما اگر پرورش دركف سالن در نظر گرفته شود بايد قوطي هاي ويژه تخمگذاري بلدرچين تهيه شده و داخل آنها بايستي كاه يا علف گذاشته شود . 
براي تامين روشنايي داخل سالن در هفت روز اول، 5 – 2 لامپ بصورت 24 ساعت و 40 – 8 روز بعدي طول طبيعي روز و يا 8 ساعت با 2 لامپ ، بعد از 41 روز 16 ساعت با 2 لامپ مناسب مي باشد . 
به هر حال توجه داشته باشيد که عليرغم کليه اطلاعات فوق، بهره گيري از کارشناسان خبره در شروع و حتي ادامه کار مي تواند نقش به سزائي در افزايش راندمان مزرعه شما و کاهش ريسک داشته باشد. پس سرمايه گذاري در بخشهاي فني را نه بعنوان هزينه بلکه بعنوان يک سرمايه گذاري نگاه کنيد. 

منبع : مجله دامدار شماره 196


+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم بهمن 1388ساعت 15:10  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

تعريفي دوباره از عناصر كم مصرف در تغذيه

1- مقــدمــه :

درچندين دهه گذشته ٬ اهميت عناصر كم مصرف ضروري درتوليد دام و طيور شناخته شده است. درگذشته مطالعه عناصر معدني بر پيشگيري از بروز علائم كمبود در پرندگان٬ حيوانات اهلي متمركز شده بود و نياز مواد مغذي براساس آن تدوين شده بود. پيچيدگي تغذيه عناصر معدني نياز به بررسي كامل عملكرد، اثرات متقابل و قابل دسترس بودن منابع در هر زمان توسط توليد كننده و متخصص تغذيه دارد.

درسيستم هاي صنعتي، مكمل كردن عناصر كم مصرف ضروري منجر به افزايش عملكرد حيوان و توليد گله مي شود. اخيرا" به اهميت تغذيه عناصر معدني برسيستم ايمني بدن توجه زيادي شده است. نتايج تحقيقات برقسمتهاي مختلف سيستم ايمني بدن شامل ايمني اختصاصي و غير اختصاصي متمركز شده است. هدف اين مقاله٬ بررسي مجدد نقش هاي عناصر معدني همچنين يافته هاي جديد عناصر معدني در تغذيه مي باشد.


2- نياز عناصر معدني 

بسياري از متخصصين تغذيه در سرتاسر دنيا از NRC به عنوان اساس و پايه نيازمنديهاي تعذيه اي استفاده ميكنند. كميته هاي تخصصي NCR موظف هستند كه توصيه هاي خود را به صورت بي طرف براساس داده هاي چاپ شده در مجلات معتبر منتشر كنند. اگرچه٬ درمورد مواد مغذي خاصي٬ هنوز كمبود تحقيقات و انتشارات تخصصي وجود دارد. وقتي كه افزايش عملكرد حيوان را به دليل تغيير در ژنتيك و مديريت در نظر بگيريم داده هاي قديمي را مشاهده مي كنيم كه مناسب با شرايط حيوان نيستند كه اين به ويژه در مورد طيور مطرح مي باشد كه بهبود عملكرد درمدت زمان كوتاهي اتفاق افتاده است. اگر ما ميزان توصيه شده عناصر معدني در NCR ( 1994 ) را بررسي كنيم اين نيازمنديها در آزمايشاتي كه جيره هاي خالص و نيمه خالص استفاده شده بدست آمده اند، نه بر اساس جيره هاي عملي. معمولا متخصصين تغذيه ار سطوح بالاتر از NRC استفاده مي كنند به ويژه در طيور كه گاهي٬ ميزان توصيه شده 2 تا 5 برابرNRC مي باشد كه اين به دليل كمبود تحقيقات انجام شده در اين زمينه مي باشد. NRC معمولا" به عنوان حداقل يا سطح پايه در نظر گرفته مي شود. 

در سالهاي اخير هدف از تغذيه عناصر كم مصرف تغيير كرده است. در ابتداء عناصر معدني براي پيشگيري از بروز علائم كمبود تغذيه مي شدند بعد از آن عناصر معدني براي بهبود رشد و عملكرد استفاده مي شد و امروزه ما مواد معدني را براي به حداكثر رساندن عملكرد سيستم ايمني تغذيه مي كنيم. در مناطق خاصي از دنيا، متخصصين تغذيه علاوه بر اهداف ذكر شده، به دنبال كاهش دفع عناصر معدني و آلودگيهاي زيست محيطي نيز هستند.


3- قابليت دسترسي Bioavailability 

مواد معدني به صورت طبيعي از طريق آب و غذا وارد بدن مي شوند ميزان مواد معدني در مواد خوراكي بسيار متغير بوده و بستگي به شرايط رشد مختلف، نوع خاك، گونه گياه و استفاده از بارور كننده ها ، محيط، بلوغ، سطوح مواد معدني در يك ماده خوراكي خاص و يا حتي در يك بچ خاص دارد. همچنين روش فرآوري مواد خوراكي، قابليت دسترسي مواد معدني را تحت تاثير قرارمي دهد. به همين دليل بسياري از توليد كنندگان خوراك ،از مكمل هاي مواد معدني براي تامين نيازمنديهاي حيوانات استفاده مي كنند.

بصورت سنتي ، عناصر به شكل معدني ( مانند : كلريدها - سولفاتها – كربناتها – اكسيدها ) براي تامين نيازمنديها استفاده مي شوند. به طور كلي فرمهاي سولفات - كلريد قابليت دسترسي بيشتري نسبت به كربناتها دارند و فرم اكسيد، پائين ترين قابليت دسترسي را دارد. 

درطول سالهاي اخير، كيليت هاي آلي عناصر كم مصرف و مخمر سلنيوم بدليل قابليت دسترسي با لاتر، استفاده شده اند. اصطلاح قابليت دسترسي يا زيست فراهمي (Bioavailibility) به عنوان " ميزاني كه در آن ماده مغذي خورده شده در يك منبع خاص به فرمي كه در متابوليسم بدن استفاده مي شود جذب شود " تعريف مي شود. 

قابليت دسترسي عناصر معدني براي حيوان بستگي به هضم ٬ جذب عنصر در دستگاه گوارش دارد. درمورد خاص قابليت دسترسي مواد معدني ، بيشتر متخصصين با نظريه Drest (1993) موافق هستند كه عوامل فيزيكوشيميائي كه گرفتن عناصر معدني در ديواره روده كاهش مي دهند، بيشترين تاثير را بر قابليت دسترسي عناصر معدني دارند. قابليت دسترسي عناصر معدني به وسيله عوامل زير تحت تاثير قرارمي گيرد: 

- گونه و سن حيوان 

- ميزان مصرف درمقابل نياز

- فرم شيميائي 

- اثرات سنيرژيسمي و آنتاگونيستي درخوراك 

- عوامل محيطي 

هضم يا حضور عناصر كم مصرف در جايگاه جذب ، بيشترين تاثير را بر قابليت دسترسي مواد معدني دارد. موانعي كه هضم عناصر را كاهش مي دهند شامل اثرات متقابل منفي بين يونهاي فلزي مصرف شده و عوامل جيره اي خاصي مانند اسيد فيتيك كه مي تواند كمپلكس هايي با عناصر ضروري مانند روي ٬ مس ٬ آهن و منگنز تشكيل بدهد و يا پلي فنل ها، قندهاي خاص، منابع فيبري مي توانند باند كننده فلزات باشند كه مانع جذب عناصر فلزي خاص از دستگاه گوارش مي شوند. اثرات آنتاگونيسمي همچنين در بين عناصري كه بارالكتريكي مشابه دارند وجود دارد. مثال آن اثرات رقابتي بين آهن، منگنز و كبالت در جذب مي باشد. وقتي سطح آهن جيره بالا باشد ، بدليل افزايش رقابت براي گيرنده هاي جذبي، انتقال روده اي منگنز و كبالت كاهش مي يابد.

بيشترين اتلاف در مورد يونهاي فلزي هيدراته خاص ( مثالهاي آن آلومينيوم ، منگنز٬ روي ٬ مس و آهن ) اتفاق مي افتد كه درگير واكنشهاي هيدروكسي - پليمريزاسيون شده و سبب رسوب عناصر در شرايط افزايش PH در روده كوچك مي شوند.

قبل از اينكه يك يون غير آلي هيدراته واقعا" جذب شود ابتدا بايد از فرايند هيدروكسي پليمريزاسيون محافظت شود سپس از 2 لايه مختلف عبور كند اين لايه ها شامل لايه آب بدون حركت و لايه موكوسي است . وقتي كه مواد مغذي از فاز توده اي لوله گوارش به سمت لايه موكوسي حركت ميكنند با لايه هائي از آب مواجه مي شوند كه لايه آب بدون حركت ناميده ميشود و از فاز توده اي لوله متمايز بوده و بالاي لايه موكوس قرار دارد. لابه موكوسي به وسيله سلولهاي گابلت (Gobllet cells) در دستگاه گوارش توليد و به عنوان سد دفاعي و انتقالي عمل ميكند. PH لايه آب و موكوس به طور معني داري از PH لوله گوارش متفاوت بوده و در سطح ثابت نگه داشته مي شود. PH به شدت در نزديك 7 و يا در PH كمي اسيدي كنترل مي شود. بدليل اينكه PH ، بار الكتريكي و حلاليت كمپلكس هاي فلزي و شبه فلزي را تحت تاثير قرارميدهد ، شرايط روده كوچك ٬ نقش مهمي در تنظيم جذب يونهاي فلزي از دستگاه گوارش بازي مي كند. موكوس از پروتئين هاي گليكوزيدي بزرگ ( موسين ها ) كه داراي چگالي بالاي گروههاي سولفاته ( موسين هاي سولفاته ) و گروههاي كربوكسيلات ( سيالوموسين ها ) هستند كه بار الكتريكي منفي قوي را در بالاي لايه موكوسي ايجاد ميكند اين بدين معنا است كه لايه موكوسي داراي ميل تركيب و ظرفيت جذب بالا براي باند كاتيونهاي فلزي است.

توانائي يونهاي فلزي براي نفوذ به لايه موكوس و جذب بستگي به ميزان حركت آنها در اين لايه دارد. 


4 - وظايف عناصر معدني 

1-4- روي 

روي يك عنصر ضروري در ساختار بيش از 200 آنزيم مختلف در مسيرهائي مانند متابوليسم كربوهيدراتها و انرژي، سنتز پروتئين ، متابوليسم اسيد نوكلئيك ، يكپارچگي اپيتليوم، ترميم و تكثير سلول و مورد استفاده قرار گرفتن ويتامين A و E مي باشد.

باتوجه به ارتباط بين روي و روند تقسيم سلولي به نظر مي رسد كه روي نقش مهمي در عملكرد لنفوسيت ها كه وابسته به فرايند سريع تقسيم سلولي Clonal pxpansion) ) هستند و سبب تحريك آنتي ژن مي شود داشته باشد.

اخيرا"به تقش روي در رقابت ايمني بدليل وجود متالوآنزيمهاي مهم روي ( مانند كربوكسي پتپيداز و DNA پليمراز ) توجه زيادي شده است. اين آنزيمها، نقش مهمي در پاسخ ايمني، ترميم پوست ، زخم و توليد هورمون ( تستوتسرون و كورتيكو سترون ) دارند. عنصر روي همچنين براي توسعه سيستم ايمني و سلولهاي مربوطه شامل هتروفيل ها٬ بازوفيل ها، ماكروفاژها و لنفوسيت هاي T مورد نياز است. روي نقش كليدي در سيستم هورموني را داشته همچنين بر توليد٬ تكثير كراتين، رشد كارتيلاژ و استخوان تاثير گذار است همچنين اثبات شده كه عنصر روي براي بلوغ كامل جنسي و توليد مثلي ضروري است. مزاياي وضعيت بهينه روي به عنوان يك كوفاكتور آنتي اكسيدان مهم٬ افزايش تشكيل ايمونوگلوبولينها و بهبود يكپارچگي اپيتليوم است. درجوجه هاي گوشتي اين مزايا بدليل رشد نرمال استخوان و كارتيلاژ همچنين بهبود در لايه هاي اپيتليال است كه ميزان پارگي پوست در زمان فرآوري و يا در زمان پرورش لاين هائي با پردرآوردي ضعيف كاهش را مي هد.

در مرغان تخمگذار و مادر، عنصر روي، عملكرد كربنيك انهيدراز و كراتيناز كه به ترتيب درتشكيل پوسته و غشاهاي پوسته نقش دارند را بهبود مي بخشد.

در گاوهاي شيري، بهبود وضعيت روي منجر به سلامت سم و استحكام قسمتهاي پستاني به دليل بهبود تشكيل كراتين مي شود. در حيوانات نر، روي براي نمو اسپرماتوزوا و بنابراين باروري مهم است.


2-4- مس 

مس يك عنصر ضروري درحداقل 2 آنزيم مهم در رقابت ايمني است سوپر اكسيد ديسموتاز (روي و مس ) و سرولوپلاسمين.

مس احتمالا" اثر خود را بر ايمني از طريق يكي يا هر دوي اين آنزيمها اعمال ميكند. نتايج مطالعات پيشنهاد ميكند كه كمبود مس منجر به كاهش ظرفيت فاگوسيت كنندگي نوتروفيل ها مي شود. مس همچنين در آنزيم هاي اكسيدوردوكتاز مانند سوپر اكسيد ديسموتاز و محافظت از سلول در برابر متابوليت هاي اكسيژن نقش كليدي دارد.

مس در آنزيمهائي كه سبب افزايش استحكام غشاء و خاصيت ارتجاعي بافتهاي پيوندي در رگهاي خوني و افزايش استحكام استخوان مي شوند، ضروري است.


مس رابطه نزديكي با متابوليستم آهن دارد كه بخشي از سرولوپلاسمين است كه اين آنزيم نقش مهمي در اكسيداسيون آهن ، كنترل حركت آهن از غشاء رتيكولواندوتليوم به كبد و پس از آن پلاسما و تشكيل سلولهاي قرمز خون دارد.

كمبود مس سبب كم خوني ميكروسيتيك مي شود. آنزيم مهم ديگر وابسته به مس ليزين اكسيداز است كه آنزيم كليدي در تشكيل كلاژن و الاستين مي باشد. كمبود مس منجر به ايجاد استخوانهاي غير طبيعي به دليل سنتز كلاژن غير طبيعي مي شود. ديستروكندروپلازياي درشت ني يك مثال از ناهنجاريهاي پا در طيور است كه مي تواند با كمبود مس ايجاد شود، تشكيل ضعف كلاژن يا الاستين همچنين منجر به آسيبهاي قلبي - عروقي و پارگي آئورت مي شود. مس براي رشد پر و همچنين رنگ پر به دليل نقش آن در تشكيل باندهاي دي سولفيدي مهم مي باشد. مس اكسيداسيون ويتامين C را بهبود بخشيده و در تشكيل RNA دخالت مي كند.


3-4- منگنز 

منگنز كو فاكتور آنزيم هائي است كه در متابوليسم كربوهيدراتها ، پروتئين ها، چربي ها و اسيد هاي نوكلئيك حضور دارند. عنصر مهمي در عملكرد ايمني بدن است. منگنز براي سنتز كندريوتين- 4- سولفات و موكويلي ساكا ريدهايي كه بخش مهم كارتيلاژ استخوان بوده و براي بهبود زخم هاي آسيب ديده ضروري است. كمبود منگنز در جوجه هاي درحال رشد و پولت منجر به پروسيس ،كوتاهي استخوان و كماني شدن آن شده همچنين در كيفيت پوسته تخم مرغ نيز تاثير گذار است.


4-4- آهن 

آهن نقش بسيار تخصصي در تمام حيوانات به عنوان بخشي از پروتئين هموگلوبين در سلولهاي قرمز خوني و پروتئين ميوگلوبين در سلولهاي ماهيچه اي وجود دارد. آهن داراي سرعت سوخت و ساز بالائي در جوجه ها است و بايد به شكل كاملا" قابل دسترس در جيره حيوان براساس نياز روزانه تامين شود. هر نوع عفونت داخلي مانند كوكسيدوز مي تواند در قابليت دسترسي و جذب آهن اختلال ايجاد كند.


5-4- سلنيوم 

سلنيوم بخش از آنزيم گلوتانيون پر اكسيداز است. گلوتاتيون پراكسيداز در سلول به عنوان خط اول دفاعي در برابر اكسيداسيون عمل ميكند ساير سلنو پروتئين ها نقش مهمي در عملكرد طبيعي پانكراس و باروري دارد. استفاده از سطح و منبع مناسب سلنيوم براي بهبود وضعيت ايمني و عملكرد حيوانات بدون ايجاد مسموميت مفيد است. سلنيوم موجود در جيره همراه با ويتامين E در تحريك سيستم ايمني پرنده تاثير گذار است و اثر يدكي هركــدام عملكرد ديگري را تحت تاثير قرار مي دهد. در گاو هاي شيري با سطح بالاي سلنيوم موجود در سرم، ميزان ابتلاي كمتري را به ورم پستان داشتند. بخشي از اين اثر مي تواند به دليل ارتباط بين تغذيه سلنيوم و عملكرد نوتروفيل ها باشد. نوتروفيل ها سلولهاي غير تخصصي فاگوسيت كننده در كنترل عفونتهاي التهابي هستند. نوتروفيلهاي خون در گاوهائي كه از مكمل سلنيوم استفاده كردند داراي توانائي بيشتري در كشتن پاتوژنها بودند.


4- نتيجه گيري 

امروزه عناصر معدني در سطوح پائين تغذيه مي شوند ( معمولا" 05/0 درصد جيره ) و نسبتا" گران قيمت بوده و ميزان توصيه شده آنها براساس شرايط موجود نمي باشد كه اين تنش بيشتري را به حيوان وارد ميكند امروزه ما نياز داريم كه اطمينان حاصل كنيم عملكرد سيستم ايمني را به وسيله مقدار و شكل درست عناصر كم مصرف بهبود داده ايم.

نويسنده : 

Greg Bunge


+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم بهمن 1388ساعت 15:8  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

آناتومی جامع دستگاه گوارش دام نشخوار کننده

یک گاو شیری یک تولید کننده غذایی خوب است . در تقریباَ مدت زمان ده ماه یک گاو خوب می تواند 496 پوند پروتئن ، 784پوند انرژی از فرم قند لاکتوز، 560 پوند چربی و 112 پوند املاح معدنی در 16000 پوند شیر تولید کند. این مقدار پروتئین برای آذوقه یک فرد در طول ده سال و مقدار انرژی برای مدت زمان پنج سال و مقدار کلسیم لازم برا ی سی سال را فراهم می کند . کیفیت بالای علوفه مصرفی دام باعث می شود در دستگاه گوارش گاو کار برجسته ای برای هضم بر روی آن صورت بگیرد . برای درک بهتر از دستگاه گوارش دام باید فهم بالای از نوع خوراکی که مورد تغذیه دام قرار می گیرد داشته باشیم.

 

  شروع مراحل گوارش 

نشخوار کردن در دام اولین گام از مراحل گوارش غذا می باشد. برای عمل نشخوار غذا به دهان دام بر می گردد ،در این عمل نشخوار جویدن غذا حدود 40000 تا 60000 بار در روز صورت می گیرد . سپس غذای که عمل نشخوار کردن بر روی آن صورت گرفته وارد لوله ای 2.5 – 3 فوتی می شود که این لوله ایسو فاگوس( مری) نام دارد و وارد محل خمره مانندی می شود که عمل تخمیربیشتری بروی غذا در این مکان صورت می گیرد ،که ظرفیت آن 50-40 گالن می باشد . برای گوارش غذا در این مکان 500000 هزار بیلیون باکتری و 50 بیلیون پروتوزا زندگی می کنند و در هم آنجا تکثیر می شوند. این موجودات ریز و کوچک چندین ویژگی بی نظیر دارند که اجازه می دهند در موقعیت های غیر ممکن زندگی برای دام آسان شود و دام بتواند در این شرایط زنده بماند.

این میکروارگانیسم ها می توانند فیبر موجود در یونجه ، سیلاژها و تغذیه کردن دام در چراگاهها را برای تولید انرژی ، ساختن پروتئن از نیتروژن و سنتز ویتامین B برای میزبان که گاو باشد مورد استفاده قرار دهند.

  شکمبه

 

شکمبه خودش از بخشهای مختلفی تشکیل شده است . هدف از وجود شکمبه این است که قسمتهای بزرگ غذا ابتدا وارد آنجا شود و در آنجا با هم آمیخته شده و انقباضات شدیدی بر روی آن صورت گیرد و یک محیط مناسبی را برای باکتریها و پروتوزا ها ایجاد کند تا بتواند در آن محیط زنده بمانند و فعالیت کنند. این محیط ( داخل شکمبه) بوسیله ثابت نگهداشتن دما و PH و بدون هدر دادن این مواد خوراکی محیط مناسبی را برای میکرو ارگانیسم ها ایجاد می کند.

بیشتر اتلاف تولیدات مواد غذای به صورت اسید های چرب فرار است . اسید های چرب فرار منابع اولیه ای برای تولید انرژی در گاو هستند . این اسید های چرب فرار بوسیله ساختار جالبی که دیواره شکمبه دارد جذب می گردند. این فینجر لایک ها ( پرزها) که در دیواره شکمبه وجود دارند به اندازه1.2 اینچ بلندی دارند و می توانند سطح جذب اسید های چرب از دیواره شکمبه را به طور شایسته ای افزایش بدهند.

 

  نگاری

 

این تخمیری که بر روی غذا صورت می گیرد در دو قسمت صورت می پذیرد که این دو قسمت نگاری و شکمبه نامیده می شوند . نگاری یک مشخصه ای که دارد این است که منظر داخل آن به صورت مشبک است .این ساختار کمک می کند که هر قطعه کوچک از غذا برای عمل نشخوار به دهان دام برگردد . همچنین آن مثل یک ظرفی عمل می کند که مواد خارجی دیگری که همراه غذا هستند مثل میخ و یا یک تکه فلزکه دام همراه غذا بلعیده است و ممکن است دیواره نگاری را سوراخ نماید، در این مکان قرار می گیرد که در این شرایط مریضی در دام ممکن است صورت می گیرد . که این مواد به دوحالت ممکن است باعث مرگ دام شود . اول اینکه ممکن است باکتری ها و پروتوزا ها به مکان آسیب دیده سرایت پیدا کنند و سبب التهاب صفاق شوند و دوم اینکه ممکن است پرده دیافراگم پاره شود و این امر باعث درماندگی این پرده شده و نتواند کار خود را درست انجام دهد.

 

  هزار لا

یک بار دیگر از اندازه مواد خوراکی بوسیله نشخوار کردن کاسته شده و عمل هضم روی آن بوسیله باکتریها و پروتوزا ها صورت می گیرد. غذا الان می تواند وارد بخش سوم شکمبه گردد که این بخش هزار لا نامیده می شود . این بخش از شکمبه یک نام دیگر هم دارد که به ان مِنی پلیس می گویند که این نام را به خاطر ساختار بی نظیری که دارد به آن داده اند . این قسمت منظری مثل یک کتاب باز دارد که دارای سه مرز می باشد .تا حدود 100 برگ می توان در این هزار لا پیدا کرد. برگ های آنها دارای زایده های کوچکی است که آنها می توانند پروتئین های بزرگ اسید های چرب فرار که بوسیله دیواره شکمبه جذب نشده اند را جذب کنند.  

آب و الکترولیت های مانند پتاسیم و سدیم احتمالاَ اینجا جذب شده اند بنابراین خوراک حیوان آب آن گرفته شده و داخل قسمت دیگری می شوند.

 

 

 شیردان 

این مرحله ، مرحله چهارم و آخرین قسمت از شکمبه گاو می باشد که به آن شیردان یا معده حقیقی گفته می شود. به خاطر اینکه عمل این قسمت خیلی شبیه عملکرد معده انسان و خوک است . شیردان دارای تعداد زیادی تا خوردگی می باشد که سطح جذب آن را افزایش می دهد . چین خوردگی های این قسمت باعث تماس بیشتر با حجم بیشتری از غذا در سر تا سر روز می گردد. دیواره شیردان از دیواره خود آنزیم و اسید هیدروکلریک ترشح می کند. PH این بخش در موقع هضم غذا چیزی حدود 6 می باشد اما این مقدار به سرعت پایین می آید و به حدود 2.5 می رسد و محیط اسیدی می شود. این محیط اسیدی باعث بوجود آمدن یک محیط مناسب برای عملکرد بهتر آنزیم ها می شود. قسمت عمده عمل گوارشی شیردان تفکیک جزئی پروتئین هامی باشد. آنزیم پپسین عهده دار این عمل است . پروتئین های غذاقبل از اینکه شکمبه را ترک کنند با میکروارگانیسم های شکمبه باعث شکستن پروتئین ها به واحدهای کوچکتری می شوند که به این واحد ها پپتید می گویند.

 

 روده کوچک

 

گام بعدی از مراحل هضم غذا در روده کوچک صورت می گیرد. بلندی این روده 130 فوت و عرض آن 2 اینچ می باشد . چنانکه غذا وارد روده کوچک شود با آنزیم های که از پانکراس و کبد ترشح شده مخلوط شده و باعث افزایش PH از 5/2 به8-7 می گردد و محیط را قلیایی می کند . این PH بالا برای فعالیت آنزیم های لازم است که در روده کوچک فعالیت می کنند. به همین منظور غذا هایی که در اختیار دام قرار گرفته است ، آنها باید به ملکول های کوچک تری شکسته شوند . این آنزیم ها مدت ماندگاری این پروتئین ها را کاهش داده و سریع تر آنها را به آمینو اسید و نشاسته را به قند گلوکزتبدیل می کنند ، اسید های چرب کمپلکس را به اسید های چرب تبدیل می کنند . بیشتر این اتفاقاتی که در روده کوچک رخ می دهد با استفاده از آنزیم و هورمون های که از پانکراس ، کبد و روده کوچک ترشح می شوند صورت می گیرد و جذب مواد مغذی هم در روده باریک صورت می گیرد . دیواره روده کوچک از پرز های بسیار ریزی تشکیل شده در اصطلاح علمی به آن finger-like می گویند . این پرز ها سطح تماس با مواد مغذی را افزایش داده و مراحل جذب به خوبی صورت می گیرد. انقباضاتی که در طول این روده صورت می گیرد باعث مخلوط شدن مواد مغذی می شود و گو ارش بیشتری برروی آنها صورت می گیرد و به سمت پایین حرکت می کنند تا از این مرحله هم عبور کنند .

 

  پیشرفت عمل گوارش غذا در بدن گوساله 

عمل گوارش در گوساله های که تازه به دنیا آمده اند بیشتر شبیه عمل گوارش در انسان و گاو می باشد . در گوساله های که تازه به دنیا آمده اند در شکمبه آنها باکتری ها و پروتوزا ها فعالیتی ندارند . در یک گوساله جوان ( یک ماهه یا کمتر از یک ماه ) بخش بزرگتری از شکمبه متعلق به شیردان می باشد . آن تقریباَ 50 % تا 70% از وسعت شکمبه را به خود اختصاص داده است .  

موقعی که یک گوساله از مادرش و یا بوسیله بطری شیر می خورد ، شیر از یک راه فرعی وارد نگاری شده که این راه فرعی یک شیار در مری می باشد . سپس آنها اجاز می دهند که شیر به طور مستقیم وارد شیردان شود . یک نکته اینکه آنزیم رنین که از دیواره این بخش ترشح می شود باعث می شود که شیر حالتی بسته و منجمد مانند به خود بگیرد. آهسته کردن عبور شیر از این قسمت ، مدت زمان کافی را برای هضم شیر در این قسمت را فراهم می کند .یک گوساله پس از این که مرحله شیر خواری را پشت سر گذاشت و توانست از علوفه و علف خشک تغذیه کند شکمبه این حیوان بسط پیدا کرده و فعالیت میکرو ارگانیسم ها در آ ن صورت می گیرد . این رشد همزمان با تولید اسید های چرب توسط میکروارگانیسم ها در شکمبه است . این عمل همچنین پستانک های گوساله را تحریک به رشد می کند . در پایان هفته چهارم گوساله باید قادر باشد که علوفه سبز و مواد خشوی بزرگتر را مور استفاده قرار دهد . در هفته هشتم از رشد گوساله شیردان شامل فقط 30 % از کل ظرفیت معده می باشد و و قتی که به یک حیوان کاملاَ بالغ تبدیل شود تنها 9% از کل ظرفیت معده را شیردان تشکیل می دهد.

نوشته سهراب محمدي
+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم بهمن 1388ساعت 15:6  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

انگلهاي خارجي دام

اين انگلها عمدتا به سه صورت به صنعت دامپروري خسارت وارد مي كنند :‌
- كاهش بازدهي دامها به علت ايجاد بيماريهاي پوستي ، كم خوني ،‌لاغري و كاهش رشد دامها . 
- انتقال عوامل بيماريزا مانند بابزيوز در گوسفند ، تيلريوز در گاو ، بيماري ويروسي تب خونريزي دهنده كريمه ـ كنگو و انسفاليت ناشي از كنه . 
- ايجاد خسارت به پوست و چرم و فرآورده هاي دامي و كاهش توليد گوشت . 


انگلهاي خارجي عمدتا شامل انواع كنه ، جرب ، شپش و انواع مگسها و لارو آنها هستند .

كنه : (Tick)كنه از شاخه بند پايان و زير شاخه شليسراتها هستند . كنه ها داراي انواع يك ميزبانه ،‌دو ميزبانه و سه ميزبانه هستند .كنه هاي ايكسودس ، هيالوما و بوافيلوس از خانواده كنه هاي ايكسوديده ( كنه هاي سخت ) بوده و عمدتا در نشخوار كنندگان ايجاد بيماري مي كنند .كنه هاي ارگاس پريسكوس ( كنه مرغي ) از خانواده كنه هاي آرگاسيده ( كنه هاي سخت بوده و عمدتا در نسخوار كنندگان ايجاد بيماري مي كنند .كنه هاي ارگاس پرسيكوس ( كنه مرغي ) از خانواده هاي كنه هاي آرگاسيده ( كنه هاي نرم ) هستند .كنه ها در انتقال بيماريهاي تك ياخته هاي خوني مانند بابزيوز و تليريوز در گوسفند و گاو و بيماريهاي ويروسي مانند تب خونريزي دهنده كريمه ، كنگو و نيز بيماري اسپيروكتوز در دامها اهميت خاصي دارند . 

كنترل : استفاده از انواع سموم حشره كش مانند كومافوس ، فن والريت ، پرمترين و فلومترين در مبارزه با اين انگلها موثر مي باشند . 

جرب : (Mite)جربها به 4 دسته پسوروپتيك ، ساركوپتيك و دمودكتيك تقسيم مي شوند جربها در داخل پوست يا روي پوست ميزبان خود به صورت دائمي زندگي مي

كنند و فرم بالغ آنها داراي هشت پا بوده ، تخم مرغي شكل و سفيد رنگ است و قطر آنها حدود 5/0 ميليمتر مي باشد .جربها در حيوانات اهلي ايجاد انواع بيماريهاي پوستي مانند درماتيت ، ريزش پشم پشم و مو ، خارش ، چروكيدگي و زخمهاي پوستي مي كنند . 

روش مبارزه :‌حمام دادن دامها با سمومي مانند كومافوس . فوسمات و توكسافن و نيز حشره كشهاي تزريقي سيستميك ماند آيورمكتين موثر مي باشد . 

شپش : (Lice)شپشها دو دو گروه عمده شپشهاي خونخوار و شپشهاي گزنده تقسيم مي شوند . شپشهاي خونخوار باعث بروز كم خوني در ميزباني شده و بيماريهاي عفوني را منتقل مي نمايند . اين شپشها عمدتا در دامها ديده مي شوند . شپشهاي گزنده باعث بروز خارشهاي پوستي و اذيت و آزار ميزبان شده ، تحريك پوستي ، موريختگي ، ايجاد دلمه را سبب مي شوند . اين انگلها عمدتا در پرندگان ديده مي شوند . 

روش مبارزه :‌در درمان شپشها عمدتا از تركيبات ارگانوفسفره استفاده يم شود 

. استفاده از از سم به صورت پودر و يا پور ـ آن ( ريختن مستقيم ) موثرتر است . 

ساير انگلهاي خارجي دامها :‌انواع مياز ، هيپودرما ، انواع كك ، انواع درماتوميتها ، انگلهاي خارجي زنبور عسل مانند كنه واروا و غيره .
+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم بهمن 1388ساعت 15:4  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

خوراک‏هاى علوفه‏اى و کنسانتره دام

الف - علوفه ‏ها

هرگونه خوراک گیاهى و پرحجم که ارزش غذایى داشته باشد و خوش‏خوراکهم باشد، علوفه نام دارد. 

  یونجه یابیده: این علوفه ارزش غذایى زیادى دارد. یونجه به عنوان یک غذاى عالى در تغذیه دام به خصوص براى گاو شیرى استفاده مى‏شود. پروتئین و کلسیم بالاى این علوفه نشانه مرغوب‏بودن آن است. زمان برداشت یونجه وقتى است که یک سوم بوته‏ها به گل بنشینند. در جیره غذایى گاو شیرى، بین دو تا چهار کیلوگرم یونجه در روز کافى و مناسب است. 

  علف باغ: این علف در تغذیه گاو شیرى و پروارى استفاده مى‏شود. به دلیل داشتن رشته‏هاى بلند، نشخوار دام‏ها را زیاد مى‏کند. به علاوه در گاوهاى شیرى باعث بیشترشدن چربى شیر مى‏شود. براى جلوگیرى از خارج‏شدن سریع خوراک‏هاى آردى از بدن دام‏هاى پروارى از این علوفه استفاده مى‏کنند. 

  کاه به علت خشک و پُرحجم‏بودن، ارزش غذایى زیادى براى دام‏ها ندارد. از نظر ارزش غذایى، کاه جو از کاه گندم بهتر است. همچنین کاه گندم از کاه برنج بهتر است. براى دام‏هاى سنگین بهتر است که کاه به صورت رشته‏هاى بلند باشد. مصرف کاه باید کم و به مقدار لازم باشد. هر چه مقدار این علوفه در جیره غذایى دام‏ها بیشتر باشد، جلوى هضم و مصرف بیشتر غذا را مى‏گیرد. بهت راست کاه را همیشه بعد از خوراک‏هاى دیگر به دام‏ها داد. 

  اگر کاه و علوفه‏هاى مانند آن به صورت غنى شده به دام‏ها داده شوند. ارزش غذایى بیشتر مى‏دارند. براى گاوهاى خشک مى‏توان مقدار بیشترى از این علوفه در جیره غذایى قرار داد. 

  سیلوها: براى استفاده بیشتر و بهتر از علوفه‏هاى خشک و هضم بهتر این علوفه‏ها، آنها را سیلو مى‏کنند. 

  ب - خوراک‏هاى فشرده شده یا کنسانتره دامى 

  علوفه‏هاى آردى و خوراک‏هایى که از رشته‏هاى کمى تشکیل شده‏اند رإ؛ 

  

»ل خوراک‏هاى کنسانتره‏اى مى‏گویند. وقتى مقدار مشخصى از ماده‏هایى مانند جو، سبوس، تفاله چغندر قند، کنجاله تخم پنبه را با تکمیل‏کننده‏هاى معدنى و ویتامینى مخلوط کنند، خوراک کنسانتره تهیه مى‏شود. 

  براى برطرف‏کردن نیاز غذایى دام‏هایى که تولید بالایى دارند، علاوه بر علوفه باید مقدار مشخصى از کنسانتره دامى هم استفاده کرد. به گاوهاى بومى و دورگ روستایى که بیشتر از هشت کیلوگرم شیر تولید مى‏کنند، باید مقدار مشخصى کنسانتره دامى داد. 

  به دامداران عزیز سفارش مى‏شود اگر خوراک را از کارخانه خریدارى مى‏کنند، در هنگام تهیه و مخلوط کردن کنسانتره در کارخانه حضور داشته باشند. به این ترتیب، مى‏توانند کنترل کنند که از هر ماده‏اى به مقدار مشخص و لازم در کنسانتره مخلوط شده است و جلوى هرگونه تقلب گرفته شود. 

  براى تهیه کنسانتره به وسیله خود دامدار، مى‏توانید از دستور زیر استفاده کنید. این دستور براى گاو شیرى که بین ده تا پانزده کیلوگرم شیر تولید مى‏کند، مناسب است. 

  مقدار جو سى و پنج تا چهل درصد، سبوس گندم سى تا سى و پنج درصد، تفاله چغندر قند هشت تا ده درصد، کنجاله تخم پنهب پنج تا هفت درصد، نمک نیم درصد و سبوس برنج شش تا هشت درصد باید باشد. به این ماده‏ها مقدارى کربنات کلسیم یا دى‏کلسیم فسفات هم اضافه مى‏کنند. 

 نکته‏هاى مهم در تغذیه مخلوط علوفه و کنسانتره 

  براى گاوهاى شیرى روستایى که تولید شیر آنان به هفت تا هشت کیلوگرم مى‏رسد، لازم نیست که از کنسانتره استفاده کنید. با علوفه‏هاى مرغوب مى‏توان نیاز غذایى این دام‏ها را برطرف کرد. ولى براى گاوهایى که در روز بیشتر از هشت کیلوگرم شیر تولید مى‏کنند، باید از کنسانتره استفاده کرد. 

  براى این گاوها در برابر هر یک کیلوگرم شیر تولیدى، نیم کیلوگرم کنسانتره دامى لازم است. براى مثال اگر گاوى چهارده کیلوگرم شیر تولید مى‏کند، باید روزانه هفت کیلوگرم کنسانتره به اضافه مقدار لازم علوفه تازه و مرغوب بخورد. 

  تغییر جیره غذایى دام باید با احتیاط کم‏کم انجام شود. تا باعث کم‏شدن تولید نشود. اگر در غذاى دام از ضایعات استفاده مى‏شود باید با توجه به نوع ماده افزودنى از مقدار کنسانتره کم کرد. 

  علوفه‏هاى سبز، رطوبت زیادى دارند. به همین دلیل دو تا سه برابر علوفه‏هاى خشک باید مصرف شوند. اگر بتوان علوفه و کنسانتره را به طور کامل مخلوط کرد، خیلى مناسب است. اگر این کار انجام نشد، سعى کنید فاصله زمانى بین تغذیه با علوفه و کنسانتره خیلى کم باشد.  

 

  براى بیشترشدن مقدار تولیدشیره مى‏توان تا حدودى از کنسانتره دامى استفاده کرد. مصرف زیاد کنسانتره باعث کم‏شدن چربى شیر مى‏شود. در این حالت باید از علوفه‏هاى مرغوب با رشته‏هاى بلند و کنجاله تخم پنبه استفاده کرد. 

 دستور تهیه کسانتره براى گوساله‏هاى پروارى 

  مقدار چهل تا چهل و پنج درصد جو، سى تا سى و پنج درصد سبوس، ده تا دوازده درصد تفاله چغندر، سه تا پنج درصد کنجاله تخم پنبه، هشت تا ده درصد سبوس برنج را با مقدارى کربنات کلسیم مخلوط کنید. سپس در اختیار دام‏ها بگذارید. 

 فراهم‏کردن خوراک لازم براى دام‏هاى مختلف 

  همه دامها براى تولید باید انرژى و پروتئین کافى مصرف کنند. مقدار مصرف ماده‏هاى غذایى دام‏ها با هم فرق مى‏کند. 

  الف - گاوهاى شیرده: این گاوها به دلیل تولید شیر، خوراک‏هایى لازم دارند که پروتئین زیادى داشته باشند. مخلوط علوفه‏هایى مانند یونجه خشک با کنسانتره دامى که انرژى کافى داشته باشند، بسیار مناسب است. 

  مقدار خوراک براى این دام‏ها به نوع دام حک هبومى است یا دورگ و مقدار شیر تولیدى بستگى دارد. مقدار ماده غذایى خشک براى گاوى که دوازه کیلوگرم در روز شیر مى‏دهد و پانصد کیلوگرم وزن دارد، ده کیلوگرم است. دو کیلوگرم از این مقدار باید کنسانتره باشد. 

  در ابتداى دوره شیروارى چون دام وزن زیادى را از دست داده و اشتهاى کمترى دارد، باید از علوفه‏هاى مرغوب و کنسانتره خوب استفاده کرد. به علاوه از دادن علوفه‏هایى مانند کاه و سبوس برنج باید خوددارى شود. 

 ب - گاوهاى خشک آبستن 

  در آخر دوره شیروارى یعنى سه ماه قبل از زایمان کم‏کم باید از مقدار کنسانتره دامى و علوفه‏هاى مرغوب کم کرد. به جاى آن مى‏توان، خوراک‏هاى کم‏ارزش‏تر را در غذاى دام قرار داد. یعنى مى‏توان به طور کامل از علوفه استفاده کرد و دیگر به دام‏ها کنسانتره نداد. استفاده زیاد از غذاى آردى در گاوهاى خشک باعث چاقى آنان مى‏شود. در نتیجه، سخت‏زایى و بیشترشدن هزینه‏ها را به دنبال دارد. 

  دو هفته قبل از زایمان، کم کم مقدار کنسانتره در غذاى دام را اضافه کنید. همچنین از علوفه‏هاى مرغوب مانند یونجه باید در خوراک دام استفاده کرد. 

  ج - گوساله ‏هاى پروارى 

  سه ماهه اول دوره پروار: در این دوره، استخوان‏ها و اندام گوساله‏ها رشد مى‏کند. بنابراین گوساله‏ها به خوراک‏هایى نیاز دارند که پروتئین زیادى داشته باشند. براى این کار، علوفه‏هایى مانند یونجه و علف باغ مناسب هستند. به علاوه در مخلوط کنسانتره باید از کنجاله تخم پنبه استفاده کرد. همچنین استفاده از کربنات کلسیم یا پودر آهک و خوراک‏هاى کلسیم‏دار ضرورى است. 

  اضافه‏وزن روزانه در این دوره، با هزینه کمتر و سرعت بیشتر انجام شود. بنابراین، پروار دام‏هاى جوان از نظر اقتصادى باصرفه‏تر است. 

  سه ماهه دوم پروار: در این دوره گوساله‏ها رشد ابتدایى خود را انجام داده‏اند. در نتیجه، استخوان‏ها و اندام‏ها رشد کمترى دارند. بنابراین، براى پروار و چاق‏شدن گوساله‏ها باید از خوراک‏هاى پرانرژى و علوفه‏هایى که تا حدودى مرغوب هستند، استفاده کرد. 

  آرد جو، تفاله چغندر قند، ملاس، علف باغ و مقدارى یونجه و کاه براى این دوره مناسب هستند. در این دوره براى اضافه‏شدن وزن گوساله‏ها باید هزینه بیشترى کرد. همچنین هفتاددرصد غذاى دام باید از کنسانتره دامى که مواد پرانرژى دارد، تشکیل شود. 

 استفاده از ضایعات در تغذیه دام 

 نان خشک 

  خوراکى است که از آرد گندم به دست مى‏آید. این خوراک براى دام‏هاى شیرى و پروارى مناسب است. براى استفاده از این خوراک باید بسیار دقت کرد. زیرا اگر نان خشک کپک زده باشد، باعث مسموم‏شدن دام‏ها مى‏شود. به علاوه در درازمدت در گاوهاى شیرى باعث ناراحتى‏هایى مى‏شود. 

  چون نان‏هاى خشک به طور صحیح جمع‏آورى نمى‏شوند، ممکن است لابه‏لاى آنها چیزهایى مانند تیغ، سوزان و پلاستیک وجود داشته باشد. اگر این چیزها خورده شوند، موجب ناراحتى‏هاى مختلف براى دام مى‏شوند. 

  چیزهایى مانند میخ یا سوزن به طور مسقیم وارد نگارى حیوان مى‏شوند، کم‏کم از دیواره نگارى مى‏گذرند و به قلب مى‏رسند. در نتیجه باعث مرگ ناگهانى حیوان مى‏شوند. ماده‏هاى پلاستیکى نیز باعث بسته‏شدن روده‏هاى دام مى‏شوند. 

 سبوس برنج 

  نوع درجه یک آن دانه‏هاى برنج دارد و به شکل آردى است، این نوع از سبوس براى دام‏ها مفید است. اما نوع‏هاى دیگر که زبره زیادى دارند، براى خوراک دام مفید نیستند. از این ماده در مخلوط کنسانتره براى گاو شیرى شش درصد و براى گاو پروارى نه درصد مى‏توان در نظر گرفت. 

 ملاس 

  این خوراک، خاصیت انرژى زایى و مُلین بودن دارد. مى‏توان تا ده‏درصد از آن را در جیره غذایى روزانه در نظر گرفت. شروع تغذیه با این خوراک باید کم‏کم باشد. ملاس جایگزین خوبى براى غذاتى مانند جو و ذرت است. 

  استفاده از ضایعات براى کم‏شدن قیمت جیره غذایى و استفاهد بهتر و بیشتر از محصولات فرعى کارخانه‏ها بسیار مناسب است. ولى مصرف بیشتر از اندازه و ناگهانى این مواد باعث ناراحتى‏هاى شدید گوارشى براى دام مى‏شود. براى مثال، استفاده از چغندر خوراکى، خربزه، هندوانه و صیفى‏جات دیگر باید کم‏کم شروع شود. یعنى از روزى دویست گرم شروع شود در پایان هم کم‏کم قطع شود. 

 روش غنى‏سازى کاه 

  به دلیل استفاده زیاد کاه در تغذیه دام، غنى‏سازى این علوفه اهمیت زیادى دارد. براى غنى‏سازى کاه، ابتدا آب و مقدار مشخصى اوره را با هم مخلوط مى‏کنند. اگر ملاس هم وجود داشته باشد، مقدار مشخى از ملاس هم با آن مخلوط مى‏کنند. وقتى اوره و ملاس در آب به خوبى حل شد، آن را بر روى توده کاه مى‏پاشند و کاه را به هم مى‏زنند. سپس آب را در داخل سیلوى سیمانى مى‏ریزند و فشرده مى‏کنند. با این کار هواى داخل سیلو خارج مى‏شود. سپس اب استفاده از پلاستیک روى آن را مى‏پوشانند. این کاه به مدت بیست و پنج روز به همین صورت باقى مى‏ماند و سپس مصرف مى‏شود. 

 مقدار ماده‏هاى لازم براى غنى‏سازى کاه 

 لاس 4 تا 10 کیلوگرم 

 کاه 100 کیلوگرم 

 آب 50 تا 80 لیتر 

 اوره 4 کیلوگرم 

  فایده‏هاى غنى‏سازى کاه 

 1- پانزده درصد به ارزش غذایى کاه اضافه مى‏شود. 

 2- پروتئین کاه بیشتر مى‏شود. 

 3- کاه خوش خوراک مى‏شود. 

 4- اگر در غنى‏سازى کاه از ملاس هم استفاده شود، انرژى آن بیشتر مى‏شود. 

  نکته‏هاى مهم در تغذیه دام 

  1- براى جلوگرى از نفخ دام باید کاه غنى‏شده را همراه با علوفه‏هاى خشک دیگر استفاده کرد. مقدار کاه غنى‏شده را براى گوسفند از دویست گرم و براى گاو از سیصد گرم در روز شروع مى‏کنند. کم‏کم این مقدار را بیشترى مى‏کنند. 

  2- سبوس به تنهایى، خوراک کنسانتره به حساب نمى‏آید. از دادن مقدار زیاد این خوراک به دام خوددارى کنید. زیرا باعث کم‏شدن چربى شیر مى‏شود. 

  3- آرد گندم براى تغذیه نشخوارکنندگان مناسب نیست. چون پروتئین موجود در گندم باعث نفخ در گاو مى‏شود. همچنین حرکت شکمبه را کم مى‏کند و باعث ناراحتى‏هاى گوارشى در دام مى‏شود 

 
+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم بهمن 1388ساعت 15:3  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

مسمومیت نیتراتی در نشخوار کنندگان

مقدمه: نیترات ترکیبی است شیمیایی که به صورت طبیعی در ساختار بدن موجود زنده نیز تولید میشود.برای گیاهان منبع مهم نیتروژن برای پروتئین سازی بحساب می آید.برای باکتریها نیز به عنوان منبع نیتروژنی استفاده میشود. باکتریهای دستگاه گوارش در تک معده ایها و نشخوار کنندگان (چند معده ایها) از نیترات موجود در آب و غذای مصرفی استفاده میکنند و بر روی آن تغییراتی ایجاد میکنند تا نیتروژن آن قابل استفاده برای ساختن پروتئینها باشد. این تغییرات یکسری واکنشهای احیایی است. در مسیر این واکنشها ترکیبات دیگری تولید میشوند که همگی متابولیتهای نیترات بحساب می آیند. مهمترین آنها را میتوان نیتریت-No2 و یون آمونیوم +Nh4 ذکر کرد.در طول این ترجمه با مسئله مسمومیت نیتراتی آشنا می شوید. 

نیترات خودش مضر نیست این نیتریت است که سم است.نیترات بکمک آنزیم نیترات ردوکتاز به نیتریت تجزیه میشود.این آنزیم در گیاهان وجود دارد.برخی گونه های خاص باکتریایی و بافتهای بدن پستانداران هم این آنزیم را دارند. به این ترتیب میتوان این نتیجه را پیشگویی کرد که احیای نیترات به نیتریت همانگونه که در شکمبه یا سکوم قابل انجام است در بافتهای گیاهی و سیلوها نیز انجام پذیر است. دامهای نشخوار کننده و اسبها نسبت به غیر نشخوار کنندگان به مسمومیت نیتراتی حساسترند. 
بیش از 50 مرگ در نوزادان(انسان) در آمریکا و اروپا بخاطر مسمومیت نیتراتی گزارش شده است که به خاطر آلودگی آب مصرفی به سطوح بالای نیترات بوده است {آمار مربوط به زمان نوشتن مقاله میباشد}. یکی از مواردی که باید در مورد نیترات و نیتریت به آن توجه داشت عمل متقابل و همکاری آنها با منابع پروتئینی است که منجر به تولید یک ترکیب قوی سرطانزا به نام نیتروز آمین میگردد که این واکنش نیازمند آنزیم نیست و در شرایط اسیدی انجام میگیرد( شرایط محیط معده). هر چند تشکیل نیتروز آمین در شکمبه محدود است ولی در سیلوی علوفه گراس و سیلوی ذرت شناسایی شده است.اگر چه تا کنون مدرکی وجود ندارد ولیکن انتقال نیتروز آمین به شیر میتواند برای سلامتی انسان مهم باشد. نیتروزآمین در فاصله زمانی پختن گوشتهای باکون حاوی نیترات هم تشکیل میشود.به این ترتیب جایگزینهایی برای افزودنیهای نیتراتی که از رشد باکتری کلوستریدیا بوتولینوم جلوگیری میکند جستجو شده اند. 
 عمده منبعی از نیترات که به معده انسان میرسد از بزاق است، محدودیتهایی در مورد افزودنیهای نیتراتی و نیتریتی که در فرآورده های گوشتی استفاده میشود اعمال شده است وهنوز جای بحث و توجه دارد . 
اخیرا نشان داده شده است اضافه سازی چربی کره ای از ترشح نیتروزآمین جلوگیری میکند و احتمالا از تشکیل آن در rats که بخاطر ممانعت از فعالیت نیترات ردوکتاز باکتریایی در معده است. 
تجمع نیترات در گیاهان علوفه ای:
بسیاری از غذاهای انسان شامل چغندر، اسفناج ، 7/0 تا 5/1% مربوط به ازت نیترات (No3-N) میباشد.(این را با سطح تحمل نیترات در گاو که 15/0 تا 45/0 درصد میباشد مقایسه کنید).بعضی گونه های گیاهی مخصوصا مشهور به تجمع دهنده نیترات هستند.این علوفه ها شامل یولاف - سورگوم- ذرت - جانسون - گراس - کاه گندم و تعدادی از علفهای هرز همانند: pigweed, thistle, lambsquarter, bindweed, wireweed, ragwee و حتی جلبکها میشوند. 
انتخاب و اصلاح ژنتیکی برای تولید نژادهای کم جمع کننده نیترات در علوفه ها موفق بوده است اگرچه عموما در تولید و مقدار عملکرد کاهشهایی را داشته است. 
حدس زده میشود نیترات ردوکتاز بخشی از کلروپلاست گیاهی باشد.. چون نیتریت برای گیاه سمی است پس نیترات ردوکتاز در اولین مرحله با NADPHکنترل میشود.{معمولا در سیستمهای آنزیمی که چند محصول پی درپی تحت نظارت آنزیمهای متوالی تولید میشوند یکی از محصولات (معمولا اولین یا آخرین محصول) با یک سیستم فیدبکی بر عمل آنزیم و سرعت و شدت تولید محصولات آن اعمال کنترل میکند}.نیترات جذب شده به نیتریت احیا میشود و سریعا و تنها در شرایط فعال بودن فوتو سنتز وساخت کربو هیدرات در گیاه جهت پروتئین سازی به محصولات دیگر تبدیل میشود.
در شرایط خشکسالی ، سایه و کمبود مواد مغذی<< که هرکدام کاهش فوتوسنتز و کاهش سنتز پروتئین را باعث میشوند>> جذب نبترات همچنان ادامه دارد ولی بدلیل اینکه برای پروتئین سازی مصرف نمیشود پس در بافتهای گیاهی تجمع میابد. بطور قطع جذب نیترات در شرایط خشکسالی معتدل بیشتر از جذب در شرایط خشکسالی شدید است.
در شرایط خشکسالی معتدل گیاه به جذب نیترات در طول شب ادامه میدهد ولی در شرایط نور روز برگهاپژمرده شده وکاهش جذب نیترات را در پی دارد. درمان با علفکش 2,4-D {که مصرف آن محدودتر شده است}تجمع نیترت را در برگ بعضی گیاهان افزایش داده و در برخی گیاهان کاهش داده است.تنها در شرایطی مه گیاه بخاطر حشرات آسیب ببیند یا تخریب سلامتی برایش پیش بیاید تجمع نیترات در سطوح خیلی بالا رخ خواهد داد.
گیاهان زنده نیترات را به کمک مایعات و رطوبت خاک جذب میکنند وبرای احیا جهت بیوسنتز آمینها وپروتئینها به پایگاههای فوتوسنتز منتقل میکنند.در هر حالی که گیاه آب جذب کند نیترات نیز جذب میشود. شبیه حیوانات نیترات برای گیاهان نیز سمی نیست در حالیکه نیتریت سمی است. نیترات میتواند برای احیاهای بعدی در بافتهای گیاهی ذخیره شود و به بالاترین سطح خود در ساقه( کاه ) برسد.مقایسات نشان داده اند که جذب کود نیتراتی از جذب کود آمونیومی بیشتر است که البته احتمالااین تفاوت به غلظت نیترات خاک وابسته است و نه به تفاوت در متابولیسم آنها.اضافه کردن برخی منابع نیتراتی (N Serve ) و دیگر ترکیبات شیمیایی به خاک که تبدیل آمونیوم به نیترات را کند نماید میتواند از تجمع نیترات در گیاهان بکاهد. طریقه های کوددهی که کود به خاک اضافه شود یا در آب آبیاری حل گردد مقدارجذب را تغییرنداده است.استفاده مستقیم از کود آمونیومی نسبت به نیترات از مقدار استفاده ATP در گیاه کاسته و برمقدار تولید افزوده است.در حقیقت آزاد شدن آهسته آمونیوم از ترکیبات حاوی آمونیوم مثل بیورت(biuret ) محتوای شکر چغندر قند را افزایش داده است. چون گراسها بوژیه نسبت به لگومها سطوح بیشتری از ازت کود را جذب میکنند به این ترتیب مسئله تجمع نیترات در وحله اول در مورد گراسها باید مورد توجه قرار گیرد.لگومها در سطوح بالای کوددهی ازت آلی یا غیر آلی است که نیترات را در خود جمع میکنند.
غلظت نیترات در گیاهان بستگی به تولید و توزیع ماده خشک در گیاه دارد.عموما برگها و دانه ها غلظتهای بسیار کمتری از نیترات را در مقایسه با ساقه و کاه دارند.در مقایسه با گیاهان جوان و یکساله با گیاهان چند ساله و مسنتر(annual, young plants vs perennial plants ) گیاهان چندساله مقدار نیترات کمتری را در خود دارند. گیاهان چند ساله ومسن سیستم ریشه ای پایداری را برای خود توسعه داده اند و از انرژی در اختیار خود در وحله اول برای رشد اندامهای هوایی که پروتئین بالاتری( نسبت به ریشه) دارند استفاده میکنند و همچنین انرژی خود را برای رقیق کردن (کاستن از مقدار غلظت )نیترات در توده های قابل توجه علوفه ای به کار میگیرند. ظرفیت ریشه این گیاهان همچنین برای ذخیره نیترات در ریشه ها بیشتر است.عوما وقتی ماده خشک در بخشهایی از گیاه که در آن غلظت ازت آلی کمتر است(مثل ساقه ها وریشه ها)تجمع میابد مصرف نیترات برای ساختن پروتئین محدود تر میشود که این به معنی تجمع نیترات در این قسمتهای گیاهی است.در گیاهان سریع الرشد یکساله بیشتری مقدار نیترات را در فصل بهار که رشد گیاه سریع است و در فصل پائیز که رشد گیاه محدود تر است دیده میشود. در برخی گونه های گیاهی محتوای نیترات و محتوای پروتین گیاه با هم همبستگی( مثبت) دارند. 
وقتی که گراسهای با مقدار بیشتر از7/15درصد پروتئین خام یا لگومهای بیشتر از 8/18درصد پروتئین خام به تغذیه دام میرسند باید توجه ویژه ای را معطوف به سلامت دام کردد. 
مقدار نیترات در گیاهان را میتوان با استفاده از کیتها یا تستهای شیمیایی یا با استفاده از الکترودهای یون سنج(ion selective electrodes) اندازه گیری کرد. 
علوفه هایی که بیشتراز15/0درصد از ماده خشکشان نیترات داشته باشند باید با اححتیاط به مصرف دام برسند.
فرم و شکلی که علوفه دارد بر توانایی آن در ایجاد مسمومیت اثر میگذارد.علوفه های خشک از گیاهان تازه برداشت شده ویا گیاهان سبز چریده شده در مراتع سمی ترند.علوفه های خشک بیشاز 80درصد نیترات خود را در 30 دقیقه ابتدایی ورود به شکمبه آزاد میکنند در حالیکه این مقدار برای علوفه های تازه رطوبت دار 30 درصد است.علوفه های سبز مراتع در هنگام خوراک(چرا) از علوفه های تازه برداشت شده مطمئن تر هستند زیرا سرعت خوراک( و ورود نیترات به شکمبه) کند تر و در طول زمان بلند تری است(و یکباره نیست).وقتی علوفه ای سیلو میشود از مقدار نیتراتش 30 تا100در صد کاهش می یابد.البته علو فه ایی که نیترات بیشتری دارند نیترات کمتری از انها کاسته میشودو شدت تخمیر آنها هم کمتر است.اگرچه مقداری از احیای نیترات در سیلو بخاطر نیترات ردوکتاز بافتهای گیاهی است ولی برخی سویه های خاص باکتریایی مثل E.coliو Hafniaنیز نیترات را به نیتریت – آمونیاک برخی گازای سمی متل نیتریک اکساید تبدیل و احیا میکنند.
اضافه کردن بافرها به سیلو به خاطر خنثی کردن لاکتیک اسید و ادامه فعالیت تخمیرباعث میشود از مقدار نیترات سیلو بیشتر کاسته شود.حضور نیترات در سیلو از فعالیت کلوستریدیاها جلو گیری میکند.یعنی اضافه کردن نیترات شبیه آنچه که در مورد بیوسولفات انجام میشود میتواند ازفعالیت بعضی گونه های نامطلوب باکتریها و بعضی تخمیرهای نا مطلوب در سیلو جلوگیری کند.به این نکته باید توجه کردکه اضافه ساختن(افزودن)نیترات به گیاهانی که کربوهیدرات محلول کمتری دارند باعث افزایش طول مدت تخمیر میگردد.آم.نیاکی که ازاحیای نیترات در سیلو آزاد میشودلاکتیک اسید سیلو را خنثی کرده و حضور نیترات در سیلو محصولات نهایی تخمیر را از لاکتیک اسید به استیک اسید سوق میدهد که اسید ضعیفتری است.

مسمومیت حاصل از نیترات در آب 30تا 80درصد از مسمومیت نیترات غذایی سمی تر است پس تمام نیتراتی که دام از غذا های مختلف و آب در معرض آن قرار میگیرد مستقیما جمع پذیر نیست.احتمالا آزاد شدن سرعتر نیترات در شکمبه یا بیشتر نشخوار کنندگان میتواند علت سمی تر بودن آب حاوی نیترات در مقایسه با نیترات غذا باشد. 
احیای نیترات در شکمبه:
ساعات اندکی پس از ورود نیترات به شکم به بیش از25 درصد آن توسط نیترات ردوکتاز باکتریایی به نیتریت تبدیل میشود. این آنزیم باند شده با غشا یک پروتئین مولیبدنی است(molybdoflavo protein) که براي فعالیت به فلزمولیبدن نیاز داردو PHمناسب فعالیت آن در دامنه5/6تا6/6 میباشد.این انزیم آنزیمی تنفسی است.این آنزیم نیترات را به عنوان منبعی برای واحدهای احیا کننده اضافی بکار میگیرد(uses nitrate as a sink for surplus reducing equivalents).نیتریت نیز توسط نیتریت ردوکتاز احیا می شود(PHمناسب فعالیت این آنزیم در دامنه 6/5تا8/5میباشد و از مس-آهن – منیزیم استفاده میکند و با نیترات فعالیت آن متوقف میشود) و در احیاهای بیشتر به هیدروکسیل امین تبدیل میشود که برای این تبدیل نیز به مس-آهن و منیزیم نیاز دارد و در نهایت به آمونیوم تبدیل میگردداین مرحله به منگنزو منیزیم وابسته است.برای تمام این فرایند میکربها 8 واحد(معادل) احیا کننده را مصرف میکنند که از طرف دیگر این واحدها برای تولید متان از COیا تولید بوتیرات از استات بکار گرفته میشدند. به عنوان منبع الکترون((electron sink نیترات نهایتا محصولات نهایی تخمیر را تغييرخواهد داد .منابع انرژی از مسمومیت نیترات به دو صورت میکاهند: نخست با رقیق کردن علوفه های نیترات دار(کم کردن ازدرصد انها در غذا) که از کل نیترات مصرفی میکاهد و طریقه دوم فراهم آوردن منابع الکترون در شکمبه یا کاهش PH است که باعث کاهش سطوح نیترات در شکمبه شده و از مسمومیت نیترات میکاهد. . نیترات تنها در صورتیکه در شکمبه جمع شود وجذب خون شود مسمومیت نیتراتی رخ میدهد.
همچنین میتوان با ممانعت از فعالیت آنزیم نیترات ردوکتاز ویا فراهم کردن شرایط برای احیای بیشتر نیترات –از مسمومیت آن کاست.فلز تنگستن به عنوان یک ممانعت کننده رقابتی برای مولیبدن فعالیت نیترات ردوکتاز را کم میکند.اضافه کردن 2 گرم تنگستن در روز به صورت ترکیب تنگستات سدیم از تولید نیتریت در شکمبه کاسته و دام را در برابر مسمومیت نیتراتی حفظ میکند.در مطالعات انجام شده در نترلند(Netherlands) اثرات زيان بارتنگستن بر روی دیگر آنزیمها و هضم سلولز كم بود اگرچه و مقادیر اندکی از تنگستن در شیر یافت شد. 
 به خاطر اینکه نیترات به عنوان منبعی برای واحدهای احیا کننده کار میکند به این ترتیب محصولات نهایی تخمیر در شکمبه را بویژه با افزایش غلظت بخشی(نسبی) استات با هزینه کردن از بوتیرات و سپس مقداری از پروپیونات تحت تاثیر قرار میدهد. در سطوح بسیار بالای نیترات بوتیرات ممکن است کاملا ناپدید شود(کمتر از 1درصد کل اسیدهای چرب فرار) که این مسئله دیواره شکمبه را از یک منبع انژی محروم میکند و یا حتی وضعیت stasis را برای شکمبه بوجود بیاورد.اگرچه نسبت پایین استات به پروپیونات كه اشاره به سندرم چربی پایین شیر دارد ميتواند با تغذيه نيترات تخفيف يابد ولیکن تنظیم این مشکل به اين شيوه برای ایجاد تصحیح درچربی پایین شیر موفق نبوده است. تولید متان در شکمبه (Methanogenesis) با هردو ترکیب نیترات یا نیتریت در شکمبه متوقف میشود.
 به عنوان منبعی ترجيحي برای الكترون(As a preferred electron sink )- پيش بيني ميشود نیترات اضافه شده به غذا افزایش تولید مقدرا ATPو تولید سلولهای میکربی در شکمبه را بهبود دهد .به این ترتیب اگر از ایجاد مسمومیت جلوگیری شود افزودن نیترات به جیره میتواند در افزایش جریان پروتئین میکربی به روده ها و جذب آن کمک نماید.به این ترتیب افزودن نیترات به عنوان مکملی در جیره میتواند بالا بردن عملکرد جیره های ضعیف درزمینه پروتئین شکمبه ای مفید باشد . 
مکانیسم و چگونگی ایجاد مسمومیت:
ظهور ناگهانی نیتریت در شکمبه نشان میدهد که نیتریت از دیواره شکمبه جذب میشود.بیش از 25 درصد نیتریت پس از جذب در ادرار ظاهر میشود.اگرچه نیتریت و نیترات به شکمبه باز چرخ میگردند ولیکن اوج غلظت ساعات اندکی پس از مصرف غدا رخ میدهد. پس از ورود نیتریت به جریان خون - در نشخوار کنندگان و غیر نشخوارکنندگان - نیتریت با یون آهن دو ظرفیتی هموگلوبین که ممکن است با اکسیژن باند داده یا باند نداده باشد واکنش داده و آنرا مستقیما یا غیر مستقیم به یون آهن سه ظرفیتی تبدیل میکند به این ترتیب از هموگلوبین متهموگلوبین تولید میشود که قابلیت حمل اکسیژن را ندارد.این عامل باعث کمی اکسیژن و مرگ میشودAnoxia and Death.در طول مدت پنج دقیقه 70درصد از هموگلوبین میتواند به متهموگلوبین تبدیل شود و غلظت بالاتر از 75درصد این ترکیب درخون عموما مسمومیت آفرین است.
سطوح متهموگلوبین در خون با تغییر در مقدار جذب نیتریت تغییر پیدا میکند که عموما 4تا 8 ساعت پس از مصرف غذای پر نیترات به اوج خود میرسد و کاهش متهموگلوبین به بکمک آنزیم NADPHردوکتازNADPH reductaseومجددا به هموگلوبین تبدیل میگردد. خون به رنگ قهوه ای شوکولاتی درمی آید ولیکن تجزیه و همولایزی در سلولهای قرمز خونی رخ نمیدهد.تغییر رنگ خونی منجر به ایجاد تغییر رنگ در پوست و غشاهای موکوسی مثل واژن و اطراف دهان( muzzle, vagina) میشود. دیگر علایم شامل كسالت- لرزش عضلاني - ضربان قلب سريع و سرعت تنفس بالا( بخاطر كمي اكسيژن) - كوري blindness) ) و راه رفتن با گيجي میباشند. تزریق دوزی از متیلن بلو( معمولترین ترکیب پيشگيري كننده) متهموگلوبین را دوباره اکسیده میکند و به عنوان درمان روتین و رایج مسمومیت نیتراتی بکار گرفته میشود.اگرچه پذیرفته شده است که کمبود اکسیژن است كه عامل مرگ است ولیکن نیتریت جذب شده اثر قوي دراتساع دهندگی رگها دارد که افت فشار خون(ايجاد شده نيز) نیز مکن است در مرگ دخیل باشد.یک چنین کاهشی در فشار خون در پی جذب نیتریت احتمالا مسئول بیماری"hot dog headaches"در انسانهای مشکوک میباشد. گاوها و گوسفند ممکن است چند روز پس از در معرض نیتریت قرار گرفتن- سقط بدهند. اغلب محققین اینرا به بحران متهموگلوبین درمادر(dam ) و کمبود اکسیژن جنین که منجر به مرگ جنین میشود نسبت میدهند.حساسیت بیشتر هموگلوبین جنین به احیای نیتریتی نیز پیشنهاد شده است ولیکن آزمایشات انجام شده با خون نوزادان انسان و بچه خوکها این فرضیه را تایید نمیکند. اخیرا مطالعات انجام شده در جورجیا پیشنهاد مینماید که سطوح پروژسترون در خون با غذاهای پر نیترات در گاوهای سیکلینگcycling cows و گاوهای با آبستنی کمتر از 120 روز افت پیدا میکند.کاهش پروژسترون در اوایل دوران آبستنی هم میتواند منجر به سقط شود.حساسیت بیشتر به نیترات درneonate بویزه درکودکان نابالغ ممکن است مربوط به معده اسیدی تر (PHبالاتر معده) درجوانترها باشد که فعالیت ردوکتازباکتریایی و بافت بدنی را درتبدیل نیترات به نیتریت بالاتر برده و در نتیجه جذب نیتریت افزایش پیدا میکند. 
اثر متقابل و تداخل با منبع پروتئینی:
نیترات اثر ممانعت کنندگی بر آنزیم اوره آز دارد و آزاد سازی آمونیاک را در شکمبه محدود میکند.اگرچه این آزادسازی محدود شده از مسمومیت آمونیاکی جلوگیری میکند ولیکن سودی متابولیکی از این کند شدن آزادسازی آمونیاک خاطر نشان نشده است.با وجود اين مکمل سازی(افزودن) نیترات نشان داده شده است که فایده وکارامدی استفاده از اوره را محتملا در شرایط کاستن از اندازه ذرات غذا و افزایش تعداد دفعات تغذیه بهبودمیدهد. در چندین تحقیق ثابت شده است كه اوره در خوراکهای پر نیترات بالاتر از کنجاله سویا به عنوان مکمل پروتئینی جیره بوده است. دلایل و علتها در این موضوع شفاف نیست.بطور مشابهی افزودن کنجاله سویا به یک مکمل انرزی ارزش تکمیلی ذرت را در ممانعت از بروز مسمومیت نیتراتی کاسته است.توضیحی برای این تداخل و اثر متقابل در دست نیست هر چند تداخل با سولفات – تغییرات در PHو میزان فراهم بودن عاملهای احیایی(الکترونها) میتواند در این زمینه مربوط باشد. 
اثر متقابل و تداخل با ویتامین آ(A):
 جیره های پر نیترات در بعضی مطالعات و نه همه آنها غلظت کبدي ویتامین آ Aرا کم کرده اند.در سیلو و اسید معده ( ولی نه در غذاهای خشک) گزارش شده است که نیترات کاروتن را تخریب میکند.اضافه کردن نیترات در جیره گاوهای نر پرواری جریان ویتامین آ Aرا به شيردان abomasum تغییر نداده است.در موشها و خوک نیتریت و نه نیترات غلظت ذخیره کبدی ویتامین آ Aیا کاروتن مصرف شده از راه خوراک را کم کرده ولی بر غلظت ذخیره ای ویتامین آ مصرف شده از راه تزریق اثر نداشته است. این آزمایشات نشان میدهد که نیتریت از جذب یا انتقال ویتامین آ A جلوگیری میکند.شاید نیتریت جذب ویتامین آ Aرا با اثر بر عملکرد تیروئید تغییر میدهد.بعضی غذاهای خاص یا کمبودهای منطقه ای در ید میتواند مسئول برخی از این تفاوتها در نتایج تحقیقات مربوط به این اثرات متقابل باشد.در هر مورد بخاطر هزینه اندک در مواقعی که مشکوک به مصرف مقادیر بالای نیترات (از سمت غذا یا علوفه) باشیم افزودن ویتامین آAبه جیره توصیه میشود.  
عادت پذیری به نیترات و نیتریت:
هم فلورمیکربی(جمعیت میکربی که باهم در محل زندگی میکنند) و هم خود میزبان به تغذیه طولانی مدت نیترات عادت پیدا خواهند کرد.معمولا پیک Peak و اوج مقدار غلظت متهموگلوبین خون در نخستین روز تغذیه کمتر از روزهای سوم وپنجم بعد از تغذیه است. احتمالا عادت پذیری یک پروسه دو مرحله ای است – یک افزایش ناگهانی ( در طول چهار ساعت)در مقدار نیترات ردوکتاز که ده تا پانزده برابر میشود و یک کاهش در تعداد باکتریها در شکمبه. این روند کاهش در تعداد باکتریها الیته با گزینش تدریجی گروه هایی ازباکتریها که میتوانند نیترات ونیترت را احیا کنند دنبال میشود. در طی تعداد روزهای اندکی تعداد باکتریهای مقاوم به نیترات در شکمبه از 2 درصد تا نزدیک به 20 درصد افزوده میشود. نیترات ردوکتاز به دامهای موجود درمحوطه های نزدیک احتمالا از طریق پلاسمید منتقل میشود. در شرایط حضور نیترات - این آنزیم(نیترات ردوکتاز) به گروههای ویژه باکتریایی از لحاظ انرژِی یک مزیتی برای مصرف عوامل احیایی میدهد(با صرف انرژي کمتر از اين منبع استفاده کنند) . 

مقدار و افزايش ِ‌ نیترات ردوکتاز‌ ِ افزایش پیدا کرده تا چهار روز پس از حذف نیترات از غذا - در شکمبه محدود میشود. یک چنین رابطه اي از نیترات ردوکتاز با عادت پذیر کردن دام برای محافظت دام از مسمومیت نیتراتی بجای اینکه مفید باشد آنرا زیان آورمیسازد. عادت پذیری به نیتریت با افزایش احیاو حذف آن تا کنون آزمایش نشده است. به علاوه بخاطر اثر ممانعت کنندگی که نیتریت بر کلوستریدیا و دیگر بی هوازی ها دارد – نیتریت – در آغاز - تنوع جمعیت باکتریهای عادت ناپذیر شکمبه را به میزان بیش از 60درصد کاهش میدهد. پروتوزوآها (یکی از جمعیت های مفید شکمبه ای) احتمالا در عمل احیای نیترات وارد نمیشوند. 
یونوفر موننسین هم ممکن است جمعیتهای تولید کننده نیتریت( از نیترات) را ترجیح بدهد اگرچه ما در این زمینه گزارشی از ارتباط بین تغذیه یونوفرها با مسمومیت نیتراتی پیدا نکردیم. علاوه بر عادت پذیری میکربی - سیستم خونی دامهای نشخوار کنندهvascular system نیز با افزایش حجم خونblood volume و مقدار هموگلوبین خونhemoglobin از طریق افزایش خونسازی خود را با شرایط تطبیق خواهد داد. بخاطر اینکه در طول زمان هم دام وهم میکربها به نیترات عادت پیدا خواهند کرد مطالعه در زمینه مسمومیت مزمن نیازمند دامهای عادت یافته (به نیترات ) میباشد. نژادها و گونه های (مختلف) دامهای اهلی پاسخ متفاوتی به نیترات میدهند. با استفاده از یک غذای مشابه مقدار نیترات در خون و ادرار گاوهای هولشتاینHolstein بیش از گاوهای گرنزیGuernsey است. گاوهای شیری نسبت به گاوهای پرواری به علوفه های پر نیترات مقاومت بیشتری نشان میدهند که احتمالا بخاطر سطوح بالاتری از کنسانتره است که به گاوهای شیری تغذیه میشود. اگرچه مسمسومیت نیتراتی میتواند در هر گونه نشخوار کننده رخ بدهد( مواردی چون گوزن شمالي - بز وگاوميش آبيreindeer, goats and water buffalo نیز تایید شده است) ولی مدارک مسمومیت نیتراتی در گوسفند بسیار کمتر از گاو میباشد. 
چشم انداز آينده:
نشانه های مسمومیت نیتراتی میتواند بابعضی فعالیتها درمدیریت کشت علوفه تغییر یابد. نخست کاهش مقدار کودهای ازته است.تغییر مقدار کودِ یکبار کوددهی به چند بار کوددهی و کاهش سرعت آزاد شدن ازت در خاک میتواند از تجمع نیترات در گیاه بکاهد. گونه های کم نیترات(كم تجمع دهنده ) برای بعضی اصلاح نژاد کنند گان جالب میباشند.در بعضی موارد برداشت علوفه در غروب نسبت به صبح میتواند از غلظت نیترات در گیاه بکاهد. دوم: از آنجا که بعضی علفکشها جذب نیترات در گیاه را تغییر میدهند احتمالا اسپری کردن تنظیم کننده هاegulators در گیاهانی که تحت تاثیر تنش خشکی بوده اند میتواند از تجمع نیترات بکاهد.شبیه به عوال خشک کننده علوفه ها ( (drying agents for hayاستفاده ازترکیبات شیمیایی در زمان برداشت که میزان احیای نیترات را افزایش بدهند ممکن است توسعه پیدا کند. سوم: در زمینه علوفه ها(و محصولاتی ) که سیلو میشوند- تلقیح علوفه های پر نیترات با گونه های باکتریایی احیاکننده نیترات باید بیشتر مورد آزمایش و بررسی قرار گیرد. تغذیه چند بار (در روز) میتواند از بروز مسمومیت نیترات جلوگیری کند. جلوگیری از احیای نیترات به نیتریت – افزایش در احیای نیتریت به ترکیبات غیر مضر دیگر- و افزایش بازگشت و بازچرخ (تبدیل معکوس) متهموگلوبین به هموگلوبین سه دستاوردی است که میتوانیم به آن برسیم. اولین ایده بکار گیری توجه بیشتر است. افزودن مقداردو2 گرم تنگستن به ازای هر گاو در روز به صورت ترکیب تنگستات سدیمsodium tungstate احیای نیترات به نیتریت را کند میکند که بطور قابل توجهی در نترلند Netherlands مورد آزمایش واقع شده است. عادت پذیر کردن دامها به نیترات با تغذیه ان به دام عموما بطور موفقی تایید شده است .
 
عادت پذیری به نیتریت باید مورد آزمایش واقع شود. این مورد ممکن است منجر به افزایش ظرفیت میکربهای شکمبه ای در مسمومیت زدایی از نیتریتِ حاصل از نیترات گردد. اینکه آیا سولفیتsulfite یا دیگر ترکیبات بتوانند احیای نیتریت را تحریک کنند نیز باید مشخص گردد.رقیق سازی علوفه های پر نیترات یا مکمل سازی منابع انرژی با این علوفه ها مسمومیت زدایی باکتریهای شکبه از نیتریت را افزایش خواهد داد و اجازه تغذیه علوفه های پر نیترات را به ما خواهد داد. توجه به افزودن مقادیر کافی از عناصر مس – آهن - منیزیم – منگنز و ید و نیز ویتامین آA باید مورد عمل قرارگیرد. در غیر نشخوار کنندگان افزودنیهای ویژه غذایی شامل اسکوربیک اسید – سلنیت – استآمینوفن ascorbic acid, selenite and acetaminophen از طریق کاهش غلظت متهموگلوبین – و نیز ممانعت از تشکیل ان - و افزایش تبدیل ان به هموگلوبین – مقاومت به نیتریت را افزایش داده است.این ترکیبات در نشخوار کنندگان باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرند(در مصرف آنها تامل شود). 
نتیجه گیری:
مسمومیت نیتراتی نتیجه ای از تداخل بین شرایط و وضعیت محیطی - کود دهی – و مدیریت دامها است. تنها راه حل که هم اکنون عملي میباشد اجتناب از تغذیه علو فه های پر نیترات یا تغذیه مکمل های دانه ای(کنسانتره) همراه با آنها یا تغذیه انها با غذاهای کم نیترات تر یا علوفه های با قابلیت پلت پذیری میباشد. صاحبان دامها باید از اثرات conducive کود دهی – شرایط آب و هوایی و نوع محصول و علوفه بر تجمع نیترات در علوفه آگاه should be alert to باشند.
مطالعات ژنتیک گیاهی نیازمند انتخاب گونه های پرمحصولی است که نیترات را در خود جمع نکنند(تجمع ندهند). کیتهای تست نیترات باید از طریق مروجین در دسترس باشند.غلظتها باید با استفاده از واژه ها و عبارات استاندارد تفسیر شوند { concentrations need to be expressed using standard terminology (; که گزارش بر مبنای ازت N basis) } توصیه میشود. {توضیحات بخش نهایی را نگاه کنید}. 
وقتی غذایی پر نیترات تغذیه میشود توجه به مقادیر کافی از عناصر مس – آهن - منیزیم – منگنز و ید و نیز ویتامین آ A میتواند از مسئله مسمومیت نیتراتی بکاهد ولی هرگز بطور کامل از آن جلوگیری نمیکند. تحقیقات بیشتری بر تلقیح سیلو برای افزایش احیای نیترات و تلقیح در شکمبه برای افزایش احیای نیتریت ممکن است نتيجه دار باشد. {توضیحات بخش نهایی را نگاه کنید}. اگرچه افزودن تنگستات ممکن است از عوارض کوتاه مدت مسایل مسمومیت جلوگیری کند - برای بررسی اثرات طولانی مدت تنگستات بر رشد و باقی ماندن آن ( در بافت گوشت و شیر) باید بیشتر توجه شود. افزودن نیترات میتواند راندمان رشد میکربی در شکمبه را افزایش دهد. تغذیه نیترات در سطوح اندک میتواند در مواقعی که جیره کم پروتئین به مصرف میرسد مفید باشد. به این ترتیب تغذیه غذاها وعلوفه های با مقدار کم نیترات علي رغم اثر قويش درغلظتهاي بسيار بالا میتواند در شرایط ویژه تغذیه ای مفيد باشد. 

عمده منابع مقاله مقاله
Allison, M. J. and C. A. Reddy. 1984. Adaptations of gastrointestinal bacteria in response to changes in dietary oxalate and nitrate. In: M. J. Klug and C. A. Reddy (Ed.). Proc. 3rd Int. Symp. Microb. Ecol. p 248. Michigan State Univ., East Lansing. National Research Council. 1972. Accumulation of Nitrate. NRC-NAS, National Academy Press, Washington, DC. National Research Council. 1978. Nitrates: an Environmental Assessment. NRC-NAS, National Academy Press, Washington, DC. Pfister, J. A. 1988. Nitrate intoxication of ruminant livestock. In: James, L. F. (Ed.), The Ecology and Economic Impact of Poisonous Plants on Livestock Production, p 233. Westview Press, Boulder, CO. 

ممکن است برخي ابهامات علمي موجود از زبان مولف در اين مقاله هم اکنون پاسخ داده شده باشد.براي ارسال نظرات با اين آدرس تماس بگيريد:Agri_Eng_Eco@yahoo.com  
در انتهاي اين ترجمه لازم است توجه مطالعه کنندگان محترم رابه چند نکته جلب کنم: اين ترجمه از مقاله اي است که اصولي کلي راجع به مسموميت نيتراتي را به خواننده منتقل ميکند و به اين دليل از بين مقالات گوناگون اين مقاله انتخاب شد.  
راجع به بررسي مسئله مسموميت نيتراتي تحقيقاتي در ايران درزمينه علوم انساني و دامي به انجام رسيده است. در زمينه نشخوار کنندگان (گاوهاي شيري) مطالعه اي در دو تکرار در تابستان سالهاي ۱۳۷۹و ۱۳۸۰توسط مترجم مقاله فوق در قالب طرح پايان نامه كارشناسي ارشد به انجام رسيد . در اين تحقيق به موارد زير توجه شده و ميزان انها مورد بررسي قرار گرفتند:  
۱-- مقادير نيترات در غذاهاي گاوداريهاي شيري در دو منطقه اصفهان و برخوار و ميميه.
۲-- مقادير نيترات در منابع آب مصرفي گاوداريهاي فوق.
۳-- نمونه خون از گاوهاي شيرده(اوايل - اواسط و اواخر توليد) و گاوهاي خشک در هر گاوداري مورد نمونه 
برداري.
۴--اندازه گيري فآکتورهاي هموگلوبين - متهموگلوبين - هماتو کريت و MCHC - در نمونه هاي خون فوق.
5-- ثبت مشخصات توليد مثلي دامهاي فوق(مورد نمومنه برداري).
6-- ثبت مقدار توليد روزانه هر كدام از گاوهلي فوق(مورد نمومنه برداري).
 
در بررسي انجام شده در اين تحقيق روابط مشهودي ازاثر نيترات بر فاكتورهاي توليدي(شير) - توليد مثلي و خوني مشاهده گرديد.
  براي آگاهي از چگونگي نتايج و به پتفسير آنها پايان نامه فوق در كتابخانه مركزي دانشگاه صنعتي اصفهان (http://www.IUT.AC.IR) مراجعه فرماييد.  
در اين پايان نامه در زمينه چگونگي تفسير نتايج آناليزها - اثرات متقابل ديگر تركيبات با نيترات در بدن - اثر سيلو سازي بر مقدار نيترات - اثر نيترات و نيتريت بر خون و تركيبات آن و بر محيط شكمبه اي و بسياري موارد مهم ديگر چون اثر نيترات بر توليد شيروتوليد مثل توضيحات و مثالهاي باارزشي آورده شده است . 

منبع :سایت www.parsbiology.com
+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم بهمن 1388ساعت 14:58  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

رشد جبراني و موارد كاربرد آن در حيوانات مزرعه اي

رشد فرآيند پيچيده ايست كه از هنگام تشكيل تخم شروع و ماداميكه دام زنده است ادامه دارد .

رشد و نمو هر موجود زنده شامل دو مرحله است :

1- مرحله رشد:كه همان تقسيم و تمايز سلولي است . اين مرحله عمدتادر دوران جنيني رخ مي دهد و در اين مرحله از رشد تقريباٌ تعداد سلولهاي هر بافت تعيين مي شود . بعنوان مثال تعداد سلولهاي عصبي و بسياري از بافت هاي ديگر در دوران جنيني مشخص شده و پس از تولد دام ديگر تغيير پيدا نمي كند .

2- مرحله نمو: نمو عبارت است از افزايش حجم توده سلولي كه در مرحله رشد جنيني تشكيل شده است كه منجر به افزايش وزن بدن مي شود بنابراين سنجش وزن و اندازه بدن نماد عومي و قابل پذيرش رشد و نمو است كه بطور عام افزايش وزن زنده و اندازه بدن را بيانگر رشد دام در نظر مي گيرند .

3- در حالت معمولي چنانچه دام به خوراك كافي دسترسي داشته باشد و ساير عوامل محيطي موثر بر رشد مانند : بيماريها ، تنشهاي محيطي ، مصرف آنتي بيوتيكها و غيره رشد دام را تحت تاثير قرار ندهند ، رشد دام تا رسيدن به وزن بلوغ كامل بطور طبيعي ادامه خواهد داشت و در مجموع منحني رشد حالت (S) مانند يا سيگموئيدي خواهد داشت . پس از تولد تا رسيدن به بلوغ جسمي اين منحني حالت افزايش و پس از اين مرحله كه دام به وزن نهائي مي رسد رشد دام متوقف و با گذشت زمان كاهش مي يابد .به هر حال با افزايش سن دام از سرعت رشد آن كاسته مي شود .بعنوان مثال گاو در سن 17 تا 18 ماهگي به 60 در صد وزن بلوغ خود مي رسد و در سن 84 ماهگي به وزن نهائي رسيده و در اين مرحله رشد آن كاملاٌ متوقف مي شود و يا گوسفند در سن 5/6 ماهگي به 60 در صد وزن بلوغ و در سن 24 ماهگي به حداكثر وزن نهائي خود مي رسد . به استثناي بافتهاي خاص مانند: بافت پوششي دسنگاه گوارش و پوست كه در تمام طول حيات دام در حال تكثير هستند ، بررسي الگوي رشد حيوانات مزرعه اي نشان داده است كه تمام بافتهاي بدن با نرخ ثابتي رشد نمي كنند . نرخ رشد در بافتهاي استخواني آهسته بوده و اين بافت طي فرآيند رشد همزمان با افزايش اندازه بدن تغيير پيدا مي كند بافت ماهيچه اي داراي سرعت رشد متوسطي است و چنانچه انرژي و پروئين كافي در دسترس دام قرار داده باشد تا رسيدن دام به وزن بلوغ ممكن است در حال افزايش باشد ولي بافت چربي از سرعت رشد بيشتري برخوردار است و با افزايش سن دام بخصوص در حالت پروار بندي سرعت افزايش ذخيره سازي چربي نسبت به ماهيچه بيشتر مي شود .

4- رشد جبراني :

5- افزايش سرعت رشدي است كه معمولا پس از يك دوره محدود و دوران جبران پيش مي آيد و معمولا از سرعت رشد در حالت طبيعي بيشتر است .

به عبارت ديگر رشد جبراني به معناي افزايش وزن سريع و معمولا بيش از حالت معمولي است كه دام پس از يك دوره محدوديت غذائي از خود نشان مي دهد . بنابراين رشد جبراني معمولاٌ در حالتي رخ مي دهد كه قبل از آن رشد طبيعي دام تحت تاثير عواملي دچار كاهش شده باشد . عوامل متعددي مي توانند سرعت رشد دام را تحت تاثير قرار دهند و موجب كاهش يا افزايش آن شوند كه اين عوامل عبارتند از : 

كاهش كيفيت و كميت خوراك مصرفي (محدوديت غذايي )،بروز بيماريها و ايجاد اختلال در مصرف خوراك ، استفاده از عوامل محرك رشد مانند : هورمونهاي مصنوعي ، مصرف خوراكهايي با انرژي و پروئين بيشتر از مقادير مورد نياز دام مي باشد .

از جمله اين موارد كه در كاهش هزينه هاي دام موثر بوده و مي تواند مورد استفاده قرار گيرد كاهش در كيفيت و كميت خوراك مصرفي و يا همان محدوديت كمي و يا كيفي خوراك مي باشد.

محدوديت غذايي مي تواند بصورت كمي مي تواند بصورت كمي يعني كم كردن مقدار خوراك مصرفي دام و يا محدوديت كيفي يعني تغذيه دام با مواد پرحجم كه ارزش غذايي پائيني دارند اعمال شود .در هر دو حالت دام به ميزان كافي مواد مغذي را دريافت نكرده بنابراين سرعت رشد آن كم مي شود . اعمال محدوديت مي تواند در حد جيره نگهداري (متابوليسم ناشتا )صورت گيرد . نتايج تحقيقات مختلف نشان داده است كه اعمال محدوديت غذايي بايستي به گونه اي باشد كه مواد مغذي بتواند حداقل رشد بخصوص در بافت اسكلتي را تامين نمايد . به دليل اينكه بافت اسكلتي اولا داراي رشد كند و طولاني تري نسبت به ساير بافت ها ي بدن دام است و ثانيا چنانچه بافت اسكلتي دام به اندازه كافي رشد پيدا نكند در دوره جبران كه رشد بافت ماهيچه اي و چربي افزايش مي يابد پس از مدت كوتاهي كاهش خواهد يافت زيرا اندازه مناسب بدن است كه شرايط را براي افزايش بافت ماهيچه اي فراهم مي كند .

موارد كاربرد رشد جبراني:

با توجه به اينكه كشور بر روي كمربند خشك قرار دارد و خشكسالي هر چند يكبار ممكن است حداقل بخشهائي از كشور را در برگرفته و موجب كمبود علوفه شود در چنين حالتي براي حفظ ذخاير ژنتيكي دام مي توان از پديده رشد جبراني استفاده كرد و دام هاي مولد (داشتي ) را با تامين حداقل جيره غذايي مورد نيازشان براي زنده ماندن و حفظ حيات نگهداري كرد و پس از پايان فصل خشك (دوره محدوديت )با فراهم نمودن مواد متراكم و علوفه مناسب اين دام ها مي توانند به رشد و توليد ادامه داده و رشد به تعويق افتاده را با بازدهي بالايي جبران نمايند بدين ترتيب تاخير در رشد در طول دوره محدوديت غذايي با تامين مقدار كافي مواد متراكم علوفه مناسب در دوره غذادهي مجدد جبران مي شود 

مورد ديگر كاربرد رشد جبراني كاهش هزينه هاي نگهداري دام هاي بومي تا رسيدن به سن و وزن مناسب براي شروع پروار بندي است اين دام ها گوساله هاي بومي معمولا در سن 5/4 تا 5 ماهگي از شير گرفته مي شوند در حاليكه در حدود سن يكسالگي شرايط مناسب براي شروع پروار بندي را دارند بنابراين با استفاده از پديده رشد جبراني مي توان در حدود 6 تا 7 ماه آن ها را با جيره نگهداري پرورش داد و سپس در سن مناسب نسبت به پروار بندي آنها اقدام كرد .

سومين كار براي استفاده از رشد جبراني خروج دام هاي مازاد (بره هاي از شير گرفته شده ) از مراتع و نگهداري آنها با جيره هاي نگهداري تا رسيدن به سن مناسب براي شروع پروار بندي است.بخصوص بره هاي مازاد گله ها كه در اوايل تابستان و اوايل پائيز كه علوفه مراتع به حداقل خود مي رسد و دام ها با كمبود علوفه روبرو هستند و در اين زمان دام ها ي نگهداري شده در مراتع دچار كاهش وزن مي شوند لذا مي توان اين بره ها را از مراتع خارج و در حد جيره نگهداري آن ها را پرورش داد و در اوايل پائيز كه شرايط آب و هوايي و جسماني بره ها مطلوب تر است نسبت به پرواربندي آنها اقدام نمود . استفاده از اين پديده چند مزيت دارد اول اينكه در فصل تابستان كه مصادف با كاهش علوفه مراتع است و از طرفي نياز غذايي ميش ها براي شروع توليد مثل افزايش مي يابد بنابراين چنانچه بره هاي مازاد را از مراتع خارج كرد فشار چرايي بر مراتع كاهش مي يابد دوم اينكه رقابت براي دريافت غذا بين دام هاي مازاد و دام هاي مولد به نفع دام هاي مولد كم شده و بر افزايش راندمان توليد مثلي دام هاي داشتي تاثير مثبتي خواهد داشت . رشد جبراني در طيور نيز اثبات شده است موارد كاربرد آن در پرورش طيور تخمگذار و مرغ هاي مادر امكان پذير است .

زيرا در حد فاصل تولك بردن يا فاصله دو دوره تخمگذاري مي توان با استفاده از اين پديده هزينه خوراك گله را تا حدود زيادي كاهش داد و همچنين تحقيقات انجام گرفته بر روي جوجه هاي گوشتي نشان داده كه مي توان جوجه هاي گوشتي را از هفته دوم به مدت يك تا دو هفته با جيره غذائي با انرژي و پروتئين كمتري نسبت به جيره هاي استاندارد پرورش داد و اين جوجه ها مي توانند در هفته هاي بعدي با دريافت خوراك كافي رشد به تعويق افتاده را جبران نمايند . بنابراين چنانچه مرغدار در ابتداي دوره پرورش با كمبود خوراك مواجه باشد مي توان گله خود را با حداقل جيره غذايي ممكن نگهداري و سپس در هفته هاي بعدي با دريافت خوراك كافي رشد به تعويق افتاده را جبران نمايند . بنابراين چنانچه مرغدار در ابتداي دوره پرورش با كمبود خوراك مواجه باشد مي توان گله خود را با حداقل جيره غذايي ممكن نگهداري و سپس درهفته هاي بعد با تامين خوراك مورد نياز به وزن مناسب دست پيدا كند

تهيه و تنظيم : مهندس كريم قرباني (كارشناس ارشد مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استات لرستان)

منبع :مجله دامداران ايران – مرداد 86


 
+ نوشته شده در  دوشنبه دوازدهم بهمن 1388ساعت 14:56  توسط مهیار حاجی اسفندیاری  | 

مطالب جدیدتر
مطالب قدیمی‌تر